De keukengeheimen van de taxateur

Henk Sweers uit Renkum is een doorsnee huiseigenaar en hij betaalt de gemeente trouw zijn onroerendezaakbelasting. Dat moeten immers alle eigenaren, huurders en andere gebruikers van woningen en bedrijfsgebouwen. Toch is er iets bijzonders aan de gepensioneerde fysicus. In een verbeten rechtsstrijd heeft hij afgedwongen dat de gemeenten niet langer geheimzinnig kunnen doen over de formules die cruciaal zijn voor de belastingheffing over woningen.

Iedere Nederlander moet onroerendezaakbelasting (ozb) betalen al naar gelang de waarde van zijn huis. Voor dure huizen ben je meer belasting kwijt dan voor goedkopere; eigenaren betalen een hoger tarief dan huurders. Er is ook een behoorlijk verschil tussen dure gemeenten (zoals Leiden) en goedkope (zoals Amsterdam). De gemeenten hebben de wettelijke taak de waarde van elk afzonderlijk huis te bepalen.

Zo'n taxatie is een hele klus. Normaal gesproken bekijkt een taxateur een huis van binnen en van buiten. Voor een gefundeerde schatting ben je al snel 400 euro kwijt. Terwijl gemeenten niet veel meer dan een tientje per taxatie beschikbaar hebben. Maar ze komen een heel eind door het slim combineren van allerhande gegevens, zoals de verkoopprijzen in de buurt waar je woont, de ontwikkeling van de huizenmarkt, de kadastrale gegevens van het betrokken huis en een inschatting van de buurt. Verscheidene computerprogramma's combineren zulke gegevens op een creatieve manier tot reële schattingen van de verkoopwaarde.

Niet alleen gemeenten verstaan dat kunstje. Op internet staan enkele simpele programma's om het zelf eens te proberen. Meer uitgebreide taxaties zijn op internet vanaf een tientje verkrijgbaar. Al die programma's werken volgens eigen formules. Dat geldt ook voor de programmatuur van de gemeentelijke taxateurs. Welke gegevens worden ingevoerd en hoe de berekeningen gaan, krijgt de huiseigenaar niet te horen. De einduitkomst wel. Voor elke woning stelt de gemeente een zogenoemde WOZ-beschikking vast. Die vermeldt de officiële fiscale waarde van uw huis. Dat gebeurde tot nu toe eens in de vier jaar, maar het kabinet wil een jaarlijkse hertaxatie. Tegen zo'n waardebepaling kan men bezwaar aantekenen. Wie dat niet tijdig doet, zit tot de volgende WOZ-beschikking vast aan de vastgestelde waarde. Die geldt dan niet alleen voor de gemeentelijke belastingen, maar bijvoorbeeld ook voor de inkomstenbelasting (het huurwaardeforfait).

De gemeentelijke taxatie wordt nogal eens aangevochten. Afhankelijk van de gemeente gebeurt dat in zo'n 10 tot 20 procent van de gevallen. Uiteindelijk moet soms de rechter er aan te pas komen voor het corrigeren van een te hoge waardering. Nu moet u daarvoor nog bij de belastingkamer van het gerechtshof zijn; vanaf volgend jaar bij de belastingkamer bij de rechtbank. Die goed geregelde rechtsgang garandeert echter niet dat de belastinginspecteur en de burger met gelijke wapens bij de rechter staan. De gemeente kent immers alle details van het computerprogramma, de gehanteerde formules en de ingevoerde gegevens. Die informatie krijgt de huiseigenaar maar zeer ten dele. Dat heeft de wetgever uitdrukkelijk zo gewild. Uit privacy-oogpunt beperkt de Wet Waardebepaling onroerende zaken (WOZ) de hoeveelheid informatie die gemeenten aan hun burgers moeten verstrekken.

Daar komt Henk Sweers uit Renkum in beeld met de door hem opgerichte Vereniging WOZ-gedupeerden. Hij rebelleert tegen het achterhouden van informatie die hij nodig heeft om de te hoge taxatie van de gemeente goed te kunnen bestrijden. ,,Ik zat met een schandalige informatieachterstand ten opzichte van een gemeente, die een gigantisch rookgordijn optrok. Het grondgebied van Renkum is in 35 zogenoemde waardegebieden opgedeeld. Die indeling werkt door in de formules waarmee de gemeente de verkoopwaarden van woningen becijfert. Daarom zijn ze net als kengetallen essentieel voor het doorgronden van de taxaties. Via allerhande drogredenen werden die gegevens aan de burgers onthouden.'' Dat gaat overigens niet alleen in Renkum zo; elke Nederlandse gemeente houdt zulke gegevens onder de pet met een verwijzing naar de WOZ. De boze Sweers legde zich daar niet bij neer: ,,Overheidshandelen in een democratie moet transparant en controleerbaar zijn. Dus met de billen bloot!''

