Geert Wilders mag even niet `bloeien'

VVD-fractieleider Van Aartsen gaf zijn Kamerleden tot nu toe veel vrijheid. Maar nu eist hij fractiediscipline van Geert Wilders.

Fractiediscipline, dat is wat de liberale fractievoorzitter Jozias van Aartsen op dit moment eist. Het gaat om het standpunt van de VVD inzake de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. De `lijn' van de fractie is dezelfde als die van het kabinet en die luidt: als Turkije aan de voorwaarden voldoet kan worden begonnen met het proces van toetreding. `Rechtsbuiten' Geert Wilders wil zich hieraan niet conformeren. Turkije kan volgens hem ,,nooit'' lid worden van de Unie. Formeel is dat de oorzaak van een hoog oplopend conflict tussen dit Kamerlid en zijn fractievoorzitter. Een conflict dat volgens het zwartste scenario zou kunnen uitdraaien op een eenmansfractie Wilders in de Kamer, en een zware politieke blessure voor de fractievoorzitter Van Aartsen.

Vandaar dat de liberale leider gisteren urenlang bij hem thuis palaverde met Wilders over de problemen. Overigens zonder dat na afloop resultaten konden worden gemeld. Wilders zei vanochtend dat hij vanavond besluit of hij deel uit blijft maken van de VVD-fractie - of niet. ,,Het wordt hoog tijd dat er een einde komt aan deze soap. Ik ben het geneuzel meer dan zat,'' aldus Wilders vanochtend. De VVD'er liet doorschemeren dat hij zal opstappen als hij zijn zin niet krijgt: ,,Vandaag moet er een einde aan komen, anders zorg ik daar zelf wel voor.''

Voor Van Aartsen betekent dit conflict een zware testcase voor zijn leiderschap in de fractie. Tot nu toe bracht hij het beeld naar buiten dat in de VVD-fractie ,,duizend bloemen'' bloeien. En fractiegenoten als Hirsi Ali, Wilders, Oplaat en Van Baalen benutten die vrijheid door met enige regelmaat een (licht) afwijkende standpunten in te nemen. ,,Dat past in een traditie bij de VVD'', zei Van Aartsen eerder onder verwijzing naar zijn voorgangers Wiegel en Bolkestein. ,,Er zitten 28 individuen in mijn fractie, mensen met ideeën, opinies. Die mogen ze uiten.'' Partijprominent Henk Vonhoff loofde Van Aartsen om die reden. Hij zei dat de fractievoorzitter ,,het prestige heeft'' om in de fractie ,,duizend bloemen te laten bloeien zonder dat het een bende wordt''.

Dat beeld is nu gekanteld. Wilders schreef samen met Oplaat op de eerste dag na het ingaan van het zomerreces een manifest met tien punten die de partij meer naar rechts moeten opschuiven in het politieke spectrum, waaronder zijn standpunt inzake Turkije.

Van Aartsen heeft in deze kwestie behalve met de rest van de fractie, die hem lijkt te steunen, te maken met een onverwachte, maar belangrijke opponent: de achterban van de partij. Gisteren kwamen er meer dan duizend emailberichten binnen bij de fractie van verontwaardigde leden die het voor Wilders opnamen. De fractievoorzitter zag zich genoodzaakt een briefje terug te moeten schrijven aan de boze VVD-aanhang: een ongebruikelijke stap. Hierin legde hij uit dat ,,het niet mijn beleid is om wie dan ook in de fractie de mond te snoeren''. Maar hij stelde ook de grens: ,,ook een rechtsbuiten moet zich aan de spelregels houden.'' Een mening uiten is één ding, maar als er gestemd moet worden over een standpunt wordt een afwijkende stem niet geduld. Die boodschap kan ook gezien worden in het kader van de niet al te ruime meerderheid van de regeringscoalitie (drie zetels). Maar Van Aartsen lijkt door zijn behoedzame optreden te beseffen dat hij aan de andere kant moet waken voor het beeld van interne dwingelandij. In de fractie wordt naar verluidt nu gewezen op de parallel met de ernstige averij die PvdA-leider Melkert opliep toen hij fractiegenoot Rob van Gijzel in november 2001 dwong tot opstappen omdat deze tegen de wens van Melkert vasthield aan een motie tegen de toenmalige minister van Justitie, Korthals (VVD).