Wat wil de walvis

De orka Luna zette deze zomer een vissersplaatsje op Vancouver Island op stelten. Voor de lokale indianen is de aanhankelijke walvis de reïncarnatie van hun overleden opperhoofd.

Walvissen roepen sterke emoties bij ons op, of het nu discussies over de jacht betreft of een aangespoelde walvis op het strand. Canada heeft deze zomer geheel eigensoortige walvisperikelen, die zich afspelen rond een eenzame orka of killer whale. Iedereen wil voor hem het beste – maar wat is dat?

In Gold River, een vissersplaatsje op Vancouver Island, is de rust inmiddels weer teruggekeerd. Het drama waarin walvisspecialisten, orka-actiegroepen en first nations (de term `indianen' geldt als politiek incorrect) een hoofdrol opeisen, is uitgespeeld. Voorlopig tenminste. Want de oorzaak van alle onrust, de jonge orka genaamd Luna, zwemt nog steeds vrij rond in de diepe zee-engte tussen Gold River en de baai Nootka Sound. Op die walvis zijn wij afgekomen: hij zwemt met boten mee, schuurt er soms vriendschappelijk tegenaan en laat zich zelfs aaien. Hoe opwindend deze toenaderingen ook zijn voor de toerist, ze beginnen lastig te worden voor de lokale scheepvaart. Bootjes worden beschadigd, onwetende opvarenden raken in paniek. Bovendien wordt Luna ook een gevaar voor zichzelf.

Wat is er aan de hand? Luna (of L98, alle Canadese orka's worden intensief bestudeerd en hebben een code) zwom in de zomer van 1999 bij Nootka Sound landinwaarts. Hij werd op deze verkenningstocht begeleid door zijn oom, L39, die vermoedelijk ergens onderweg stierf. In orka-termen was Luna toen nog een peuter, maar het dier wist alleen te overleven. Hij keerde niet terug naar de zee en zijn familiegroep.

Het waren echter niet alleen wetenschappers die Luna in de gaten hielden. Voor de lokale first nations, de Nuu-chah nulth (ook wel Nootka), was de orka niets minder dan de vervulling van een profetie. Hun opperhoofd was net overleden en had op zijn sterfbed gezegd dat hij terug zou komen als een walvis. Drie dagen na zijn dood verscheen de orka, in de baai waar het opperhoofd was geboren. Voor hen is L98 Tsu-xiit, hun overleden chief.

Aanvankelijk liet iedereen de orka met rust, maar Luna's groeiende behoefte aan contact begon voor problemen te zorgen. Een kostbaar plan werd gesmeed: Luna zou worden gevangen en worden teruggebracht naar zijn familie. Daar zou hij niet alleen minder lastig, maar ook gelukkiger zijn. Maar wanneer de regering, medio juni, dit plan ten uitvoer wil brengen, schieten onverwachts de Nuu-chah nulth first nations in traditionele kano's te voorschijn. Onder luid gedrum en gezang weten ze Luna keer op keer weg te lokken van het schip van zijn belagers. Het is voorpaginanieuws in alle Canadese kranten. De vangstpogingen worden na twee dagen stopgezet.

Kort na deze gebeurtenissen tuffen we met een bootje naar Nootka Sound. Zal Luna komen? Hij heeft zich dagen niet laten zien. Plotseling springt hij naast de boot de lucht in en blijft een uur met ons mee zwemmen. We hangen allemaal over de reling, roepen opgewonden wanneer hij opduikt. Met een schok herken ik naast mij, van een krantenfoto, Mike Maquinna, de zoon en opvolger van het overleden opperhoofd (en tevens de kleinzoon in de zesde graad van de legendarische Maquinna die in 1778 in Nootka Sound kapitein Cook onderdak bood).

Maquinna staat precies daar waar Luna steeds opduikt. Ik voel me betrapt. Is het eigenlijk niet pijnlijk wat we doen? Behandelen we Luna niet als een kermisattractie, terwijl Maquinna contact zoekt met zijn herrezen vader? We raken in gesprek. Ja, beaamt hij, hij is hier voor de walvis. Hij is nog steeds boos. ,,We zijn niet gekend in de plannen van de regering om de orka te vangen, terwijl dit ons reservaat is. Zal de geschiedenis zich altijd blijven herhalen?''

Maar in dit geval heeft hij overwonnen. Pas in november 2005, wanneer de rouwperiode voor zijn vader voorbij is, zal de walvis door hemzelf naar zijn familiegroep in zee worden geleid, per kano. ,,Als hij wil, kan Luna meegaan, als hij niet wil, mag hij blijven.''

Inmiddels zijn er in de haven plakkaten opgehangen om het publiek voor de walvis te waarschuwen. Over de radio worden bootbestuurders opgeroepen geen toenaderingen tot het dier te zoeken, en zelfs oogcontact te vermijden om hem niet aan te moedigen. Oogcontact vermijden? Al beschouwen de walvisonderzoekers Luna niet als een geïncarneerde ziel, ze lijken hem wel menselijke gevoelens toe te dichten.

    • Jet Bakels