De illusie van inspraak

Vergaderen, mensen zouden het niet moeten doen. Bij veel vergaderingen wordt toch alleen maar gepraat over beslissingen die allang zijn genomen. Dat geeft de schijn van inspraak, maar de besluiten van de grote bazen liggen intussen allang vast. En het gekke is: mensen zijn ook nog blij met zulke nep-invloed. Als ze hun mond maar open kunnen doen, is het goed, zelfs als ze weten dat wat ze zeggen er toch niet meer toe doet.

Amerikaanse psychologen onderzochten dit verschijnsel vijftien jaar geleden. Op voorhand dachten ze dat mensen inspraak ná een genomen beslissing - postdecision voice, in jargon - misschien zouden herkennen als de dode mus die het immers is, maar dit bleek niet zo te zijn.

De onderzoekers gaven studenten de taak om binnen een kwartier een aantal studieroosters in elkaar te puzzelen. Eén groep kreeg gewoon de opdracht om tien roosters te maken, zonder dat hun iets werd gevraagd. Een tweede groep studenten kreeg te horen dat al was besloten dat ze er tien moesten doen, maar dat de onderzoekers wel graag wilden weten of ze dat haalbaar vonden, zonder dat die mening het aantal overigens zou beïnvloeden. En een derde groep mocht van te voren zeggen of ze er binnen het kwartier twaalf dachten af te krijgen; in overleg werd de 'target' daarna op tien afgemaakt. Opvallend is dat de onderzoekers dit in hun artikel inspraak noemen, maar het aantal van tien lag natuurlijk al vast zonder dat de studenten het wisten, dus deze derde groep werd in feite nog erger bedonderd dan de tweede.

Evengoed bleek dat de studenten in de tweede en derde groep een sterker gevoel van controle over hun werk hadden en ook vonden dat het doel op een eerlijker manier was vastgesteld dan de studenten uit de eerste groep. Dat heeft volgens de onderzoekers niet alleen te maken met de illusie van inspraak. Ook een rol speelt volgens hen het idee dat je mening op prijs wordt gesteld, zelfs al wordt er niks mee gedaan. Dat voelt dan toch prettiger.

U weet natuurlijk wel beter. Zo voor de gek gehouden worden is helemaal niet prettig en als mensen denken dat ze bepaalde beslissingen kunnen nemen zonder u te consulteren, dan hebben ze u ook niet nodig bij zinloze vergaderingen waarin u tijd en energie dient te besteden aan iets wat toch al besloten is. Dus ga niet. Zorg dat u de grote bazen lang voor de vergadering op subtiele wijze heeft beïnvloed en geef hun de illusie dat u tijdens de vergadering iets te doen hebt dat voor het hele bedrijf veel belangrijker is. Dat dat op een terrasje plaatsvindt, roseetje erbij, hoeft verder niemand te weten.

Ellen de Bruin legt maandelijks uit waarom vergaderen geen zin heeft. Wetenschappelijk verantwoord.

    • Ellen de Bruin