Diep denken

David Bronstein, die in 1951 net niet wereldkampioen werd, dacht soms een half uur na over zijn eerste zet. 'Schaken is nadenken over wat schaken is', zei hij. Daar kun je inderdaad eindeloos over denken, maar niemand begreep waarom hij dat niet thuis deed, in plaats van in de toernooizaal.

De Duitser Fritz Sämisch (1896-1978) was ook een groot denker en de openingssystemen die zijn naam dragen zijn zeer diepzinnig. In zijn latere jaren was zijn hartstocht voor het denken zo groot geworden dat alle praktische overwegingen er voor moesten wijken en in het toernooi van Linköping 1969 verloor hij al zijn dertien partijen door tijdsoverschrijding.

Toen Sämisch in een ander toernooi tegen de Duitse meester Paul Tröger de tijd overschreed, vroeg die de wedstrijdleider om niet in te grijpen. Uit journalistieke nieuwsgierigheid wilde Tröger zien hoe lang het zou duren voor Sämisch er zelf achter kwam dat hij verloren had.

Het duurde veertig minuten voor Sämisch zijn gepeins even onderbrak om naar de klok te kijken.

Hij glimlachte en reikte Tröger de hand om de partij op te geven. Een zo onwereldse schaker als Sämisch bestaat tegenwoordig niet meer.

In 1923 speelde Sämisch in Berlijn een partij tegen Alexander Aljechin, die vier jaar later wereldkampioen zou worden. Sämisch gaf de partij op in een stelling waarin hij een dame voorstond. Het was terecht, want hij stond inderdaad verloren. Maar niemand anders dan Sämisch zou zo lang en diep hebben nagedacht, alleen maar om op tijd te kunnen opgeven.

Aljechin-Sämisch, Berlijn 1923. Wit begint en wint.

Oplossing Schaken: 1. f5xe6 Le5xg3 2. e6xf7+ Kg8-h8 3. Pc3-d5 en zwart gaf op vanwege 3...Dc5 4. Pe6 of 3...Db8 4. hxg3. Een minder diep denker dan Sämisch zou zich nog lang verzet hebben.

    • Hans Ree