`Ik ben de waakhond van de hardwerkende Nederlander'

Iedereen kent Herben, Nawijn en Eerdmans. Maar voor de LPF zit ook Max Hermans in de Tweede Kamer. Twee jaar geleden werd hij gegrepen door de ideeën van Pim Fortuyn. Deze week is hij als lid van de tijdelijke commissie infrastructuurprojecten dagelijks op televisie (zij het doorgaans zonder vermelding, links in beeld). Hoe is het hem vergaan?

Hij zag Pim Fortuyn voor het eerst toen deze lag opgebaard in de Rotterdamse Laurentius- en Elisabethkerk, in mei 2002. Max Hermans stond samen met zijn broer, zijn vriendin en ,,nog 20.000 anderen'' vijf uur in de rij om de op 6 mei van dat jaar vermoorde Fortuyn de laatste eer te bewijzen. ,,Er was daar een gedeeld gevoel, dat is echt ongekend. Het was een totale dwarsdoorsnede van de samenleving, ik zal dat nooit vergeten. Ineens zag ik de potentie van Fortuyn, van de fortuynistische beweging.''

Twee weken na de enorme verkiezingsoverwinning van de partij meldde hij zich als partijlid en solliciteerde als beleidsmedewerker. Hermans kreeg de baan. Na een paar maanden dacht hij dat hij beter elders kon solliciteren. Een jonge academicus moet aan zijn carrière denken en de puinhoop in de fractie was werkelijk te groot. Maar hij bleef toen hij na de val van het kabinet-Balkenende I werd gevraagd zelf kandidaat-Kamerlid te worden. Deels uit bewondering voor ,,de systeemdenker Fortuyn'' en deels uit woede over de LPF, die ,,het kiezersmandaat van mei 2002 heeft verkwanseld''. Uiteindelijk schreef hij mee aan het nieuwe verkiezingsprogramma en belandde op de zevende plaats van de kandidatenlijst, voldoende voor een plek in de Tweede Kamer. Sinds afgelopen maandag zit hij aan tafel bij de openbare verhoren van de commissie-Duivesteijn, die de kostenoverschrijdingen bij grote infrastructurele projecten als de Betuwelijn en de hogesnelheidslijn onderzoekt. Zíjn commissie, al weet bijna niemand dat. De commissie werd ingesteld na een motie van Hermans in februari 2003.

Politiek is voor Max Hermans niet helemaal nieuw. Zijn opa was burgemeester in het Limburgse Woubach, een KVP'er. Zijn vader, een VVD'er, was ,,de eerste liberale burgemeester in Limburg'', gemeente Hulsberg. Later werd hij burgemeester in Hillegom.

Het zoontje van de burgemeester?

,,Wat dacht je. Ik was een jongen van vijf met een Limburgs accent die ineens in Noord-Holland als zoontje van de burgemeester op school kwam. Tijdens ruzies op het schoolplein werd dat altijd breed uitgemeten. Mijn vader heeft er nooit wat van gezegd, hij liet ons vrij. Ik had niet het idee dat we extra netjes moesten doen omdat hij burgemeester was. Zijn enige opmerking was altijd: `Als ik je ooit in een politierapport tegenkom, heb je de poppen aan het dansen.' Zo ver hebben mijn broer en ik het nooit laten komen.''

Zijn vader hield er een bijzondere opvatting over de partij op na. ,,Hij zei altijd: de VVD is op landelijk niveau een prima partij, maar op gemeentelijk niveau vind ik het vreselijk.'' De lokale VVD, zei zijn vader, was ,,een vervelende rijkeluisclub''. ,,Als burgemeester kreeg hij juist te maken met de verhalen van de onderkant van de samenleving. De mensen kwamen bij hem op zijn wekelijks spreekuur. Dat kleurde hem toch wat anders dan de gemiddelde VVD'er.''

De manier van politiek bedrijven van zijn vader, die van 1979 tot 2002 burgemeester was in Hillegom en na een overwonnen darmkanker in 1992 tien jaar later toch in de WAO belandde, heeft volgens Hermans de basis gelegd voor zijn affiniteit met de LPF. ,,De LPF is een volkse partij. Mijn vader was wat dat betreft een voorbeeld. Als er iemand bij hem op het wekelijkse spreekuur kwam, een bijstandsmoeder bijvoorbeeld die geen geld had voor een winterjas, dan had hij een potje waaruit hij die mensen geld kon geven. Op die manier kon hij mensen heel gericht helpen.''

