In Greendale gebeurt nooit wat

Vorig jaar maakte Neil Young een veelgeroemd conceptalbum over het fictieve dorpje Greendale. De muziek heeft hij nu van film voorzien.

In 1973, bij het verschijnen van de speelfilm annex muziekdocumentaire Journey Through The Past, stuurde Neil Young het bericht de wereld in dat hij een tweede loopbaan ambieerde als cameraman. Hij zou zich gaan verhuren onder het pseudoniem `Bernard Shakey'. Bizarre muzikantenhumor, want geen filmregisseur haalt het in zijn hoofd om een cameraman uit de Gouden Gids te prikken die zichzelf afficheert als Bevende Bernard. Maar de naar Hollywood lonkende Young bleef zijn alter ego trouw en begon het filmbedrijf Shakey Pictures. Anno 2004 duikt Bernard Shakey op als regisseur en producent van Greendale, een gedramatiseerde filmversie van Youngs gelijknamige muziekalbum waarmee hij vorig jaar lovende kritieken oogstte.

Belangstelling voor het medium film loopt als een breekbare rode draad door de muziekcarrière van Neil Young. In 1970 entte hij het merendeel van de songs van zijn elpee After The Gold Rush op het gelijknamige scenario van een apocalyptische speelfilm die zijn vriend de acteur Dean Stockwell aan het voorbereiden was. De film kwam er niet, maar Stockwell bleef in de buurt als mederegisseur van Human Highway, een speelfilm met muziek van Young en de groep Devo, die in 1982 werd aangeprezen met de dubieuze slogan `Zo slecht dat het een hit wordt!'

Young had al eerder aan het regisseurschap geroken met Journey Through The Past, waarin hij archiefbeelden uit zijn muzikale tropenjaren met de groepen Buffalo Springfield en Crosby, Stills, Nash & Young doorsneed met grofkorrelige, surrealistische scènes van kruisridders te paard aan het strand van Californië. Young liet zich niet uit het veld slaan door de slechte kritieken en financierde eigenhandig de documentaire Muddy Track, waarin de samenwerking met zijn min of meer vaste begeleidingsgroep Crazy Horse werd geboekstaafd. Het geldverslindende project bleek later niet meer dan een vingeroefening, toen filmmaker en fan Jim Jarmusch zich aandiende voor het definitieve live-document Year Of The Horse dat in 1998 het licht zag.

Jarmusch filmde zijn liefdesverklaring aan de rauwe muziek van Neil Young & Crazy Horse met eenvoudige Super 8- en videocamera's, omdat hij de ,,smerige en a-technische'' kwaliteit van de muziek wilde vangen in vergelijkbaar ruwe beelden, ,,als in een natuurfilm''. Ze kenden elkaar omdat Young twee jaar eerder de gitaarmuziek had geleverd bij Jarmusch' film Dead Man met Johnny Depp in de hoofdrol.

De Jarmusch-methode – los uit de pols en met eenvoudige, goedkope middelen – is van grote invloed geweest op de manier waarop Neil Young zijn ambitieuze conceptalbum Greendale van bewegende beelden voorzag. Young (of liever regisseur Bernard Shakey) gebruikte een onverwoestbaar model onderwatercamera omdat deze een bijzondere beeldkwaliteit opleverde. Tussen de acteurs, die geen tekst hebben maar playbacken op de songteksten van de oorspronkelijke cd, herkennen oudgedienden uit het Young-kamp als steelgitarist Ben Keith, hoesontwerper Sandy Mazzeo en echtgenote Pegi Young.

Graancirkel

Greendale vertelt het verhaal van een imaginair dorp aan de westkust van de VS, waar het rustige leven wreed wordt verstoord. Earl & Edith Green wonen op de naar hen genoemde Double E Ranch met dochter Sun Green, die het dorp in rep en roer brengt als ze een graancirkel in de vorm van een vredesteken ontdekt. De duivel neemt bezit van Greendale en de drugsverslaafde neef Jed Green schiet in een opwelling de plaatselijke veldwachter Carmichael dood. Het dorp wordt overspoeld door journalisten en cameralieden. Ze belagen Grandpa Green, die het journaille met een dubbelloops jachtgeweer van zijn erf jaagt. Grandpa krijgt een hartaanval en sterft. Milieu-activiste Sun Green maakt handig gebruik van de media-aandacht door zich aan een standbeeld in de rechtzaal vast te ketenen, terwijl ze leuzen schreeuwt door een megafoon. De film eindigt met een optreden van de denkbeeldige popgroep The Imitators, die Youngs ode aan moeder natuur – het nummer `Be the rain' – playbackt. De cirkel is rond, want in het titelnummer van After The Gold Rush zong Neil Young ook al: `Look at mother nature on the run/ in the 1970s.'

