Altijd begaan met wat hij doet

De WK-kwalificatie-interland tegen Tsjechië betekent woensdag de eerste echte proeve van bekwaamheid voor de coach Marco van Basten (39). In zijn prille trainersloopbaan heeft de voormalige wereldspits van Ajax en AC Milan indruk gemaakt.

Een ,,verademing'' noemt Henk Kesler de eerste ervaringen met de bondscoach Marco van Basten. En de directeur betaald voetbal van de KNVB put zich vervolgens uit in allerlei loftuitingen. ,,Ik vind hem zeer gedreven. Iemand die behalve een visie op voetbal ook oog heeft voor organisatorische zaken. En dan doel ik op het imago van het Nederlands elftal. Hij is flexibel en relaxed. Dat kunnen de stafleden van Oranje ook beamen. Het is heel plezierig met de mens Marco van Basten te werken. Hij heeft gevraagd tot en met oktober gevrijwaard te blijven van allerlei nevenactiviteiten. Tot en met de interland tegen Finland wil hij zich volledig richten op zijn werk als bondscoach. Daarna is hij ook beschikbaar voor het doorknippen van lintjes.''

Er klinkt zelden een wanklank als de coach Marco van Basten ter sprake komt. Wie met hem te maken heeft (gehad) reageert meestal enthousiast. Van de vroeger soms zo nukkige en grillige topvoetballer is niets meer over. De tijd heeft zijn frustraties over blessures, die hem uiteindelijk op 29-jarige leeftijd veel te vroeg noopten te stoppen met zijn actieve carrière, weggenomen. Van Basten staat volgens velen voor openheid, vernieuwing en vooral gedrevenheid.

Net als speler streeft de coach Van Basten naar het hoogst bereikbare. Daarom was het niet zo heel verwonderlijk dat hij een eerder aanbod van de KNVB afsloeg. Namelijk om het nationale jeugdelftal tot twintig jaar klaar te stomen voor het WK in eigen land (2005). Er kwam trouwens nog een ander aspect bij. Louis van Gaal, technisch directeur van Ajax, gaf Van Basten een welgemeend advies deze kans te pakken. Want het was goed voor zijn loopbaan die hij toen geleidelijk wilde opbouwen. Maar dan heb je een verkeerde aan Van Basten. ,,Ik bepaal zelf wel wat goed voor me is'', zou hij gezegd hebben. En toen de trein van het Nederlands elftal langs denderde, stapte hij onmiddellijk in. Zijn vriend John van 't Schip (ook Jong Ajax) nam hij mee naar Zeist. En het liefst had Van Basten tevens Fred Grim als keeperstrainer aangetrokken. Maar toen zette Van Gaal hem de voet dwars. Grim moest zijn contract uitdienen, werd assistent van Van den Brom bij Jong Ajax en Van Basten koos vervolgens voor Stanley Menzo.

De trainerscarrière van Van Basten kwam zo dus in een enorme stroomversnelling. Het was al opmerkelijk dat de Utrechter, die zo lang afstand had genomen van het voetbal, zich in het seizoen 2002-2003 aanmeldde voor de cursus coach betaald voetbal. Hij bleek een voorbeeldige leerling. ,,Nieuwsgierig en leergierig'', zegt Henk van de Wetering, manager van de KNVB-academie. ,,Aanvankelijk stelde hij zich wat afwachtend op. Hij had immers geen andere cursussen doorlopen. Maar al snel was Marco zeer betrokken aanwezig. Hij heeft zich in de loop van dat jaar enorm ontwikkeld. Hij kan scherp analyseren. Natuurlijk had Marco geen ervaring met doceren. Dat heeft hij zich echter heel snel eigen gemaakt door veel te kijken naar anderen. Hij was in staat zich kwetsbaar op te stellen en zichzelf een spiegel voor te houden.''

Het waren zaken die Kesler kon waarderen en meteen opvielen. ,,In het verleden hebben oud-profvoetballers het diploma wel eens op een ludieke manier gekregen. Marco heeft de cursus heel serieus gevolgd. Het zou zijn eer te na zijn geweest als hij het papiertje cadeau had gekregen.''

Om het doceren en leiding geven aan een spelersgroep uit te testen, verzorgde Van Basten bij een amateurclub in zijn woonplaats Badhoevedorp wat trainingen. Van de Wetering: ,,Hij stond daar plotseling op het veld. Dat hoefde van ons niet, maar het typeerde de persoon Van Basten. Hij wilde zichzelf testen. Kijken of hij geschikt was voor het trainersvak dat natuurlijk specifieke eisen stelt. Je moet voor een groep kunnen staan, een oefening uitleggen en tijdens de wedstrijd een elftal beter laten functioneren. Daarin zocht hij voor zichzelf oefenmomenten.''