Een opmerkelijke manier van besturen. Lokt dat geen willekeur uit?

,,Ik moet zeggen dat ik niet precies weet hoe hij dat allemaal geregeld had. Ik neem aan dat hij dat met de verantwoordelijk wethouder had afgesproken. Misschien liet hij het ook wel gewoon via de normale regels lopen, maar feit was dat hij zelf in echt schrijnende gevallen bereid was iets extra's te doen.''

Hoe wilt u het voorbeeld van uw vader in de praktijk brengen?

,,Dat is lastig. Wij maken als LPF vaak ook sociale keuzes in de Kamer. Dan stemmen we met links mee. Maar er zal altijd een spanning blijven tussen algehele maatregelen die je hier in Den Haag neemt en de uitwerking daarvan, op individueel niveau. Ik probeer te letten op wat er speelt in de maatschappij en misstanden te corrigeren.''

Hermans vader begreep zijn zoon dan ook volkomen toen die zich aanmeldde bij de LPF. ,,Hij kon zich in het algemeen in de boodschap van Fortuyn vinden, hij had ook een weerstand opgebouwd tegen de bestaande structuren. Hij kon echt heel begeistert spreken over hoe dat niet deugde.'' Maar ook het werk dat zijn moeder als verpleegster doet, heeft hem gemotiveerd om zich aan te sluiten bij de LPF. ,,Fortuyn stelde terecht dat het huidige systeem in Nederland niet werkt. Zijn verhalen over de zorg sloten aan bij wat mijn moeder dagelijks mee naar huis nam van haar werk. Zij vertelde hoe vaak mensen in het verpleeghuis onder de douche konden: veel te weinig als gevolg van de onderbezetting. Ze uitte haar frustraties over het steeds maar uitdijende management bij de instellingen. De bureaucratie moest eruit. Dat vond Fortuyn ook.''

Hermans is zelf ambassadeur van de stichting De Wielewaal, die zich inzet voor vakanties voor gehandicapten. Afgelopen zomer liep hij drie dagen mee tijdens een vakantiekamp in Ommen. ,,Na drie dagen was ik helemaal kapot. Die mensen hebben zoveel verpleging nodig, ze kunnen niks zelf. De overheidssubsidie aan de Wielewaal is stopgezet, dus nu proberen we fondsen te werven. En het kabinet heeft besloten het taxivervoer voor gehandicapten te beperken tot 300 kilometer. Heel slecht.''

Hermans woonde tien jaar lang in de Amsterdamse Mercatorbuurt, waar veel allochtonen wonen. Dat heeft zijn zienswijze op de Nederlandse samenleving beïnvloed, zegt hij zelf. ,,Van mij zul je geen tendentieus verhaal horen van `het gaat hier helemaal mis' en `ze horen hier niet thuis', absoluut niet. Maar ik zag wel dat het absorptievermogen van Nederland gewoon te klein is. Dat het gevolgen voor de welvaartsstaat zou krijgen als er niets aan gedaan zou worden.''

Aan het eind van zijn studie, die hij in 2002 afrondde, raakte hij geïnteresseerd in Pim Fortuyn. ,,Ik keek wel eens naar Business Class van Harry Mens en ik herinner me de uitzending na de aanslagen in New York op 11 september 2001. Daar was Fortuyn zeer emotioneel. Dat raakte mij enorm. De meeste politici komen na zo'n gebeurtenis niet veel verder dan een paar open deuren, maar echt betrokken, echt zelf geraakt zijn, dat zag je nooit. Sindsdien heb ik hem gevolgd.''

Na de `ontmoeting' met Fortuyn in de Laurentiuskerk wist Hermans het zeker: de LPF had hem nodig. ,,In de fractie zaten 26 mensen die geen verstand hadden van politiek. Toen ik een advertentie zag waarin ze om medewerkers vroegen, heb ik gesolliciteerd.'' Hermans werd beleidsmedewerker van Kamerlid Alblas, de verkeersspecialist van de fractie.

Wat trof u aan toen u in Den Haag bij de LPF-fractie arriveerde?

