`Nederlanders zullen met verandering moeten leven'

Het integratiedebat is van angst en terugvechten doordrenkt, zei PvdA-leider Bos gisteren in de Kamer. Maar voor CDA, VVD en LPF gaan de eisen aan nieuwkomers nog niet ver genoeg.

Het was niet met groot enthousiasme dat de meeste fractieleiders in de Tweede Kamer gisteren begonnen aan het debat over integratie met de regering.

,,Mosterd na een lang verorberde politieke maaltijd'' heette het, volgens fractieleider Halsema van GroenLinks. Alles was immers al gezegd en de Kamer heeft al ruimschoots ingestemd met de hoofdlijnen van het strengere inburgeringsbeleid van het kabinet.

Het debat van deze week is het sluitstuk van het debat over het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie-Blok, die het integratiebeleid in de afgelopen decennia had onderzocht. Het onderzoeksrapport verscheen begin dit jaar. De commissie constateerde dat de integratie van grote groepen allochtonen geheel of gedeeltelijk is geslaagd, maar dat de ongeremde toestroom van grote groepen nieuwkomers in de afgelopen tientallen jaren hun integratie ernstig heeft belemmerd.

De meeste fractieleiders herhaalden gisteren voornamelijk de standpunten die ze daarover eerder dit jaar in nota's, Kamerdebatten en spreekbeurten hadden gelanceerd. Daarbij bleek des te duidelijker waar de nieuwe breuklijn in de Kamer loopt: moet de culturele invloed van de islam bestreden worden of een plaats krijgen in de samenleving?

Halsema betoogde gisteren dat het een misverstand is dat het cultuurconflict de belangrijkste oorzaak is van mislukkingen op het gebied van integratie. ,,Er is ook gewoon sprake van economische achterstand bij allochtonen.''

Onder meer SP en PvdA kritiseerden de effecten van bezuinigingen op bijvoorbeeld onderwijs en huurbeleid, die met name kansarme allochtonen treffen. Coalitiepartner D66 was daar ook kritisch over.

Maar vooral VVD, CDA en LPF bleken geïnteresseerd in harde maatregelen om meer culturele aanpassing af te dwingen. Zo vindt de LPF dat het minderhedenbeleid moet worden afgeschaft, evenals het onderscheid tussen `allochtoon' en `autochtoon'. CDA-fractieleider Verhagen drong vooral aan op sancties om de invloed van de herkomstlanden terug te dringen. Als er geen Nederlandse imamopleiding komt, komen buitenlandse imams er ,,gewoon niet meer in''. VVD-fractieleider Van Aartsen bepleitte onder meer voor beperking van de toestroom van jonge, criminele ,,Antilliaanse schoffies'' die op het vliegtuig naar Nederland worden gezet.

PvdA-fractievoorzitter Bos hamerde daartegenover op realisme en `broodnodig evenwicht' in het debat. Nederland is veranderd en de Nederlanders zullen daar mee moeten leren leven, meende hij. ,,Tweederde van de leerlingen in het beroepsonderwijs is allochtoon. Dat zijn in de toekomst onze bakkers, automonteurs en loodgieters'', aldus Bos.

Kerkenbouw anno 2004 is moskeeënbouw, aldus de PvdA-voorman. ,,Wie dat niet onder ogen wil zien, speelt verstoppertje met de kiezer.'' Bos verweet de `rechtse partijen' dat ze ,,dragers zijn van een nieuw taboe'': namelijk dat iedereen `gemengd bloed' krijgt. De rechtse partijen hebben volgens Bos slechts oog voor wat er is misgegaan bij de integratie, maar accepteren niet de `nieuwe realiteit' van een samenleving waar allochtonen en autochtonen ,,hybride identiteiten'' krijgen met meerdere loyaliteiten.

Daarmee nam de PvdA afstand van de nieuwe politiek van het kabinet tegenover allochtonen van ,,straffen, beperken en verplichten''. De sociaal-democraten willen bijvoorbeeld juist migrantenkinderen die hier geboren worden automatisch het Nederlanderschap toekennen, om zo aan te geven dat ze er van het begin af aan bijhoren.

Dergelijke gedachten staan haaks op het voornemen van het kabinet om, met steun van CDA, VVD en LPF, de dubbele nationaliteit af te schaffen. CDA, VVD, LPF zien in de beperking van het recht daarop juist een kans om allochtonen te dwingen zich op hun nieuwe vaderland te richten.

Regeringspartner D66 staat hier juist aan de zijde van oppositiepartijen PvdA en Groenlinks, en meent dat de moderne burger altijd meerdere identiteiten in zich zal verenigen. Bos verweet de regering dat het enerzijds de dubbele nationaliteit ontmoedigt, maar anderzijds de mogelijkheden voor naturalisatie beperkt. ,,Dat is een ontmoedigingsbeleid om Nederlander te worden.''

Maar opvallend was dat zich tegelijkertijd wel een nieuwe, brede consensus aftekende tussen CDA, VVD, LPF, PvdA en D66 over het idee om nieuwkomers niet direct toegang te geven tot sociale zekerheidsvoorzieningen, zoals uitkeringen – al verschillen hun opvattingen over de precieze uitwerking daarvan.

Bos vroeg gisteren om `studie' hierover, om te leren van immigratielanden als Canada, Australië en de Verenigde Staten. VVD-fractieleider Van Aartsen vond het een 'interessant idee', maar wil wel dat het sneller uitgevoerd wordt. Morgen geven premier Balkenende en minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) antwoord namens het kabinet.

    • Froukje Santing
    • René Moerland