Bij de poort gaat de hoofddoek af

De eerste schooldag in Frankrijk verloopt rustig, hoewel moslimmeisjes voor het eerst geen hoofddoek meer mogen dragen. Dat komt mede doordat ontvoerders van twee Fransen in Irak opheffing van het verbod eisen.

,,Jongedame!'' De aangesprokene is zojuist het hek rond het schoolplein gepasseerd. Ze kijkt om naar de leerkracht aan de poort, met een mengeling van ergernis en gelatenheid in haar blik. Dan, zwijgend, trekt ze in één vloeiend gebaar haar hoofddoek weg, om bijna bij wijze van demonstratie van onverschilligheid, kwebbelend met vriendinnen haar weg te vervolgen.

Zo ging het steeds, vanochtend, bij de poort van het Simone de Beauvoir-lyceum in de Parijse voorstad Garges-Les-Gonesse. Van de voorspelde `hete rentrée', het begin van het nieuwe schooljaar, was niets te merken, in dit stadje waar veel moslims wonen. Tussen de enkele honderden leerlingen die vanochtend de school hervatten, bevonden zich nauwelijks tien meisjes die onder de vrolijke ochtendzon kwamen aanwandelen met een hoofddoek op. De islamitische hoofddoek is het voornaamste doelwit van een dit voorjaar aangenomen wet die het dragen van `opzichtige' religieuze tekens op openbare scholen verbiedt.

Welke plannen en acties ook waren voorbereid door de moslimgemeenschap en het collectief `Een school voor allen', ze zijn doorkruist door de gijzeling van twee Franse journalisten in Irak. Hun ontvoerders eisen als losprijs intrekking van de voor de islam beledigend geachte wet. Aan die eis wil de Franse regering onder geen beding toegeven. Ze wordt daarbij gesteund, zoals de afgelopen dagen is gebleken, door alle Franse moslimorganisaties, inclusief de groepen die ernstig bezwaar maken tegen de wet. Velen voorspelden daarom dat de `rentrée' onder druk van de omstandigheden juist rustiger zou verlopen, in plaats van onder hoogspanning, zoals aanvankelijk gevreesd werd.

Er kwam vandaag in Frankrijk voor twaalf miljoen leerlingen een eind aan de zomervakantie. Ze werden opgewacht door in totaal 1,3 miljoen leerkrachten en ondersteunend personeel, die gisteren al terugkeerden naar hun scholen om het nieuwe schooljaar voor te bereiden. De voorbereidingen stonden in het teken van de wet op de laïcité, de scheiding tussen kerk en staat, die het dragen van religieuze tekens voor leerlingen verbiedt. Omdat meisjes op lagere school nog veelal geen hoofddoek dragen, is de wet vooral van belang voor de middelbare scholen, goed voor bijna zes miljoen leerlingen en bijna 800.000 leerkrachten.

Minister van Onderwijs François Fillon heeft er gisteren, tijdens een bezoek aan een school in de als problematisch bekendstaande Parijse voorstad Seine-Saint-Denis, op gewezen dat de wet ,,met kracht'' gehandhaafd dient te worden. Hij zei: ,,Morgen zitten alle kinderen, of ze nu zwart of wit zijn, moslim, katholiek, joods of godsdienstloos, op dezelfde schoolbanken. We zullen laten zien dat de school van de Republiek één van de grote krachten in dit land is.'' Het nieuwe schooljaar is zorgvuldig voorbereid.

[vervolg HOOFDDOEK: pagina 4

HOOFDDOEK

'Mevrouw, dit is de wet, ook de haarband moet af!'

[Vervolg van pagina 1]

Alle scholen hebben een circulaire ontvangen met een gedragscode. Het consigne is het wettelijk verbod in `redelijkheid en overleg' toe te passen, maar er onder geen beding aan te tornen. Bij weigering de hoofddoek af te doen staat de dialoog voorop. Halen de pogingen de weigerachtige leerlinge te overtuigen niets uit, dan kan na tien tot veertien dagen de toegang tot de school geweigerd worden. De scholen is, gezien de gijzeling in Irak, ook extra op het hart gedrukt `uiterste discretie' in acht te nemen en niet met de pers te praten.

Achter de begraafplaats met een keurig onderhouden sectie joodse graven, die aan het lyceum grenst, bevindt zich een lagere school. Daar liepen vanochtend vroeg in de optrekkende ochtendmist groepjes gehoofddoekte moeders naar toe, veelal achter een kinderwagen, met twee, drie kinderen aan hun zijde. Eén slaakt, breed lachend, een zucht van verlichting. ,,Eindelijk weer rust. Wat heb ik daar naar verlangd!''. Nee, het hoofddoekverbod is voor haar dochtertje nog niet aan de orde, ze zal wel zien als het zover is.

De eerste dag op het lyceum begint later, om half tien, en dan slechts voor de middengroep. Het gaat om een introductiedag. Het rooster wordt uitgereikt, de schoolverpleegster houdt een praatje en het reglement wordt uitgedeeld. Ja, het zal vooral over het hoofddoekverbod gaan, geeft de leerkracht, die zijn naam niet wil noemen, aan het hek schoorvoetend toe. Jongens met honkbalpetten laat hij passeren. Die gaan af in het gebouw, verzekert hij.

Een gehoofddoekt meisje passeert het hek. Als steeds biedt de leerkracht ook haar de gelegenheid zelf het intiatief te nemen de hoofddoek af te nemen, om dan pas ,,Jongedame!'' te zeggen. Dat blijkt steeds nodig. Het meisje verwijdert de doek, een brede band bedekt nu een gedeelte van haar zwarte haar. De leerkracht schudt zwijgend `nee'. ,,Zelfs dit niet?'', vraagt het meisje. ,,Zelfs dat niet'', luidt het antwoord. Een niet-islamitische moeder aan het hek maakt bezwaar. ,,Wat maakt dat nu uit? Daar heeft toch niemand last van?'' ,,Mevrouw, dit is de wet''. Einde discussie.

De vijftienjarige Samira Nourah, uit Madagascar, heeft al die tijd met haar broer, haar zus en haar moeder op eerbiedige afstand gestaan. Ze draagt haar hoofddoek al vanaf haar zesde jaar. ,,Niet omdat ík dat wil, hoor'', verzekert haar ook gehoofddoekte moeder. ,,Ze wilde het zelf, uit eerbied voor God.'' Samira knikt en zegt zachtjes: ,,Ik wilde mijn religieuze verantwoordelijkheid niet uit de weg gaan.'' Ze is gespannen, geeft ze toe. Een gehoofddoekte medeleerlinge passeert de poort. ,,Jongedame!'' Uit de weggetrokken hoofddoek valt een vracht aan zwart, lang haar. Een diepe zucht, de moed is verzameld, Samira loopt naar het hek. Ze passeert de leraar aan de poort. ,,Jongedame!'', klinkt het weer. Zonder om te kijken en dóórlopend trekt ze de hoofddoek af. Haar moeder kijkt haar hoofdschuddend na.

    • Pieter Kottman