Salman Rushdie ziet pornografie als symbool van vrijheid en beschaving

Ayaan Hirsi Ali is in goed gezelschap: ook Salman Rushdie keert zich tegen de benepen seksuele moraal van de islam, merkt Paul Steenhuis.

Een koppenmaker in de krant zou er niet ver naast zitten als hij schreef: `Nieuwe provocatie van Salman Rushdie'. Want de schrijver, die eind jaren tachtig ter dood veroordeeld werd door strenggelovige moslims omdat hij in zijn boek De duivelsverzen de profeet Mohammed beledigd zou hebben, publiceert de komende weken een nieuwe tekst, die zowel `christenen als moslims woedend zal maken', vermoedt de Britse krant de Sunday Times.

Hij doet dat in een essay, getiteld The East is Blue (vrij vertaald: `Het Oosten is obsceen') dat is opgenomen in een fotoboek met dubbelportretten van dertig pornosterren, getiteld XXX: 30 Porn-Star Portraits. (De X-jes komen van X-rating, de Amerikaanse filmkeuringsterm voor films met erotische scenes, voor boven de 18). In het boek staan foto's van de sterren uit de seksindustrie, telkens gekleed en naakt in dezelfde houding, gemaakt door de gerenommeerde portretfotograaf Timothy Greenfield-Sanders die normaal sjieke kopstukken als Hillary Clinton portretteert. De fotograaf heeft er een groots multimediaproject van gemaakt, met een televisiedocumentaire, en een tentoonstelling van de foto's in Amerika's sjiekste kunstgalerie, de Mary Boon Gallery in New York (30 oktober t/m 24 december). En om van het boek een echt koffietabel-pornoboek te maken, staan naast de foto's essays over porno van Amerikaanse kopstukken uit de wereld van de literatuur, kunst en media, zoals filmmaker en acteur John Malkovich, popster Lou Reed, feministe Nancy Friday, schrijver Gore Vidal.

OBSCEEN

En natuurlijk Salman Rushdie. Van zijn essay over het obscene Oosten zijn al stukjes `uitgelekt' en die zorgden onlangs in onder meer de Britse pers voor opwinding. De opwinding wordt veroorzaakt omdat Rushdie een lofzang op pornografie houdt. Dat wil zeggen: hij stelt dat porno een graadmeter voor beschaving is. De mate waarin pornografie geaccepteerd wordt, is bepalend voor de mate van vrijheid en beschaving in een samenleving, betoogt Rushdie.

Volgens de Sunday Times impliceert Rushdie dat moslims gretige porno-consumenten zijn vanwege de strenge scheiding der seksen. Hij schrijft in zijn essay letterlijk: `Pornografie bestaat overal, natuurlijk, maar als het gaat om samenlevingen waarin het voor jonge mannen en vrouwen moeilijk is om elkaar te ontmoeten, en om te doen wat jonge mannen en vrouwen vaak en graag doen, dan voorziet porno in een meer algemene behoefte.'' En voegt hij daaraan toe: ,,Daarmee wordt het [porno] een soort vaandeldrager voor vrijheid, zelfs beschaving.'' Rushdie onderbouwt zijn argumenten met cijfers: de bezoekcijfers aan pornosites in Pakistan.

KORTE ROKJES & 9/11

Volgens de Sunday Times geeft Rushdie met zijn `libertijnse argumenten' over porno een `provocatieve draai' aan een debat dat hij drie jaar geleden begon, over welke aspecten van de westerse maatschappij verdedigd zouden moeten worden tegen moslimterrorisme.

Hij schreef daarover een stuk in de Washington Post, als reactie op de aanslagen van Al-Qaeda op Amerika op 11 september 2001, met ondermeer de volgende passages:

`De fundamentalist wil veel meer dan alleen maar gebouwen neerhalen. Zulke mensen zijn tegen, om maar een kort lijstje te geven, vrijheid van meningsuiting, een meerpartijen-stelstel als politiek systeem, algemeen stemrecht, parlementaire verantwoording, joden, homoseksuelen, vrouwenrechten, pluralisme, secularisme, korte rokken, dansen, baardloosheid, de evolutieleer, seks. Het zijn tirannen, geen moslims.'

En Rushdie vroeg zich in dit stuk af: `Wat zouden wij willen verdedigen met ons leven? [...] Kunnen we unaniem instemmen dat alle onderdelen van de bovenstaande lijst - ja, zelfs korte rokjes en dansen - het waard zijn om voor te sterven? De fundamentalist gelooft dat wij nergens in geloven. In zijn visie heeft hij de absolute zekerheden, terwijl wij verzinken, toegevend aan wellustige verlangens. Om te bewijzen dat hij het bij het verkeerde einde heeft, moeten we eerst weten dat hij het fout heeft. We moeten het er over eens zijn: kussen in het openbaar, broodje spek, onenigheid, de nieuwste mode, literatuur, vrijgevigheid, water, een eerlijker verdeling van de hulpbronnen van de wereld, films, muziek, vrijheid van geest, schoonheid, liefde. Dat zullen onze wapens zijn. Niet door oorlog te voeren, maar door onbevreesd onze manier van leven te kiezen, zullen we ze verslaan.'

