`Die kikker, die heeft het gemaakt'

De boekjes van Max Velthuijs zijn in vele landen populair. Hij kreeg dit weekeind de hoogste beloning voor zijn werk, de Andersenprijs 2004. ,,Een kikker is overal iets van vrienddchap en liefde.''

Het is niks voor Max Velthuijs (81), al dat gereis. Liever zit hij thuis in zijn ,,lekkere'' tuin met zijn twee poezen, en zijn ,,lieve zoon''. Maar voor de uitreiking van de Hans Christian Andersprijs moest de 81-jarige tekenaar naar Kaapstad. Daar wordt het wereldcongres voor kinderboeken (IBBY) dit jaar nu eenmaal gehouden. Zoals gevreesd, gebeurde. Na amper een dag in Zuid-Afrika werd hij beroofd van zijn creditcard door twee mannen die zo vriendelijk hulp boden bij de PIN-automaat. ,,Ik ben zo naïef als een kikker'', relativeert hij met een brede lach.

Zo is Max Velthuijs. Zo is Kikker, het hoofdpersonage in zijn boeken. ,,Velthuijs ontkent nooit dat het leven vol gevaren zit, vol verdriet en het potentieel voor haat en geweld'', zegt juryvoorzitter Jeffrey Garrett. Garrett refereert aan het gijzelingsdrama in Rusland dat dit weekeind aan honderden kinderen het leven kostte. ,,De wereld van Velthuijs is geen Hollywood. Kikker is geen superheld. Maar zijn verhalen demonstreren dat het leven uiteindelijk goed is. Er zal vertroosting zijn, geef nooit op. Je bent sterker dan je denkt.''

De Hans Christian Andersenprijs 2004 is Velthuijs' ultieme troost. In de wereld van de kinderboeken heet de onderscheiding ook wel de Kleine Nobelprijs. Slechts één Nederlandse schrijver ging hem voor, Annie M.G. Schmidt. Na een carrière van meer dan veertig jaar en talloze Gouden, Zilveren Griffels en Penselen klinkt Velthuijs alsof hij niets anders meer verwachtte dan de allerhoogste onderscheiding. Omdat het leven uiteindelijk goed is. ,,Die kikker, die heeft het gemaakt. Dat is gewoon zo.''

Velthuijs' kikkerboeken worden wereldwijd verkocht. Frog in Winter, Frog and the Wide World, Frog is sad. In de lobby van het Artscape Theater in Kaapstad smeken Japanse en Spaanse lezers om zijn signatuur. ,,Ik dacht een typisch Hollandse kikker te hebben getekend. Maar in elk land komt hij voor. Hij heeft altijd betekenis. Iets van vriendschap of liefde.''

Velthuijs tekent en schildert sinds begin jaren vijftig. Hij verdiende zijn eerste geld met reclameaffiches voor bedrijven als KLM, Shell en Philips. In zijn schilderkunst liet hij zich inspireren door zijn helden Pablo Picasso en Henri Rousseau. Velthuijs leverde al meer dan twintig jaar de tekeningen voor talloze kinderboeken toen Kikker ineens opdook, in zijn elfde prentenboek Klein Mannetje heeft geen Huis (1983). ,,Het was stom toeval. Ik vertelde een verhaal aan een vriendinnetje dat niet kon slapen. In dat verhaal kwam ineens een kikker voor.'' Velthuijs keek een beetje af bij de kunstenaar Janosch, die het groene beestje al langer in zijn tekeningen gebruikte.

,,Het geheim van de kikker is zijn naïviteit, zijn eenvoud, zijn spontaniteit. Hij is gewoon'', zegt Velthuijs. Kikker is Max, Max is kikker, zegt zijn biograaf Joke Linders (Ik bof dat ik een kikker ben). ,,Een kikker kan heel hoog springen. Een kikker kan diep in het water, maar kan ook loeren aan de oppervlakte. Een kikker kan enorm brullen, kan heel kwaad zijn maar hij kan ook heel stil zitten. Ja, dat is Max.''

Velthuijs houdt zich zondagavond tijdens de ceremonie muisstil, terwijl de jury alle lof over hem spreekt. De winnaar van de auteursprijs, de Ier Martin Waddell, houdt een toespraak van bijna een half uur om zijn werk nog eens toe te lichten aan zijn publiek. Velthuijs heeft een velletje meegenomen. Hij speelt zijn Kikker. Eenvoudig: ,,Excuses voor mijn simpele Engels. Ik ben een Nederlander.'' Naïef: ,,Betekent dit dat ik de beste ben? Natuurlijk niet.'' En spontaan: na zijn korte toespraak grijpt hij de pluche kikker in zijn borstzak en werpt het beestje het publiek in. De erkenning vervult hem met plezier en trots zegt hij. Maar hij kan niet wachten tot hij weer thuis achter de tekentafel zit. ,,Zo meteen zit ik weer voor een leeg stuk papier met een kwast en wat verf en het gevecht begint opnieuw. Gelukkig wel, ik ben niet zo geschikt voor dit soort evenementen.''

    • Bram Vermeulen