Bibliotheek in quarantaine

De Bibliotheca Thysiana, bij testament gesticht door de Leidse jurist Joannes Thysius (1622-1653), is sinds een jaar besmet met ovenvisjes. Deze zilverkleurige, gladde visjes van circa 10 mm lengte, met lange voelsprieten en drie staarten, eten suikerachtige stoffen die ook in de lijm van boekbanden voorkomen. Ovenvisjes gedijen in een droge, warme omgeving van tenminste 22 graden en houden zich overdag schuil. De Bibliotheca Thysiana, met zijn 2500 boeken en ettelijke duizenden pamfletten de enige bibliotheek uit 17de-eeuws Nederland die nog in zijn oorspronkelijke behuizing bewaard is gebleven, is wellicht besmet doordat een uitgeleend `schoon' boek met een ovenvisje erin is terugbezorgd.

Inmiddels heeft het aantal visjes dermate proporties aangenomen – mede door de natte zomer – dat Paul Hoftijzer, curator van de Bibliotheca Thysiana en hoogleraar boekwetenschap, maatregelen heeft getroffen. Uit voorzorg ging de bibliotheek aan het Rapenburg op 16 augustus in quarantaine en mocht geen boek het gebouw nog uit. Hoftijzers grote zorg is dat de Universiteitsbibliotheek, waar op aanvraag boeken uit de Bibliotheca Thysiana te raadplegen zijn, ook besmet raakt. Doorgaans wordt de collectie, met onder meer Italiaanse embleemboeken die je nergens anders in Nederland aantreft, 5 à 10 keer per week geraappleegd.

Afgelopen donderdag is een deskundige van het Instituut Collectie Nederland in Leiden poolshoogte komen nemen. ``We hebben een visje op heterdaad betrapt'', zegt Hoftijzer. ``Toen we het vlugge beestje zo één twee drie niet te pakken kregen hebben we hem doodgetrapt, om te kunnen onderzoeken om welk soort visje het precies gaat. Schade aan boeken hebben we niet geconstateerd. De condities in het gebouw – niet te vochtig, schoon – zijn goed en de visjes schijnen zich niet al te snel te vermenigvuldigen. Het gaat dus om een betrekkelijk mild probleem. Wat mij betreft kunnen boeken van de Bibliotheca Thysiana binnenkort weer in de UB geraadpleegd worden. Per keer zullen we erop toezien dat ze vrij van beestjes en gereinigd het pand verlaten. Maar we willen wel van die visjes af.''

Alvorens de gemeentelijke milieudienst erbij te halen, met bijbehorende acties als het inzetten van gas, wil Hoftijzer nagaan of reinigen van boekenkasten en kasten en het verminderen van de luchtvochtigheid in de Bibliotheca Thysiana – na een grondige restauratie sinds 2001 weer te bezichtigen – volstaat. ``We zullen zonodig een nieuw `groen' verdelgingsmiddel inzetten dat op den duur deze beestjes om zeep moet helpen. Komend jaar monitoren we de situtie aan de hand van simpele insectenvallen. Vooralsnog denk ik dat we te maken hebben met een storm in een glas water.''