Rushdie richt in zijn nieuwe essay zijn pijlen nadrukkelijk op de verkrampte seksuele moraal van fundamentalisten. Hij schrijft onder meer: ,,Als de beperkingen op normale, sociale, romantische en seksuele relaties die minder tolerante samenlevingen opleggen, zouden verminderen, zal de behoefte aan porno ook afnemen. [...] Als Westerse pornografie een symptoom van Westerse decadentie is, dan is Oosterse pornografie een neveneffect van Oosterse onderdrukking. Pornografie is vrijwel altijd een effect, of een dramatisch symptoom van een of andere niet-pornografische sociale malaise. Vrijwel nooit een oorzaak.''

HIRSI ALI

De aandacht voor de verkrampte seksuele mores van strenge (moslim)gelovigen, als bron van veel ellende, komt overeen met de campagne die VVD-Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali vorige week begonnen is. In haar vorige week verschenen boek De maagdenkooi stelt Hirsi Ali dat de benepen seksuele moraal van de islam, mede oorzaak is van de achterstand waarmee de moslimgemeenschap wereldwijd te maken heeft. Vrouwen worden in dat systeem onderdrukt, aldus Hirsi Ali. `Bij veel moslims komt deze moraal tot uitdrukking in de obsessie met het maagdenvlies,' schrijft ze. Ze noemt dat stelsel van normen die de vrouwen en meisjes de vrijheid ontneemt, de `maagdenkooi'. Die kooi is een dubbele kooi, schrijft ze. De kooi die in de islam over vrouwen heen is gezet, tast ook de ontwikkeling van de man en de samenleving als geheel aan, aldus Hirsi Ali. In het veelbesproken filmpje Submission, dat ze met Theo van Gogh maakte, wil ze het aspect van die vrouwenonderdrukking in de islam in beeld brengen.

Feministen hebben zich vanoudsher tegen porno gekeerd, vanwege het vrouwonderdrukkende aspect daarvan. Maar het was de feministe Nancy Friday, bekend onder meer van een bestseller over vrouwelijke seksfantasieën My Secret Garden, die fotograaf Greenfield-Sanders stimuleerde met het project door te gaan. Nadat hij Paul Thomas Andersons film Boogie Nights (1997) had gezien, over de teloorgang, eind jaren zeventig, van de artistieke pornoscene in Hollywood met zijn vrijgevochten, romantische acteurs, kreeg Greenfield-Sanders het idee `iets' met pornosterren te doen, vertelde hij vorige maand aan The New York Times. De dood van Linda Lovelace, hoofdrolspeelster in de beroemde pornofilm Deep Throat, die een groot bioscooppubliek bereikte, gaf in 2002 de definitieve aanzet tot het boek. Lovelace werd uiteindelijk een actievoerster tegen pornografie, omdat ze met het pistool op haar hoofd gedwongen was seksscenes te spelen, zoals ze vertelde.

Rushdie is een van de bekendste auteurs die betrokken is bij het boek XXX: 30 Porn-Star Portraits, door de Sunday Times al als een `campagne om pornografie te verwelkomen in de mainstream' bestempeld. Sommige critici verwijten Rushdie dat zijn drang om over seks te schrijven ten koste gaat van zijn literaire prestaties. Rushdie werd de laatste jaren een paar keer genomineerd voor de Bad Sex in Fiction Award, de prijs die het toonaangevende tijdschrift Literary Review jaarlijks uitreikt voor het literair slechtst verwoorden van de `daad'. Auberon Waugh, zoon van Evelyn, stelde die prijs in 1993 in `om de aandacht te vestigen op het grove, smakeloze, veelal plichtmatige gebruik van overbodige passages met seksuele beschrijvingen in de moderne roman'; teveel romans werden verpest door hun eigen seksscènes, vond hij.

Rusdie werd genomineerd (maar won nooit) met zijn boeken De laatste zucht van de Moor, De grond onder haar voeten en Woede, dat als boekenweekgeschenk in Nederland verscheen in 2001. Woede zou mede gebaseerd zijn op het liefdesleven van Rushdie met zijn vierde vrouw, het 26 jaar jongere Indiase model Padma Lakshmi, met wie hij eerder dit jaar in zijn woonplaats New York trouwde, met een hindoe-ceremonie die vastgelegd werd in het glamourblad Hello!

Greenfield-Sanders zegt zelf `neutraal' tegenover porno te staan. Hij vertelde de New York Times dat hij voor de essays ook geprobeerd heeft mensen te zoeken die negatief over porno schrijven – maar of dat gelukt is, zal blijken als het boek uit is. In Amerika zijn de laatste tijd de gezondheidsrisico's van mensen die in de seksindustrie werken volop in het nieuws, nu sommige pornosterren met HIV besmet zijn – en die besmetting al werkend in een razend tempo door kunnen geven. Een van de gefotografeerde vrouwen is Sharon Mitchell, een voormalige pornoster, die een organisatie is begonnen die de Adult Industry Medical Health Care Foundation heet, die aldus de New York Times, de seksindustrie wil reguleren en graag wil dat medische tests voor deelnemers verplicht worden.

Overigens is volgens de hoofdredactrice van het Britse blad The Erotic Review de feministische visie op porno veranderd: ,,Er was een tijd dat feministes porno als iets slechts zagen,''zei ze in de Times, ,,Maar dat is nu niet meer zo, behalve als er sprake is van seks onder dwang. De samenleving verandert.''

Essaycitaten en foto's: www.thexxxbook.com/new

A. Hirsi Ali: De maagdenkooi, uitg. Augustus

    • Paul Steenhuis