Aangeschoten wild of slagvaardig wethouder

Havenwethouder Van Sluis moest zich gisteren in de Rotterdamse raad verantwoorden in de RDM-affaire. ,,Ik wil niet in slecht weer opstappen.''

Wethouder Wim van Sluis (Haven, Leefbaar Rotterdam) had alle vragen uit de gemeenteraad al beantwoord toen hij zich bedacht en nog even het woord vroeg. ,,Voor de notulen'' hechtte hij eraan te zeggen dat ,,het college met kracht bestrijdt dat de brief aan de COR een bevestiging vormt voor de Commerzbank''.

De Commerzbank is de Duitse bank die 25 miljoen euro claimt van het Havenbedrijf Rotterdam. De `COR' is de `commissie tot onderzoek van de rekening' die op 22 juni onder het kopje VERTROUWELIJK een brief ontving van het college. Die brief ging over de 25 miljoen voor de Commerzbank.

Wethouder Van Sluis legde in de brief uit dat de Commerzbank op 4 mei contact had gezocht met het college. Dat liet de zaak vervolgens uitzoeken, want ,,de garantstelling was ons college met inbegrip van de wethouder Haven tot voor kort niet bekend''. Op 1 juni ontving de gemeenteraad een (openbare) collegebrief waarin werd gerept van een ,,mogelijke gemeentelijke garantstelling'', maar zonder het bedrag te noemen.

Dat bedrag stond pas in de vertrouwelijke brief van drie weken later. Evenals de conclusie van het onderzoek door het college. Die luidde: als de garantie zou zijn opgenomen in de jaarrekening van de gemeente (van ruim 5 miljard euro), zou dat geen wezenlijk ander beeld van deze rekening hebben opgeleverd. En: ,,intern juridisch advies'' had duidelijk gemaakt dat directeur Willem Scholten van het Havenbedrijf ,,strikt formeel binnen het mandaat'' was gebleven dat hij heeft om financiële garanties af te geven.

Maar dat was niet het enige. Hoewel Van Sluis blijkens de brief in ,,een indringend gesprek'' met Scholten van zijn ,,verbazing en ongenoegen'' blijk had gegeven, kon de wethouder zich wel vinden in de garanties, die volgens ,,ambtelijke bevindingen'' tot een kortstondig, ,,materieel slechts beperkt risico'' hadden geleid. Uit de brief: ,,Achteraf kunnen wij de overwegingen, die aan de verleende garantstelling zelve ten grondslag hebben gelegen, delen.''

De vijf leden van de `COR' hadden er wat meer moeite mee. Een paar dagen na ontvangst van de brief belde commissievoorzitter Peter van Dijk (PvdA) met Van Sluis. Hij zei namens zijn commissie te menen dat de jaarrekening van de gemeente, die de gemeenteraad een week later moest vaststellen, op deze manier ,,wellicht niet compleet zou zijn''. Van Sluis betwistte dit.

De redenen hiervoor staan in de brief die Van Dijk gisteren namens zijn commissie aan de gemeenteraad stuurde. Uit de cursief gedrukte passage die `na overleg met de wethouder tot stand is gekomen': ,,De wethouder heeft gezegd dat geheimhouding verband hield met twee belangrijke overwegingen: 1. De pogingen van het Havenbedrijf om zoveel mogelijk werkgelegenheid te redden bij de RDM; 2. Eventuele publiciteit zou een ernstige verstoring van het lopende overleg met de staat over de financiering van de Tweede Maasvlakte kunnen veroorzaken.''

Van Dijk schrijft dat dit alles voor zijn commissie ,,het voorlopig niet publiek maken van de brief leek te rechtvaardigen''. Vandaar dat de gemeenteraad op 1 juli zonder enige opmerking van de vijf leden van de `COR' akkoord ging met de jaarrekening van de gemeente.

Een paar weken later hadden ze er spijt van: op 21 juli vroeg de commissie het college wéér om de geheimhouding op te heffen, deze keer in een brief. Tegen die tijd had Rotterdam over de Tweede Maasvlakte een `bestuursovereenkomst' gesloten met het rijk, dus wat dat betreft was er geen bezwaar meer. Maar aan de andere kant verschenen er alarmerende berichten in de media over de onzekere toekomst van (onderdelen van) RDM, wat een ander licht wierp op het `materieel slechts beperkte risico' van de garanties.

Eventuele openbaarmaking van de brief van 22 juni stond geagendeerd voor een van de komende collegevergaderingen. Maar vorige week donderdag werd duidelijk dat de ramp veel groter was dan in juni werd gedacht. Namens het Havenbedrijf had Scholten niet alleen voor 25 miljoen euro garanties afgegeven aan de Commerzbank, maar ook voor 75 miljoen bij de Britse bank Barclays. Vanaf donderdag werden zowel het rijk als de gemeenteraad ingelicht en werd, afgelopen maandag, de brief openbaar gemaakt.

Gistermiddag, in het debat met de gemeenteraad, karakteriseerde wethouder Van Sluis zijn eigen optreden als het ,,daadkrachtig en direct verantwoordelijkheid nemen en verantwoording afleggen''. Hij vond het ook ,,een slechte zaak om in slecht weer op te stappen.'' Verder was het college vorige week ,,meteen'' een eigen onderzoek begonnen naar het mandaat om garanties af te geven. Volgens hem was een onafhankelijk onderzoek door de Rotterdamse Rekenkamer dan ook ,,niet nodig''.

Wel stelde de wethouder dat de bevoegdheid van de directeur van het Havenbedrijf om financiële garanties af te geven, wellicht niet meer zo rechtsgeldig was als in juni nog gedacht. ,,Misschien heeft hij toch onbevoegd gehandeld'', aldus Van Sluis, die daarmee de conclusies uit zijn eerdere, vertrouwelijke brief weersprak.

De uitkomst van het debat was dat er twee onderzoeken komen: één door het college naar de mandaten, en één door de Algemene Rekenkamer naar de bevindingen van het college. Over de maandenlange geheimhouding werden weinig woorden vuil gemaakt: daar was de gemeenteraad mee akkoord gegaan, ook al wisten de meesten dat niet. Een enkeling opperde dat wethouder Van Sluis in zijn contacten met het rijk nu ,,eerder een lame duck is'' (Manuel Kneepkens, Stadspartij Rotterdam) dan een ,,slagvaardig wethouder'' (Frans Jozef van der Heijden, CDA). Ook was het een minderheid die vond dat de dubbelfunctie van Van Sluis als wethouder en president-commissaris bij het verzelfstandigde Havenbedrijf ,,niet kan'' (Els Kuijper, PvdA).

    • Gretha Pama
    • Marc Serné