Voor het eerst in Neil Youngs weerbarstige filmcarrière zijn de kritieken goed en hield Greendale het enkele weken uit in de Amerikaanse filmhuizen. Hij is er trots op, laat de 58-jarige zanger telefonisch weten vanuit zijn vakantieverblijf op Hawaiï. ,,Mijn solotournee van vorig jaar heeft me uitgeput en ik had rust nodig. Maar elke keer als ik op het podium het verhaal achter de songs van Greendale vertelde, sluimerde het in mijn achterhoofd dat er een speelfilm in zat. Eenmaal thuis ben ik onmiddellijk met filmen begonnen, geholpen door vrienden en bekenden die me toevallig voor de voeten liepen. Ik hou van spontaniteit, bij het filmen evengoed als bij het schrijven van songs of het kiezen van een nieuwe muzikale richting. Toen ik eenmaal had bedacht dat ik de muziek van het Greendale-album als soundtrack wilde gebruiken, viel er een last van me af omdat ik geen zorgen meer had over geluidsopnamen. De acteurs moesten even wennen aan het feit dat ze hun lippen bewogen op bestaande muziek. Juist omdat het geen professionele filmacteurs waren, konden ze zich zonder remmingen overgeven aan het gevoel dat de songs bij hen losmaakte.''

Over de personages hoefde Young niet lang na te denken. ,,Figuren als Jed en Grandpa lijken op mensen die ik ken uit het echte leven. Greendale is een dorp als het mijne, ver verwijderd van de plaatsen waar de grote politieke beslissingen worden genomen. Het nieuws arriveert er met vertraging, via de televisie of de plaatselijke krant. Omdat er nooit wat gebeurt, komen dramatische ontwikkelingen er des te harder aan. Ik begon met het nummer `Devil's sidewalk' en langzaam maar zeker realiseerde ik me dat er zich een samenhangend verhaal in mijn hoofd vormde. Het milieu-thema sloop er ongemerkt in. Niet bewust, maar mijn muziek is altijd een afspiegeling geweest van persoonlijke denkbeelden. Dit keer is dat toegespitst op de strijd die de gewone burger moet voeren om het tegen de machthebbers op te nemen, en de invloed van de media op de loop van nieuwswaardige gebeurtenissen.''

Het idee voor een film groeide uit het feit dat Neil Young & Crazy Horse hun studiosessies met camera's hadden laten vastleggen, om er later bewegende beelden bij te projecteren. ,,Niemand houdt het vol om anderhalf uur naar een stel saaie mannen met gitaren te kijken, dus wilden we het visueel interessanter maken. Later kwamen we tot het inzicht dat je er helemáál geen muzikanten bij nodig hebt. De dialogen in de songs komen veel beter uit als je de personages er meteen bij ziet.''

Hij vertelt enthousiast over zijn Duitse onderwatercamera: ,,Een Eumig Nautica Super 8 die maar achttien beeldjes per seconden schiet in plaats van de gebruikelijke 24. Het resultaat ziet er ongeveer zo uit als een oude Charlie Chaplin-film. Als toeschouwer word je niet afgeleid door al te veel visuele details. Het beeld biedt voldoende ruimte om de geest te laten dwalen. Het heeft de schoonheid en de rijkdom van een echte film, maar het draagt maar een kwart van de visuele informatie. Als je dat vertaalt naar een volledig scherm, krijg je een ander perspectief. Dat vriendelijke, organische aspect past goed bij mijn muziek.''

Cd-hater

Hoewel een notoir cd-hater (,,they suck!'') is Young positief over de mogelijkheden van dvd als digitaal opslagmedium. ,,Na Greendale komen ook Journey Through The Past en Muddy Track op dvd uit. Van Human Highway verschijnt een herziene versie, waardoor het een veel betere film is geworden.'' Bovendien is dvd ideaal om zijn langverwachte Archives-project het licht te doen zien, vindt hij. Daarin heeft hij zijn muziekarchief ondergebracht, van zijn prille Canadese sixtiesgroep The Squires tot de enorme schat aan onuitgebracht solowerk.

Young: ,,Mensen die mijn werk een beetje kennen, zullen versteld staan van het feit dat ik alles in strikt chronologische volgorde ga uitbrengen. Sommige van mijn albums worden daardoor volledig uit hun verband gerukt, omdat het vaak combinaties van oudere en nieuwe nummers waren. Oorspronkelijk zouden het meer dan dertig cd's worden; nu past alle muziek inclusief beeldmateriaal en mijn eigen toelichting op een handvol dvd's. Muzikaal mag ik een oude rot zijn; ik sta open voor nieuwe verworvenheden van de techniek. Vooral op het gebied van modeltreinen, want die verzamel ik fanatiek. Een realistisch geluid van een stoomlocomotief kan mij niet digitaal genoeg zijn.''

Over de illustere Bernard Shakey doet Young geheimzinnig. ,,Hij maakt de regels. Hij zorgt dat we ons hoofd erbij houden. Hij verbiedt ons om veel over hem te praten. Als Bernard in de buurt is, buig ik nederig mijn hoofd en voer zijn opdrachten uit.''

De dvd `Greendale' verschijnt deze week via Sanctuary/BMG. Voor meer informatie: www.neilyoung.com

`Muzikaal mag ik een oude rot zijn; ik sta open voor nieuwe verworvenheden'

`Het resultaat ziet er ongeveer uit als een oude Charlie Chaplin-film!'