Perschef van een snotneus

Bij het nieuwe elan van het Nederlands elftal past ook een ander mediabeleid. Sportjournalist Kees Jansma (57) heeft zich als perschef ten doel gesteld het de laatste jaren zo aangetaste arbeidsklimaat rondom Oranje te verbeteren.

,,Verdomd!'', zegt Kees Jansma als hij eraan wordt herinnerd dat hij ruim 38 jaar geleden zijn loopbaan begon met werkzaamheden voor de KNVB. Toen als leerling-journalist voor het officieel orgaan van de voetbalbond, De Sportkroniek. ,,Mijn vader had voor de kerst van 1965 tegen me gezegd: `Met dit rapport wil ik niet dat je nog terugkeert naar school. Je gaat maar werken'. Ik schreef aan Herman Kuiphof, die hoofdredacteur was van dat weekblad, een briefje. Of ik wegens mijn mislukking op het Dalton Lyceum in Voorburg zijn koffers mocht dragen. Kuiphof vond het wel een leuke tekst. Op maandagavond kwam hij bij ons thuis. De hele familie was in alle staten. Want we waren allemaal sportgek en Kuiphof was de grote commentator van de zwartwittelevisie. Ik kon als leerling met hem meelopen.

,,Later heb ik Kuiphof leren kennen als een fantastische, erudiete man. Hij was niet alleen geïnteresseerd in voetbal maar wist ook veel van geschiedenis en politiek. Hij nam me mee in de auto met de oude garde van de sportjournalistiek naar een interland in België. Ik mocht tegen collega's als Barend Schilperoort `je' zeggen, maar in ander gezelschap moest het `u' zijn. En in een restaurant moest ik aan een tafeltje apart gaan zitten. Je kon die tijd niet vergelijken met nu. Mijn eerste interview was met Lex Schoenmaker die toen bij ADO speelde. Dat was voor de rubriek `achter het matglas'. Ik weet niet meer waar die naam op sloeg. Misschien was mijn stukje dermate onduidelijk.''

Via de dagbladen De Tijd, Trouw en het AD kwam de sportjournalist Kees Jansma bij radio en televisie terecht. Hij was chef sport van de NOS-tv (1988-1997) en vervult die functie nog steeds bij de betaalzender Canal+. Sinds 2002 is Jansma tevens mededirecteur/eigenaar van WK Producties dat programma's maakt voor de NOS, SBS 6, RTL, BNN en de TROS. Op projectbasis draagt hij nu dus ook de eindverantwoordelijkheid voor het mediabeleid rondom het Nederland elftal. Ondertussen voelt hij zich nog steeds op en top journalist. Een verstrengeling van belangen of zelfs maar de schijn ervan sluit Jansma uit. Ofschoon zijn bedrijf ook de productie verzorgt van de tv-registratie van wedstrijden van het Nederlands elftal. ,,Iedereen krijgt van mij dezelfde behandeling'', beweert Jansma, terwijl hij net op een zonnig terrasje van hotel Huis ter Duin, waar Oranje zoals gebruikelijk vertoeft, een interview heeft begeleid van SBS-verslaggever Hans Kraay jr. met bondscoach Marco van Basten. ,,SBS heeft de uitzendrechten en mag dus aparte interviews maken met de bondscoach. Ik zal nooit iemand voortrekken. Aan mijn persoonlijke integriteit hoeft niet te worden getwijfeld. Mensen die met mij werken, weten dat. Een werknemer van mij was zelfs bang dat WK Producties nu zou worden achtergesteld. Dat is ook niet zo. Ik heb afspraken gemaakt met de schrijvende pers, radio en televisie en daar houd ik me aan.''

De perschef meent dat hij nog steeds zijn ambacht als journalist kan uitoefenen. ,,Zodra ik die doppen van de koptelefoon op mijn oren heb, zeg ik wat ik vind van het voetbal. Dan doe ik dat vanuit mijn passie. Toevallig heb ik een goed contact met Mark van Bommel. Afgelopen zaterdag deed ik het verslag van NAC-PSV voor Canal+. In de eerste helft schoot Mark een bal in de kruising. Maar na rust speelde hij als een dweil. Stel dat ik dan zou zeggen: `De goed spelende, sympathieke Van Bommel'. Dan denkt zo'n speler: `Wat is dat voor een slijmbal?' Ik zal me altijd journalist blijven voelen.''