,,Niets. Ik was de eerste beleidsmedewerker die daar rondliep. Er was geen Kamerlid te bekennen, die waren allemaal op vakantie, terwijl drie weken later de algemene politieke beschouwingen zouden beginnen. Maar we hadden wel 26 zetels, er werd nogal wat van ons verwacht. Dat heb ik ook altijd het ergste gevonden, dat je het gevoel had dat het kiezersmandaat verkwanseld is, dat de kiezers bedrogen zijn. Niemand voelde het als een plicht om daar iets mee te gaan doen in die eerste fractie.''

Die periode werd gedomineerd door ruzies en afscheidingen in de fractie. U zat daar middenin.

,,Dat was vreselijk. Van de 26 fractieleden waren er misschien acht capabel, de rest kon niet zoveel, het waren enorme ego's die graag met de pers wilden spreken. Bij geen enkele fractie kreeg een journalist van een vervelend bericht makkelijk een bevestiging, maar bij die LPF kreeg je van dergelijke berichten 26 bevestigingen.''

Heeft u nooit gedacht: waar ben ik aanbegonnen, ik moet hier weg?

,,Ja natuurlijk! Dat denk ik nog steeds wel eens. Als ik zie wat er nu weer met de partij gebeurt en ik kijk naar mezelf, hoe hard ik ondertussen werk, inhoudelijk, en dat ik zaken voor elkaar krijg. Natuurlijk denk ik af en toe: wil ik wel bij die club blijven? Ik ben in november 2002, na de val van het kabinet, ook rond gaan kijken en gaan solliciteren. Totdat ik gevraagd werd om in de tweede fractie te komen zitten. Het was een unieke ervaring, dat maak je maar eens in je leven mee. De aversie tegen de partij, en dan vooral tegen de ruzies en de onkunde, was gigantisch, maar op het moment is dat ook je baan en je hebt niet zo snel iets anders. En ik geloofde ook nog steeds in het programma van de LPF.''

Na de val van het kabinet en de nieuwe verkiezingen probeerde de afgeslankte fractie van de LPF zich een plaats te verwerven in het Haagse politieke landschap. Dat ging met vallen en opstaan, erkent Hermans. De doelstelling om Den Haag helemaal te veranderen heeft hij opgegeven. ,,Er verandert veel, maar mensen trekken zich tegelijkertijd terug naar de oude politiek. Ergens heb ik de angst dat veranderingen alleen maar met de mond worden beleden en dat iedereen vervolgens weer terugzakt naar het oude systeem. Het systeem dat ten grave is gedragen door de kiezers.'' Intussen is de LPF weer druk met zichzelf. Vanwege de voortdurende ruzies in het partijbestuur, het dreigende faillissement en de druk van de geldschieters van de partij die invloed wilden op de gang van zaken, hebben de acht Kamerleden gebroken met de partij. ,,Ik schaam me hierover kapot. We zijn een jaar bezig om de boel op orde te krijgen. Je staat op negen zetels in de peilingen, en ineens komt het amateurisme weer naar boven.''

Het is nu of nooit voor de LPF, denkt Hermans. ,,Zodra er rust is bij de LPF en we nog steeds duidelijk kunnen maken dat wij de punten die leven in de samenleving hier agenderen, geef ik ons een flinke kans om het electoraat weer aan te spreken. Niet met 25 of 30 zetels, onze natuurlijke omvang ligt tussen de 10 en 15 zetels. Zo kunnen wij zijn wat we willen zijn: een flinke waakhond.''

Wat bindt jullie?

,,Voor mij is dat de erfenis van Fortuyn. Dat zijn dood niet voor niets moet zijn geweest. Er is zoveel gebeurd in die tijd in het land. Ik denk nog steeds dat er absoluut toekomst voor ons is. Maar ik ben reëel, ik acht de kans fifty-fifty. De peilingen schommelen enorm, tussen de negen en de één zetels, vorige week. Maar de achterban is er, die moeten we aanspreken. En afrekenen met het bestuurlijk amateurisme in de partij. Dan heeft de LPF ook absoluut bestaansrecht. Wij willen ons richten op hardwerkende Nederlanders die woest zijn op wat er met hun land gebeurt.''

Zijn jullie zelf niet deel van het Haagse establishment geworden?

