Onder Antarcticaijs gaat reusachtige inslagkrater schuil

Onder een ijskap van ruim 2 kilometer dik op Antarctica is tot nu toe de grootste samengestelde inslagkrater op aarde gevonden. Samengestelde inslagkraters ontstaan door de vrijwel gelijktijdige inslag van brokstokken van een uiteengespat hemellichaam; omdat de brokstukken niet precies gelijktijdig neerkomen, maar een eigen baan volgen, is het resulterende inslaggebied ellipsvormig. In dit geval gaat het om een gebied van circa 4.000 bij 2.000 kilometer. De grootste krater binnen dit kraterveld heeft een diameter van minimaal 240 kilometer (ter vergelijking: de Chixulub-inslagkrater bij Mexico, 65 miljoen jaar oud, meet 180 kilometer). Dit kon worden opgemaakt uit afwijkingen in het zwaartekrachtpatroon. De gegevens werden door John Weithaupt (University of Colorado) en Frans van der Hoeven (TU Delft) op 24 augustus bekend gemaakt op het 32ste International Geological Congress in Florence.

De zwaartekrachtsanomalieën op Antarctica strekken zich over bijna het hele continent uit, maar een concentratie is aanwezig onder de ijskap in het oostelijke deel. Die ijskap maakt direct onderzoek onmogelijk. De anomalieën strekken zich echter uit tot onder de Ross-Zee en de Weddell-Zee, wat onderzoek vanaf schepen waarschijnlijk mogelijk maakt. Dan kan wellicht ook de ouderdom van de reusachtige krater worden vastgesteld. De structuren onder het ijs maken het echter waarschijnlijk dat het hemellichaam geologisch gesproken kortgeleden insloeg, dat wil zeggen toen Antarctica min of meer zijn huidige positie op de zuidpool al had ingenomen, en bedekt was met een ijskap.

Bij de inslag moet veel gesmolten gesteente de ruimte in zijn geworpen en als glasachtige deeltjes weer op aarde zijn teruggevallen. Zulke deeltjes, tektieten genoemd, kunnen bij een zware inslag duizenden kilometers van de plaats van inslag terechtkomen. Het is in deze context interessant dat er een groot gebied met tektieten voorkomt in Australië, ongeveer 5.600 kilometer van de veronderstelde plaats van de grootste inslag (in het gebied van de Ross-Zee). Tot nu toe was niet bekend door welke inslag dit Australische tektietenveld was ontstaan, maar een oorzakelijk verband met de inslag op Antarctica is nu waarschijnlijk.

Een inslag van een hemellichaam dat zulke enorme kraters veroorzaakt in de directe nabijheid van Antarctica zal zeker wereldwijde gevolgen hebben gehad: grote delen van de ijskap moeten opgebroken zijn en in zee zijn afgegleden. De onderzoekers sluiten een zeespiegelstijging van vele tientallen meters niet uit, maar daarvoor zijn tot nu toe nergens aanwijzingen gevonden.

    • A.J. van Loon