Het Nederlands elftal kwam eigenlijk een jaartje te vroeg voor Jansma. Hij heeft zich verplicht tot 1 augustus 2005 het management te verzorgen van WK Producties. Vanaf die datum is hij van plan zijn aandelenpakket te verkopen en het rustiger aan te doen. Aangezien Oranje nu met een nieuwe cyclus begon, besloot hij de dubbelfunctie voorlopig aan te gaan. Dit alles is het gevolg van gesprekken met de inmiddels opgestapte bondscoach Dick Advocaat en diens rechterhand Willem van Hanegem. ,,Ik had het leuk gevonden met hen de voorronden en het WK te doen. Ze wilden mij erbij halen om het arbeidsklimaat rondom het Nederlands elftal en de media te verbeteren. De KNVB stond erachter omdat daarmee ook het imago van Oranje wordt opgepoetst. Al is dat tegen mij nooit zo gesteld. Toen Van Basten en Van 't Schip werden aangesteld zijn ze bij mij thuis geweest voor een gesprek. Dat verliep heel soepel. Marco vroeg: `Zou je met een snotneus als ik kunnen optrekken?' Ik antwoordde: `Nou, met een voetballer die drie jaar de beste van de wereld is geweest zal dat nog wel lukken.' Ik was hem net als iedere journalist ook jaren uit het oog verloren. Van onze uitzendingen in het spelershotel in West-Duitsland op het EK in 1988 kan ik me herinneren dat hij bij ons op de vloer kwam zitten. We werkten daar in een kelder en Marco was altijd geïnteresseerd hoe we monteerden en live programma's verzorgden.''

Voor het gesprek met Van Basten en Van 't Schip bij hem thuis in Maarssen schreef Jansma vier doelstellingen op papier: 1. Openheid betrachten. 2. Werken met vertrouwen. 3. Pers zonder angst tegemoet treden. 4. Relativeren. ,,We hebben er indringend over gesproken. Ik heb tegen ze gezegd dat er geen werksituatie mag komen waarin de contacten met de media te veel afleiden van het werk op het veld. Daarom dienen de coaches minder angstig te zijn voor journalisten, die gewoon hun werk moeten kunnen doen. Op het laatste EK in Portugal is toch een heel nare sfeer ontstaan. We moeten af van die eeuwige haatverhouding tussen spelers, begeleiding enerzijds en pers anderzijds. Er wordt van beide kanten te veel gegeneraliseerd. Topvoetballers zijn niet allemaal volgevreten vedetten die te lui zijn om voor de duvel te dansen. Terwijl bij de spelers het idee moet worden weggenomen dat alle journalisten niet deugen.''

Inmiddels liggen er voor Van Basten tweehonderd aanvragen voor interviews. ,,Er zijn natuurlijk grenzen. Je kunt er als bondscoach niet aan beginnen om zoveel gezellige toegankelijke gesprekjes te voeren. Dan zou er niet meer getraind kunnen worden. En wat de spelers betreft, topsporters staan niet te juichen als ze hun medewerking moeten verlenen voor mediasessies. Maar tot nog toe zijn ze zeer coöperatief geweest.''

Eenmaal geaccepteerd door de trojka Van Basten-Van 't Schip-Witschge ondervond Jansma dat humor een belangrijke rol speelt bij het drietal. ,,Ze hebben zoiets van: als we vier jaar tot elkaar zijn veroordeeld moet er ook worden gelachen. Van Basten vroeg na ons gesprek meteen of hij nu ook een perskaart moest aanvragen. En toen hij de spelers had overtuigd van de persvriendelijke aanpak die ik voor ogen heb, zei hij een keer in de bus op het moment dat we wat verslaggevers passeerden: `Jongens doe eens wat jovialer, wuif eens naar de journalisten'. Ach, Van Basten en Van 't Schip weten van hun Italiaanse tijd hoe belangrijk de media zijn geworden.''

Hoewel er nog geen serieuze wedstrijd is gespeeld, lijkt de lossere aanpak van Van Basten c.s. succes te hebben. Er heerst vooralsnog een ontspannen sfeer rondom Oranje. Jansma kan enigszins verklaren waarom een nieuw elan nodig was. Wat ging er mis de afgelopen twee jaar waardoor Advocaat moest opstappen ondanks het bereiken van de laatste vier op het EK? ,,Het verwachtingspatroon dat de sportpers heeft gecreëerd van het Nederlandse voetbal is veel te groot. Wij gaan er altijd van uit dat andere landen hebben stilgestaan. Terwijl we zelf het niveau van onze competitie veroordelen. Ik lees nu dat Van Basten belachelijke keuzes maakt bij het selecteren van zijn spelers. Laten die journalisten dan eens opschrijven wie hij wel moet kiezen. Dat mis ik!

