Cultuurpessimisme

Dat dance nog eens een massabeweging met een fikse economische waarde zou worden, lag niet voor de hand toen een avantgarde van zwarte, homoseksuele nachtvlinders zich midden jaren tachtig liet gaan op de eerste housebeats. Nog geen tien jaar later hadden die vreemde, quasi-monotone ritmes zich van de pionierende dansvloeren te Chicago, Detroit en New York uitgespreid over een breed publiek, dat soms met tienduizenden tegelijk in enorme hallen stond te dansen.

Cultuurpessimisten, u weet hoe dat slag volk in elkaar zit, zagen in deze dansfeesten van de massa's meteen de ondergang van 't avondland terug, of anders wel totalitaire toestanden met de dj als fascistoïde voorman. Toch zijn dansliefhebbers een vreedzamer volkje dan, pakweg, voetbalsupporters. De ellende begint pas als die categorie conflicten gaat uitvechten op dansfestivals, zoals dit jaar op Dance Valley gebeurde.

De notie van swingende massa's als totalitair fenomeen is nog niet helemaal verdwenen. Uitgerekend Faithless, de groep die al eerder een fors statement maakte met `God Is A DJ', komt erop terug in de clip van `I Want More, Pt. 2'. Die lijkt zich af te spelen in een ver en niet bepaald democratisch geregeerd land, Noord-Korea bijvoorbeeld, waar persoonsverheerlijking en andere totalitaire trekjes aan de orde van de dag zijn. Het filmpje lijkt een partijdag te willen simuleren. Je ziet massa's, massa's mensen bewegen in nauwkeurige, spectaculaire choreografieën, compleet met virtuoos vlaggengezwaai en ander vertoon van eerbied voor de Grote Leider. Of we daarin weer de dj moeten herkennen, of dat een en ander model staat voor het wat vage politieke engagement waarop de groep zich laat voorstaan, is een open vraag.

Toch komt dit clipje sympathieker over dan dat van `Girls' van The Prodigy. Die titel is in ieder geval alvast ironisch, want deze groep staat juist voor de jongensachtige, testosteron-gestuurde kant van de dansvloer. Sla er een oudere titel als `Smack My Bitch Up' maar eens op na. Ook hier zien we weer massa's, maar dan van robot-achtige wezens die nog net een menselijk gezicht hebben meegekregen. Maar het is wel steeds hetzelfde gezicht, in duizendvoud herhaald. Dat is pas een cynische kijk op het mensdom.

Wat in beide clips ontbreekt is de extase die een goede beat op de dansvloer kan opwekken, het gemeenschapsgevoel dat de dansende horden kan omvatten en dat geen ruimte laat voor zulke banale zaken als hooliganisme of cultuurkritiek. Maar misschien heeft die notie zijn beste tijd ook alweer gehad. Mocht dat zo zijn, dan is er pas echt reden voor cultuurpessimisme.

    • Jacob Haagsma