Hoewel hij de cursus met goed gevolg doorliep, aarzelde Van Basten enige tijd of hij wel het trainersvak in wilde. Van de Wetering keek daar niet van op. ,,Deze baan vergt wat betreft tijd en energie erg veel van een mens. Je bent er zeven dagen in de week mee bezig. Bovendien is er ook een schaduwzijde. Dat zag Marco wel aan zijn vriend John van 't Schip die bij FC Twente negatieve processen meemaakte.''

Van Basten liep stage bij Danny Blind, hoofd jeugdopleiding van Ajax. Ook de voormalige verdediger heeft goede herinneringen overgehouden aan de huidige bondscoach. ,,Hij was erg begaan met hetgeen hij aan het doen was. Het gebeurt niet altijd dat stagiaires hun afspraken nakomen. Dat ze bijvoorbeeld steeds de wedstrijden bekijken van hun elftal of de nabesprekingen bijwonen. Van Basten hield daar regelmaat in. Hij was leergierig en had al snel een eigen mening.''

Bepaalde opvattingen heeft hij volgens Blind moeten bijstellen. ,,Over sommige organisatorische zaken dacht hij vrij zwart-wit. Bijvoorbeeld over het feit dat jeugdspelers tegenwoordig gehaald en gebracht worden met een busje. Marco vond dat ze maar moesten gaan fietsen of de trein nemen. De verplichte studiebegeleiding was in zijn ogen ook maar geleuter. Als je niet wilt leren, doe je het toch niet, zei hij. Na enige tijd heeft hij ingezien dat er in twintig jaar wel wat is veranderd.''

Blind laat zich er niet over uit wat de visie van Van Basten was op voetbal. ,,Dat blijft tussen ons. In elk geval moest ik niet aan Cruijff denken als ik Marco hoorde praten. We hebben beiden onder Johan gespeeld. En ik natuurlijk ook onder Van Gaal. Mensen zijn altijd te beïnvloeden. Meestal is het zo dat je van de een wat oppikt en van de ander wat.''

Het viel Blind ook op dat Van Basten de bereidheid toonde zich kwetsbaar op te stellen. Maar hij ontdekte ook nog een andere, belangrijke karaktereigenschap. ,,Marco is in staat goed te luisteren en daar iets mee te doen. Dat maak je tegenwoordig niet zo gek vaak meer mee. Het hield bij hem niet op bij het afwerken van zijn stage. Hij verdiepte zich in spelers en stond open voor ze. Na afloop van wedstrijden discussieerde hij met ze over hoe dingen beter konden. Op het gebied van organisatie en psychologie was hij heel leergierig. Hij deed wat met de informatie. Er zijn coaches die uitgaan van het standpunt: `Je kunt tegen mij zeggen wat je wil, maar ik doe het toch op mijn manier'. Dat idee had ik bij hem niet.''

Na Jong Ajax, waar hij (op eigen verzoek) nog functioneerde als assistent van Van 't Schip, werkt Van Basten nu met de Nederlandse top van dit moment. Alhoewel de eerste serieuze krachtmeting tegen Tsjechië pas woensdag aan de orde is, zijn ook de spelers van Oranje lovend over Van Basten. ,,Zijn tactische uiteenzettingen zijn zeer helder'', zegt spits Roy Makaay. ,,Duidelijker kan het niet. En dat is toch wel lekker voor jonge jongens die pas komen kijken op dit niveau. Hij wil aanvallen en risico's op de koop toenemen. Ik kan een hoop voorzetten van de zijkanten verwachten en dat is altijd leuk voor een spits.'' Eind vorige week bespraken Van Basten en Van 't Schip met de spelers aan de hand van videobeelden het duel Zweden-Nederland. ,,Dat was heel confronterend. Je zag van jezelf nog eens wat je allemaal fout deed en dat werd voorzien van hun commentaar'', aldus Makaay.

Dat Van Basten nauwelijks ervaring heeft als trainer ziet Makaay niet als een probleem. ,,Rijkaard was in feite net zover als Marco nu. Een coach met veertig jaar ervaring geeft ook geen enkele garantie.'' Woorden van die strekking sprak Johan Cruijff eveneens tegen de KNVB-officials Henk Kesler en Gerard Bouwer toen hij dit tweetal thuis in Barcelona ontving. Kesler: ,,Johan zei: `Trek je nou niets aan van die geringe ervaring. De coach Van Basten gaat zich op een geweldige manier ontwikkelen'. Marco heeft een voetbalvisie die meer strookt met de speelwijze van Oranje op het WK van 1974 (totaalvoetbal, red.) dan op het WK van 1998. De tijd zal leren of zijn ideeën over voetbal de juiste zijn. In elk geval is het een speelwijze waarmee het Nederlands elftal groot is geworden.''