,,Wat mij persoonlijk erg zeer heeft gedaan is het feit dat Advocaat en Van Hanegem elkaar niet goed hebben aangevoeld. Een pijnlijk proces voor beiden. Het bleken toch twee grote ego's, twee kapiteins op één schip. Er was voor de media ruimte om te wroeten. Van Hanegem is te groot om een ondergeschikte rol te spelen. Hij wilde wel loyaal zijn aan Advocaat, maar ook niet overkomen als een saaie lul. Dat botste. Een probleem dat je bij Van Basten en Van 't Schip niet zult tegenkomen. Ze zijn samen aan de klus begonnen, ze zullen samen succes hebben of ten onder gaan. Het voordeel van een vriendenploeg.''

En dan was er nog de persoon Dick Advocaat zelf die zich de kritiek op zijn functioneren erg aantrok. ,,Hij zag achter iedere boom een vijand. Als je elke ochtend alle kranten leest dan lijkt het net of je door heel Nederland wordt afgeslacht. Sommige critici had hij misschien beter met een kwinkslag kunnen aanpakken. Bijvoorbeeld toen ex-wethouder Rob Oudkerk hem aanviel in het tv-programma Barend & van Dorp. Dan had ik de volgende dag op de persconferentie gezegd: `Heren, ik heb een zware nacht gehad. Als zelfs Oudkerk mijn voetbalkennis in twijfel trekt, kan ik beter opstappen. Ik vond het echter geweldig hoe Advocaat zonder rancune Van Basten en Van 't Schip heeft voorbereid op hun taak. Bij die gelegenheid in Zeist zei hij ook wat hij zelf fout heeft gedaan.''

Van Basten wordt door Jansma regelmatig voorbereid op wat hij tijdens persconferenties kan verwachten. ,,We hebben wel eens een vraag en antwoord-spelletje gedaan. Marco bereidt zich op alles zeer nauwgezet voor. Elke morgen hebben ze stafvergadering. De discipline wordt soms op een ludieke wijze gehandhaafd. Wie te laat aan tafel komt wordt met staande ovatie ontvangen.''

Mocht Nederland zich niet kwalificeren voor de WK van 2006 in Duitsland, dan hoeft dat geen consequenties te hebben voor de nieuwe technische staf. ,,Het zou van een kortzichtig beleid getuigen als je van tevoren zegt: haal je het niet dan ga je eruit. Je kunt een fantastisch kwalificatietoernooi spelen en het toch niet redden. Het publiek kan het elftal omhelzen ondanks de uitschakeling. Je bent ook bezig met een totaal andere spelersgroep. Er worden spelers getest die over twee jaar misschien pas volwaardige internationals zijn. Maar maak je geen zorgen: ook bij deze coaches staat kwalificatie voorop. Na de persconferentie op 12 augustus toen het ging over aanvallend en initiatiefrijk voetbal, hebben we nog even wat gegeten. Aan tafel grapte Marco: `Die doelstelling hebben we zo mooi geformuleerd, maar als we tegen Tsjechië met 1-0 voorkomen gaan we met negen man voor de pot liggen en jassen we alle ballen de tribune in.''

Het tempo van de jonge staf is voor Jansma wel eens te hoog gegrepen. ,,Ik ben gewend als ik om half negen opsta pas om half tien te ontbijten. Maar deze jongens doen dat al om een kwart voor negen. Ik heb dan maar een kwartier om het grote lijf te wassen en te scheren.''

De start verliep nog soepel. Maar wat staat hem te wachten als de resultaten tegenvallen en de kritiek aanzwelt? Jansma is van plan om ook corrigerend op te treden ten opzichte van de verslaggevers. ,,Ik vind dat ik dat mag doen. Ik ga alleen reageren op feitelijke onjuistheden. Volgens mij ben ik al jaren zo eigenwijs. Als er ergens staat dat ik 63 ben pak ik de telefoon. Wordt er 47 vermeld dan lees ik er overheen.''