,,Als je iets wilt bereiken, moet je meedraaien in het circus zoals het hier gespeeld wordt. Om met Geert Wilders te spreken: `Zonder procedures ben je helemaal niks.' Het is een illusie om te denken dat je hier de boel op stelten kunt zetten met maar acht zetels. Met zesentwintig had je ver kunnen komen.''

Is het zitting nemen in de commissie die infrastructuurprojecten onderzoekt een voorbeeld van dat `meedraaien'?

,,Ja. De Betuweroute speelde in de eerste campagne van Fortuyn al een flinke rol. En ik heb me tijdens mijn studie ook al met de Betuweroute bezig gehouden. En dan komt er ineens hier een window of opportunity om iets te doen. Ik heb, toen de vraag aan de orde kwam in de Kamer, wel heel hoog spel moeten spelen om iets voor elkaar te krijgen. Ik dreigde eerst met links mee te gaan, die een parlemetaire enquête wilden in plaats van een onderzoek, en dat is een zwaarder middel, want mensen mogen onder ede worden gehoord. Drie minuten voor het stemmen had ik geen steun van VVD en CDA voor mijn motie. Toen zei ik tegen Hofstra (VVD) en Van Haersma Buma (CDA): `Ik ga nu met links mee en dan komt er een parlementaire enquête.' Toen zeiden zij: `Als je er een onderzoek van maakt, dan gaan we met je mee.' Zo is het gegaan. Politiek is handel drijven. Voor wat hoort wat, altijd. Niets is voor niets.''

Maar is zo'n commissie niet een beetje `oude politiek'?

,,Ja, dat is het ook. Maar we gaan wel degelijk iets doen wat in de lijn ligt van de nieuwe politiek van de LPF. We willen lessen trekken voor de toekomst. We gaan voorstellen een toetsingskader te maken dat direct van toepassing is op de Zuiderzeelijn. Van dat project heeft deze commissie het idee dat ze daar ernstig voor moet waarschuwen. Dus we doen er meteen toe, het is geen schaamlap voor het verleden. Nu loopt de Kamer veelal achteraan bij beslissingen over megaprojecten en wij denken dat het goed zou zijn dat de Kamer aan het begin van zo'n project heel duidelijk de kaders bepaalt, maar zich niet meer bemoeit met de uitvoering. Zo leg je het primaat weer bij de politiek. Nu krijgen projecten een eigen dynamiek, waardoor er nooit meer `nee' wordt gezegd. Dat zie je ook op gemeentelijk niveau, de Noord-Zuidlijn bijvoorbeeld in Amsterdam. Dat gaat volledig uit de hand lopen. Daar zal de eerste gemeentelijke enquête in Amsterdam wel over gaan.''

Hoe belangrijk is het voor de LPF om in zo'n commissie te zitten?

,,Voor mij als Kamerlid is het belangrijk. Je moet bekend worden. Dat is een vreselijke systematiek omdat het kortetermijndenken in de hand werkt, maar het is wel de realiteit. Ik ben blij dat ik als LPF'er kan laten zien dat de LPF ook inhoudelijk bezig is.''

U hebt deze commissie in het leven geroepen. Lag het niet meer voor de hand dat de commissie-Duivesteijn de commissie-Hermans had geheten?

,,De realiteit is dat grote partijen de voorzitterschappen van onderzoekscommissies verdelen. De PvdA was aan de beurt. Die systematiek vind ik niet prettig. Maar stel dat ik voorzitter was geworden, hoe had ik dan ooit politiek commitment moeten krijgen om het nieuwe toetsingskader aangenomen te krijgen? Nu levert de PvdA de voorzitter en de VVD de vice-voorzitter. Ik kan wel schreeuwen dat ik dat niet wil. Maar het dient een hoger doel en dat zijn de forse besparingen voor de belastingbetaler.''

En bij de volgende verkiezingen wordt u lijsttrekker?

,,Daar vraag je me wat. Herben (huidig fractievoorzitter, red.) gaat het in elk geval niet doen, heeft hij al gezegd. Het is bekend dat Joost (Eerdmans, red.) ambitieus is. Herben noemt mij ook, ik ben ook ambitieus. Ik denk dat Joost kwaliteiten bezit om het goed te kunnen en ik weer andere kwaliteiten. We zouden elkaar goed aanvullen, denk ik. Maar je moet dan van tevoren een wisseling van de wacht doorvoeren, en op tijd. Maar het is voorlopig nog niet aan de orde.''