Al met al een helder conflict. Aan de ene kant de gemeente Renkum als beschermer van de privacy, aan de andere kant Henk Sweers en zijn vereniging als voorvechters van openbaarheid. Ook zij haalden er een wet bij, namelijk de Wet openbaarheid van bestuur (WOB). Die garandeert de burger toegang tot in beginsel alle informatie waar de overheid over beschikt. De wet is geliefd bij journalisten die wroeten in het declaratiegedrag van ministers of de bijverdiensten van collega's. Anders dan de WOZ valt de WOB niet onder de belastingrechter. In hoogste instantie oordeelt de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over de toepassing van de WOB. Uiteindelijk zou ook Sweers zijn zaak daar bepleiten. Maar voordat het zover was, beleefde de Vereniging WOZ-gedupeerden turbulente tijden. In de kleine volksopstand in het Gelderse dorp kregen de ontevreden bewoners de gemeentepolitiek mee. Dat resulteerde in roerige raadsvergaderingen, zeker toen het college van B & W ondanks een rechterlijk bevel zijn taxatiemethodiek bleef zien als een keukengeheim dat achter slot en grendel moest blijven. Crisis in Renkum. De gemeenteraad forceerde een subsidie voor de vereniging. Op die manier draaide de gemeente op voor de nota van WOB-specialist Roger Vleugels die namens de vereniging tegen de gemeente procedeerde. De inzet van dat alles: privacy tegenover openheid.

Na jaren procederen heeft de Raad van State vorige maand in hoogste instantie gesproken en juridisch Nederland is nog niet uitgekauwd op het vrijwel onleesbare vonnis. Het komt er op neer dat als het gaat om gegevens van een individueel huis, de WOZ met al haar privacybescherming onverkort geldt. De buren mogen het taxatierapport van uw huis niet inzien. Maar als het gaat om zaken als wijkgegevens (waardegebieden) en kengetallen, dan geldt de WOB, compleet met haar garantie voor openbaarheid. Een gemeente mag die meer algemene gegevens voortaan niet meer achterhouden.

Dat wil nog niet zeggen dat de gemeenten ze op hun websites gaan zetten. Alleen op uitdrukkelijk verzoek, misschien zelfs alleen na zachte dwang, zullen ze met het cijfermateriaal op de proppen komen. Kortom, u moet zelf actief de gemeente met vragen bestoken als u munitie zoekt om een te hoge waardering te bestrijden. Dat heeft niet alleen zin als er nog een beroeps- of bezwaartermijn loopt, maar ook als uw gemeente alvast verklapt hoe hoog de WOZ-beschikking uitvalt die zij volgend jaar naar u gaat sturen. Dat is een nieuwe, verrassend verregaande vorm van openheid van sommige gemeenten, onder meer het inmiddels tot openheid bekeerde Renkum. Informeer of ook uw gemeente die service kent. Het vooraf overleggen over verkeerde conclusies van de gemeentecomputer is sneller en misschien effectiever dan het achteraf indienen van een bezwaarschrift. Op uw speurtocht naar de juiste taxatiewaarde moet u het Kadaster zeker niet overslaan. Daar kent men alle verkoopprijzen van vergelijkbare huizen. Maar omdat er maar zelden een echt vergelijkbaar huis precies op de fiscale peildatum is verkocht, heeft u hoe dan ook nut van de nu vrijgegeven bewerkingsformules van de gemeente.

Intussen komt er al weer een nieuwe ronde fiscale taxaties aan. In februari volgend jaar krijgt u een WOZ-beschikking in de bus. Die bepaalt de vrije verkoopwaarde van uw huis op 1 januari 2003. Voor veel mensen wordt dat schrikken, want nu al is duidelijk dat heel wat huizen fiscaal gezien zeker de helft meer waard zijn dan op de laatste peildatum, 1 januari 1999. Dat leidt onherroepelijk tot hogere belastingaanslagen dan u gewend bent, niet alleen voor eigenaar/bewoners, maar ook voor huurders. Die laatsten zitten toch al met de tegenvaller dat het zogenoemde gebruikersdeel van de onroerendezaakbelasting, anders dan het kabinet heeft beloofd, niet in 2005 wordt afgeschaft, maar op zijn vroegst een jaar later. De gemeenten zien al aankomen dat ze begin volgend jaar onder een stortvloed van bezwaarschriften worden bedolven. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft geen moeite met het royaler vrijgeven van informatie, maar dan wel gesteund door de wetgever. Binnenkort discussieert de Tweede Kamer daarover. Tot dan moet de burger zichzelf redden als hij wil profiteren van de uitspraak van de Raad van State.

Waardebepaling

Er bestaan verschillende websites over waardebepaling en onroerendezaakbelasting:

www.waarderingskamer.nl (toezichthoudende instantie die veel nuttige informatie geeft; met een prikbord voor vragen)

www.wozinformatie.nl (site van de Vereniging Nederlandse Gemeenten; veel actualiteiten, maar grote delen zijn alleen voor gemeenten toegankelijk).

www.wozgedupeerden.nl (vier jaar goed gedocumenteerde strijd voor openheid in Renkum, met suggesties voor de politiek).

www.elsevier-woz.nl (prima informatiebron, al u moet er op jaarbasis 450 euro voor neertellen, dat is onredelijk veel).

www.hypotheker.nl (een simpele gratis doe-het-zelf-taxatie; de meer uitgebreide versie kost 13 euro. Dat programma werkt ongeveer hetzelfde als het programma van de gemeentelijke taxateur).

www.coelo.nl (onderzoeksinstituut van de Rijksuniversiteit Groningen, boordevol wetenschappelijke gegevens).

http://woz.pagina.nl (verzameling internetadressen die ook maar enigszins met het onderwerp te maken hebben).

de website van uw eigen gemeente .

    • Aertjan Grotenhuis