Landbouw Soedan hard getroffen

De oorlog in het Soedanese Darfur vernietigt de plaatselijke economie. Met name productie van Arabische gom staat onder druk, de prijzen ervan stijgen sterk. Maar dankzij de olie-inkomsten gaat het macro-economisch goed met Soedan. De jaarlijkse groei is 5 procent, de munteenheid stabiel.

Het gezicht van Hussein staat vol argwaan. Hij is manager van het centrale opkoopbedrijf voor Arabische gom in Nyala, een provinciehoofdplaats in de West-Soedanese regio Darfur. ,,U wilt zeker weten waar de productiegebieden van Arabische gom in Darfur liggen'', zegt hij agressief, ,,zodat een westerse interventiemacht deze regio kan bezetten om vervolgens de gom in te pikken.'' Hussein vertegenwoordigt de Soedanese regering.

Na enige minuten van pijnlijke stilte vertelt hij over de gedaalde productie van gom als gevolg van de oorlog in Darfur. ,,Ja, de prijzen van gom zijn omhooggeschoten, zowel in Soedan als op de internationale markt.'' Soedan is de grootste gomproducent ter wereld. Hoeveel de productie is afgenomen wil Hussein niet zeggen, ,,want daar maken jullie westerse imperialisten misbruik van''. Hij pakt demonstratief zijn telefoon en gaat bellen: ons gesprek is beëindigd.

Een paar huizen verderop in Nyala stelt Adam Mohamed Noor, voorzitter van de landbouwcoöperatie, zich minder gesloten op. ,,De gevolgen van de oorlog voor de landbouwsector in Darfur zijn rampzalig'', geeft hij toe. ,,De productie van voedselgewassen neemt ondanks de goede regens dit jaar met 40 procent af en die van Arabische gom met 30 procent. Want de ontheemde boeren kunnen niets verbouwen.'' De voedselprijzen op de markt nemen razendsnel toe, een zak met sorghum die vorig jaar rond deze tijd 4.000 Soedanese dinar (16 dollar) opbracht, kost nu 7.000 dinar. ,,Ook wij stadbewoners lijden steeds meer onder dit conflict'', verzucht Adam Noor.

Arabische gom is één van de belangrijkste agrarische exportproducten van Soedan. De gom is een basisproduct en stabilisator voor Coca-Cola, zonder gom zou een flesje Cola er als een witte vloeistof met een donker bodempje uitzien. Ook zit de gom in bijvoorbeeld make-up. Het dikkige sap wordt getapt, net als rubber, uit het schors van in Darfur en de aangrenzende regio Kordofan voorkomende hashab-bomen. Toen de Verenigde Staten in het midden van de jaren negentig economische sancties tegen Soedan afkondigden, werd de Arabische gom dan ook onder druk van het bedrijf Coca-Cola als enig product uitgesloten van deze strafmaatregelen.

Adam Mohamed Ali windt er geen doekjes om. Hij is een handelaar in Nyala. ,,De oorlog in Darfur heeft de plaatselijke economie vernietigd'', klaagt hij. ,,We kunnen door de onveiligheid de rurale gebieden niet meer in, alleen in de steden heeft nog wat handel plaats.'' Adam Ali handelt in Arabische gom. Begin vorig jaar – januari is oogstmaand – kocht hij 6.000 zakken gom op, dit jaar slechts 150. ,,Een zak van 45 kilo gom bracht vorig jaar 4.000 Soedanese dinar op. Als je de gom nu kan vinden, verkoop je het voor 30.000 dinar.'' Adam Ali zit al dertig jaar in de handel en nog nooit was het zo slecht. ,,Er is nog maar een kwart van mijn handel over. En mijnheer, astublieft, vertel de wereld dat we niet nog nieuwe sancties willen wegens de oorlog in Darfur, want niet de regering, maar de bevolking lijdt eronder.''

De relaties tussen de VS en Soedan verslechterden in de jaren negentig stapsgewijs en dat resulteerde uiteindelijk in sancties door Washington tegen Soedan. Eerste aanleiding was de steun van de Soedanese regering voor de Iraakse leider Saddam Hussein tijdens de Golfoorlog in 1991. In 1993 noemde Amerika Soedan een sponsor van terrorisme, want fameuze terroristen als Osama bin Laden, Carlos en Abu Nidal hielden zich in de hoofdstad Khartoum op. In 1996 sloot de Amerikaanse ambassade in Khartoum en een jaar later kondigde Washington economische, handels- en financiële sancties af. De ambassade is inmiddels weer open met een heel kleine staf. Amerika was de stuwende kracht achter de resolutie in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 31 juli waarin Soedan met internationale sancties werd gedreigd als het de Janjaweed, de aan de regering geallieerde Arabische militie, niet intoomde.

Het gevolg van de Amerikaanse sancties laat zich in de straten van Khartoum zien in de fast-food industrie. De goudgele bogen van McDonald's zijn nu het handelsmerk van Lucky Meal. Pizza Hut heet Pizza Hot en hoewel het Hiltonhotel nog steeds het internationale logo gebruikt, mag het geen onderdeel meer vormen van de Hiltonketen. Met Amerikaanse creditcards valt niet te betalen in Soedan.

De Verenigde Staten behoorden jarenlang tot de belangrijkste handelspartners van Soedan. China is nu verreweg de belangrijkste handelspartner van Soedan (53 procent van de export gaat naar China), gevolgd door Japan (13,4 procent) en Zuid-Afrika (4,9 procent). Soedan keerde zich wegens de sancties van Amerika af en zocht bondgenoten in Azië. Met de verlokking van de eind 1999 begonnen olieproductie is dat uitstekend gelukt. China, Maleisië en India namen de plaats in van Amerikaanse, Canadese en Zweedse oliebedrijven en zorgen voor een geschatte productie van 300.000 vaten per dag. Soedan is daarmee uitgegroeid tot een aantrekkelijke, middelgrote olieproducent.

Miljoenen Soedanezen raakten de afgelopen jaren ontheemd door de oorlogen in West- en Zuid-Soedan en het merendeel van de bevolking leeft van minder dan één dollar per dag. Maar op macro-economisch terrein gaat het goed. Het land ontvangt door de sancties geen substantiële ontwikkelingshulp en kan geen leningen afsluiten bij het Internationale Monetaire Fonds. Die buitenlandse financiële injectie is ook niet meer nodig, want de regering heeft aan de geschatte olie-inkomsten van tussen een half miljard en één miljard dollar per jaar genoeg. Jaarlijks groeit de economie met meer dan vijf procent en de munteenheid is stabiel.

Het straatbeeld van Khartoum begint zijn smerige gezicht kwijt te raken, over de brede asfaltwegen rijden luxe (Koreaanse) auto's en de kleine elite doet inkopen in onlangs verrezen winkelcentra met marmeren vloeren. De regering beschikte drie jaar geleden over voldoende inkomsten om het defensiebudget te verdubbelen en ze schafte onlangs de modernste Russische gevechtstoestellen aan.

Handelaar Adam Mohamed Ali in Nyala houdt een riksja aan, alweer een nieuwe, uit Azië afkomstige vinding als antwoord op het verbod Amerikaanse auto's te importeren. ,,Ik ga een kopje thee op de markt kopen'', zegt hij, ,,er valt niets anders voor me te doen. Als er nieuwe sancties komen, laat dan in ieder geval weer de gom erbuiten'', roept hij bij het instappen, ,,want jullie in het westen willen toch niet je Coca-Cola missen wegens de oorlog in Darfur?'' En hij sjokt weg over een modderstraat van Nyala.

    • Koert Lindijer