Enthousiasme over ontwerp Stedelijk Museum

,,Eenheid in tweevoud.'' Zo karakteriseert de jury het winnende ontwerp voor de uitbreiding van het Amsterdamse Stedelijk Museum, dat het 19de-eeuwse gebouw combineert met een 21ste-eeuwse uitbreiding.

Na bijna twee decennia van discussie en afgekeurde ontwerpen, presenteerde het Amsterdamse Stedelijk Museum gistermiddag in de erezaal van het oude gebouw een ,,zeer voorlopig schetsontwerp'' voor de uitbreiding en renovatie, die begin 2008 klaar moet zijn. Een jury had uit vijf ontwerpen gekozen voor een spectaculair plan van het Amsterdamse architectenbureau Benthem Crouwel, dat een nieuwe `plaza' toevoegt aan het Museumplein.

Cultuurwethouder Hannah Belliot zei dat het Amsterdamse gemeentebestuur enthousiast is: ,,Winden en stormen zijn doorstaan, dit was het strijden waard.'' En ABN Amro-topman Rijkman Groenink, voorzitter van de Raad van toezicht van het Stedelijk Museum, zag alle wensen vervuld en beloofde Amsterdam ,,het meest fantastische state of the art-museum ter wereld.'' Architect Mels Crouwel zei dat dit plan ,,het beste is voor de kunst, voor het publiek en voor de medewerkers van het Stedelijk Museum.''

Het ontwerp van Benthem Crouwel won de ontwerpwedstrijd omdat het geheel anders van opzet is dan de vier andere ontwerpen, ook alle van Nederlandse architectenbureaus. De afgevallen ontwerpen voorzagen in het vrijwel volbouwen van de ruimte tussen het bestaande museumgebouw en het `ezelsoor' dat de ingang herbergt naar de supermarkt onder het Museumplein. Het ontwerp van Benthem Crouwel gebruikt slechts een deel van die ruimte. Daardoor ontstaat op de plaats van de huidige museumtuin en de `Sandbergvleugel' die wordt gesloopt, een brede `museumboulevard'. Die loopt dan vanaf het Rijksmuseum langs het Van Goghmuseum en het Stedelijk Museum tot aan de Van Baerlestraat.

Het ontwerp van Benthem Crouwel laat het Museumplein op straatniveau visueel doorlopen tot de huidige achtergevel van het Stedelijk Museum, die voor een groot deel zichtbaar blijft. De uitbreiding `zweeft' als een veertig meter brede luifel deels boven een glazen ingangshal. De rest van de uitbreiding komt ondergronds. Het juryrapport roemt dat idee als een stedebouwkundige trouvaille. Daardoor wordt het Museumplein – `de culturele Acropolis van Amsterdam' – verrijkt met een piazza. Rijkman Groenink zei dat alle wensen worden verwezenlijkt en sprak van ,,een geschenk aan het Museumplein, de stad en de Amsterdammers.''

De ingang van het museum wordt verplaatst van de Paulus Potterstraat naar het nieuwe deel. Roltrappen voeren de bezoekers naar boven en naar beneden. Vanuit de glazen hal betreedt men ook het oude gebouw, dat zal worden gerestaureerd. De enige ingreep in het oude gebouw is het construeren van twee roltrappen naast de bestaande vaste trap. De kantoren van het museumpersoneel worden van het oude gebouw verplaatst naar het dak boven de uitbreiding. De combinatie van het oude gebouw uit 1895 en de 21ste eeuwse uitbreiding wordt in het juryrapport gekarakteriseerd als ,,eenheid in tweevoud.''

Volgens Rijkman Groenink zal het budget voor de uitbreiding ,,met geen stuiver'' worden overschreden. Voor de bouw en renovatie is 61,4 miljoen euro gereserveerd. Twaalf miljoen euro is beschikbaar voor een nieuw depot, waarover nog geen beslissing is genomen. Voor overige kosten, zoals de inrichting van museum en depot, is 7,9 miljoen voorzien.

Benthem Crouwel gaat het komende jaar het `pre-schetsontwerp' definitief uitwerken. Een probleem daarbij is ook het uitgraven van Museumplein voor het ondergrondse deel van de uitbreiding, waardoor de grondwaterstand wordt beïnvloed. Deze week is daarnaar al gekeken door de gemeente, die vindt dat de bouw kan worden gerealiseerd.

Moeilijkheden met Monumentenzorg worden niet verwacht, die waren er ook niet bij de vorige ontwerpen van Robert Venturi en Alvaro Siza. Het stadsdeel Amsterdam-Zuid is enthousiast over het plan. Dat geldt ook voor Gijs van Tuyl, die deze week werd benoemd tot de nieuwe directeur van het Stedelijk Museum, dat nog dit jaar moet worden verzelfstandigd. ,,Dit ontwerp kijkt vooruit, kijkt naar het Stedelijk Museum als partij in de internationale top,'' vindt hij.

De vijf schetsontwerpen waaruit de jury dat van Benthem Crouwel koos, worden vanaf 9 september tentoongesteld in het tijdelijke onderkomen van het Stedelijk Museum aan de Oosterdokskade naast het Amsterdamse Centraal Station. De vier niet-winnende ontwerpen zijn van Herman Hertzberger, Claus & Kaan, Henket en partners en Diederen Dirrix Van Wijlick architecten.