Bij een Hoofddorps thuiszorgkantoor kunnen diëtisten slechts enkele dikke kinderen tegelijk dunner maken

Tegen overgewicht is niet op te boksen. Goede bedoelingen worden tenietgedaan door meer luxe en lekkers, vindt Maarten Huygen. Deze commentator van NRC Handelsblad reist wekelijks door Nederland.

Bij zo'n lage opkomst van dikke kinderen maakt de diëtiste er maar het beste van. ,,Knap dat jullie er zijn'', prijst ze de enige vier meisjes die met hun ouders aan een grote tafel in een thuiszorg-kantoor in Hoofddorp zitten. Er ontbreken er heel wat op deze slotzitting van de afslankcursus Slim Kids. Net na de vakantie valt het niet mee om de draad weer op te pakken. Een paar zijn op gewicht gebleven. Een meisje werd volgestopt door opa en oma, een ander kon zich zelf niet inhouden. Afslanken valt niet mee. De vier aanwezige kinderen krijgen ieder een diploma en een applaus van alle anderen, ongeacht het resultaat.

Nu moeten de kinderen en ouders onbegeleid verder. Sommigen maken nog een afspraak met diëtisten maar die kunnen thuis niet meekijken. Moet je een dikkerdje elk uur van de dag aan zijn omvang herinneren door hem te vermanen? Dat werkt averechts. Dan gaat zo'n kind stiekem eten van de luilekkerberg snoep, koek, frikadellen en chips die in het land ligt opgeslagen. Als in huis niets te vinden is, dan zijn er bij een vriendinnetje nog wel nieuwe voorraden. Of de schoolkantine verstrekt Mars en kroket om te voorkomen dat snoeplustige kinderen samendrommen in de winkel om de hoek. Ik voel mee met een vader, een gespierde man op sportschoentjes, die vertelt hoe hij en zijn vrouw soms stil toezien hoe zijn dochter bij het avondeten weer eens twee tot drie keer achter elkaar opschept. Ik stel me voor hoe ouders met argusogen portie naar portie naar binnen zien glijden. ,,We kunnen er niet altijd over beginnen'', verzucht de vader die toch nog hoopvol blijft.

Vetzucht is geen Nederlands probleem. Over de hele wereld worden de mensen dikker, zelfs in veel arme landen, parallel met de groeiende wereldvoedselvoorraad. Als de hele wereld dezelfde kant uit gaat, kun je het de mensen individueel nauwelijks nog aanrekenen. Maatregelen zijn onbegonnen werk. Bijna even talrijk als nieuwe diëten en afslankmethodes zijn de sombere wetenschappelijke rapporten over de groeiende vetzucht. Vrijwel overal hoeven mensen minder te bewegen en zijn de felbegeerde zoet- en vetwaren goedkoop. Behalve een dictatuur met hongersnood is geen regering er in geslaagd om zijn burgers te laten afslanken. Burgers die niet meer in het zweet des aanschijns met honger in de maag hoeven te slaven, maar hun leven drastisch hebben aangepast om mateloos te genieten van wat vroeger alleen aan rijken was voorbehouden: de eigen auto, het eigen amusement met de tv, de computer, van vet druipend vlees en banket. De verhoudingen zijn omgekeerd: niet de notabelen zijn dik, maar de geëmancipeerde erfgenamen van de arbeidende klasse. Die notabelen, onder wie de dokter, kunnen geen gedrag voorschrijven.

Afgelopen week noemde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne de groei van het aantal dikke kinderen in Nederland alarmerend: tussen de zeven en 16 procent van de kinderen leed eind jaren negentig aan overgewicht. Als het zo doorgaat, wordt de helft van de Nederlanders te zwaar. De daarmee samenhangende ziekten resulteren in een verlies van gemiddeld twee levensjaren per hoofd van de bevolking. Iedereen eet hardnekkig door. De nieuwe extreme dikkerds zien hun omvang als genetisch bepaald en verzamelen zich in belangengroepen om rechten te eisen op anderhalve vliegtuigstoel voor de kosten van één.

Een moeder bij de cursus, zelf zwaar, vraagt zich af waarom haar dochter eigenlijk dun moet worden. ,,Ik vind het jammer, dat gehamer op kinderen dat ze zo dik zijn, terwijl ze er op school toch tamelijk gewoon uitzien'', zegt ze. Ze heeft gelijk. Haar dochter ziet er naar huidige begrippen normaal uit. Overal, bij zwembaden, scholen, warenhuizen, zie je steeds meer dikke kinnetjes, armpjes, beentjes en buikjes. Sommigen zijn zelfs trots op hun uitstulpende vlees en dragen korte truitjes, desnoods met piercing door de navel die als een diepe krater in het midden zit. Toen de thuiszorg navraag deed naar de aantallen dikke kinderen bij schoolhoofden meldden die maar gemiddeld één tot twee kinderen per school. Die schoolhoofden zijn er al aan gewend en hanteren allang niet meer de medische normen voor overgewicht.

Vergelijk een huidige klassenfoto met een archiefexemplaar van dertig jaar geleden en je ziet het verschil. Wat scharminkelig zagen die kinderen er toen uit naar huidige begrippen. Bleke spillebeentjes staken uit rokjes en broekjes. Gezonde kinderen. Zo dun is nu niet meer normaal. Volgens diëtiste Sierse de Korte zijn de streefgewichten voor kinderen naar boven bijgesteld. Diëtisten kunnen hooguit de groei van de lijven afremmen. Gewoonten zijn moeilijk te breken. McDonald's is niet de schuld, want er is nu eenmaal een onverzadigbaar gat in de markt voor gemaksvoedsel. Ouders koken minder thuis, slaan koffers vol chips en snoep in bij de supermarkt, halen eten bij de pizzeria en geven vaak door hun omvang het voorbeeld. Kinderen brengen, net als ouders, steeds meer tijd zittend door.

Voedselproducenten doen hun best om hun even goedkope als populaire waren van misleidende etiketten te voorzien. Zoete frisdrank die gezond zou zijn omdat er vitamine C in zit. Eigenlijk zou je een diëtist moeten meenemen naar de supermarkt. Ik maakte zelf wel twee fouten in de voedselquiz. Anders dan ik dacht, is de in een korstje gebakken Mc-Chicken van Mc Donald's vetter dan de gegrillde hamburger. Yogonaise zet meer aan dan fritessaus.

Volgens het RIVM is de inname van calorierijk eten in Nederland iets afgenomen. Toch gaat de vervetting verder, want Nederlanders eten minder gezond en bewegen nog minder. Wat dan? De lease-auto vervangen door de lease-fiets? Het tv-aanbod verminderen? In plaats van de pc-privéregeling een belasting op homecomputers? Gemaksvoeding verbieden? Het zijn maatregelen die een democratie niet kan verdragen. Een paar afslankcursussen zijn niet genoeg. De goede bedoelingen worden ruim tenietgedaan door meer luxe en lekkers.