Spreekzang van een andere planeet

De behoefte aan een zo sterk mogelijke uitdrukking van sfeer en emoties van een tekst heeft componisten er dikwijls toe gebracht de muzikale normen van hun tijd te overschrijden. Het hevigst is immers iets dat het normale voorstellingsvermogen te buiten gaat. Achteraf gezien cruciale ontwikkelingen in de muziekgeschiedenis zijn dan ook vaak ontstaan doordat componisten zich door een tekst gedwongen zagen tot ingrijpende muzikale experimenten in dienst van de expressie.

La Sfera Armoniosa speelde op het Festival Oude Muziek twee monumentale composities die voortkwamen uit een dergelijke vernieuwingsdrang: Combattimento di Tancredi e Clorinda (1638) van Claudio Monteverdi en Pierrot Lunaire (1912) van Arnold Schönberg. Ondanks de tussenliggende eeuwen zochten beide componisten het in dezelfde richting: ze lanceerden een nieuwe, `natuurlijkere' voordrachtswijze die het midden hield tussen geagiteerde spraak en zang. Voor meer expressieve vrijheid introduceerde Monteverdi bovendien allerlei instrumentale klankeffecten. Schönberg schafte hiertoe de tonaliteit af, die de westerse muziek eeuwenlang van een fundament had voorzien. De combinatie van beide werken op één programma was dus gedurfd en uit historisch oogpunt zeer interessant.

Jan van Elsacker was in Tancredi een uitstekende `testo', de verteller die in hevig geëmotioneerde tongbrekers het noodlottige liefdesverhaal van Tancredi en Clorinda brengt. Vol inlevingsvermogen en met veel handgebaar vertélde hij zijn verhaal werkelijk spreekzingend aan het publiek. Pierrot Lunaire leek, mede dankzij de uitgekiende lichtshow, niet alleen uit een andere eeuw maar ook van een andere planeet te komen. Het Sprechgesang van mezzo Xenia Meijer is melodischer en minder venijnig dan wat meestal klinkt in Pierrot, maar in combinatie met haar verfijnde gevoel voor drama bleef het overtuigend lunatiek.

The English Concert bracht een recent ontdekte mis van Heinrich Isaac Franz von Biber (1644-1704). De misdelen werden afgewisseld met instrumentale composities van dezelfde componist en zijn tijdgenoot Johann Heinrich Schmelzer, zoals dat ook in hun tijd gebruikelijk was. In deze paasmis gebruikt Von Biber een feestelijk grote bezetting, waaraan hij verrassende contrasten en combinaties weet te ontlokken. De leden van The English Concert kampten op hun authentieke instrumenten met behoorlijke intonatieproblemen, maar gaven verder een voorbeeldige uitvoering van dit werk, soms wel met de neiging rommelig te worden. En de grote zaal van muziekcentrum Vredenburg leent zich met zijn hoekige, steile trappen niet echt voor een plechtig binnenschrijden van de zangers.

Concerten: The English Concert o.l.v. Andrew Manze; La Sfera Armoniosa o.l.v. Mike Fentross. Gehoord: 31/8; 1/9 Vredenburg Utrecht.