`Het mag geen conférence zijn'

Cabaretier Freek de Jonge begon gisteravond aan een reeks van vijftien verschillende voorstellingen. ,,Ik moet de tekst nog meer loslaten.''

Het theater was ooit een Lutherse kerk – twee stromingen gingen er samenwerken, weet Freek de Jonge. Tot eind november is het Compagnietheater van hem en zijn vrouw Hella. Vijf keer per week zullen ze er optreden. Vijftien verschillende voorstellingen. Iedere zondag is het resultaat op tv te zien.

In de grote zaal is De Jonge de middag voor de allereerste voorstelling van De vergrijzing druk in de weer met een groot schildersdoek. Driftig werpt hij er confetti tegen aan die half en half blijft plakken in de vorm van de letters van een bijbeltekst. Hella de Jonge en drie man van decorbouw staan erbij en doen suggesties. Van veraf klinkt gezaag. Boven in de zaal oefent iemand met het licht. Na een halfuurtje zegt De Jonge dat hij nog wat aan zijn teksten moet werken en vertrekt.

Acht uur. ,,Ik weet nog niet wat er allemaal gaat gebeuren'', zegt belichter Ton. ,,Freek heeft wel een verhaallijn verteld. Morgen gaan we iets proberen met een verbrijzeld bushokje.'' Tijdens het avondeten heeft De Jonge zijn ploeg gesproken over volgende week. ,,Het wordt iets met een bordeel.''

Het is bijna half negen. Een vrouw zwaait naar Hella de Jonge ten teken dat het publiek binnen is. Zij doet het beginlicht aan en haar man komt energiek van boven de tribune afgelopen. Het publiek draait zich om en ziet hoe hij een hekje aan de kant wil zetten. Als dat niet lukt, pakt hij het op en neemt het mee naar beneden. Gelach. Hij draagt een wit pak, een blauwgestreept wit overhemd en fel blauwe gymschoenen. ,,Dames en heren, u bent de eerste groep.'' Hij constateert dat de zaal niet vol is – 120 van de 200 plaatsen zijn verkocht – en complimenteert de aanwezigen met hun durf om naar de eerste dag te komen.

Hij leest iets voor uit een Moleskin notitieboekje dat hij gisteren op zijn zestigste verjaardag heeft gekregen. ,,Heeft u nog vragen?'' ,,Hoe was uw verjaardag'', reageert iemand snel. ,,Nou mooi. Wilt u zingen?`` De zaal zet Lang zal die leven in.

De voorstelling gaat over De Jonges bekende thema`s als de generatiekloof, zinloos geweld, de oorlog in Irak, het geloof, de jaren zestig, het verdwijnen van taboes. ,,Als ik alles mag zeggen hebben mijn woorden geen zeggingskracht meer.'' Hij vervlecht alles sierlijk in een raamvertelling over een ontmoeting met een paar jongens die net een bushokje in elkaar hebben geramd. Het welwillende publiek volgt hem, giechelt soms wat en lacht regelmatig luider.

Zo nu en dan zegt De Jonge iets tegen zijn `kapelmeester` Robert Jan Stips die aan de zijkant van het podium live voor geluidseffecten en muziek zorgt. ,,Hadden we hier geen cue afgesproken? Zullen we het hernemen'', zegt hij half als grap, maar vooral op een toon alsof het stuk vanavond gaat over een theaterman die een repetitie speelt. Een paar keer onderbreekt hij zichzelf: ,,Uitkijken, hier gaat het de kant van conference op.''

Om te bewijzen hoe gemakzuchtig de populair geworden standup-comedy is, volgt een lange monoloog over borsthaar. Ook vertelt hij een meanderend verhaal over Karel Appel die een muurschildering maakt voor een kerk in Zaandam. Met daarin een herdershond die In Je Mand heet. ,,Maar hoe krijg je die in zijn mand? Dat hebben die mensen opgelost door de mand Bello te noemen. Daar gaan we weer, oppassen voor de conference!''

De Jonge besluit om 21.35 uur met het lied En nu ik zestig ben op de muziek van Frank Sinatra's It was a very good year. Daarna rent hij de tribune op naar boven.

Een paar grappen met rekwisieten zijn niet goed gegaan. Een schilderij van paraplu's gaat veel te traag open en de bijbeltekst die hij als een woeste Karel Appel met confetti wilde schilderen was onleesbaar. ,,We gaan morgen iets proberen met magnetische verf'', oppert een decorbouwer.

,,Ik moet de tekst nog meer loslaten'', zegt De Jonge voldaan. ,,Het publiek was kritisch en bedachtzaam maar ze maakten het zichzelf moeilijk. De spanning die ze opbouwden kon ik deze eerste keer nog niet inlossen.''

Zaterdag wordt de voorstelling met vijf vaste camera's opgenomen. Zondag wordt gemonteerd en 's avonds is de uitzending. ,,Mag ik iets vragen'', zegt een jongeman later in de bar. ,,Moet ik alle vijftien afleveringen opnemen of komt er een dvd?'' ,,In februari verschijnt de dvd'', antwoordt De Jonge vriendelijk.

De vergrijzing, t/m 26/11 in Compagnietheater Amsterdam. Inl. 020-5205 320; www.freekdejonge.nl. Zondag, 22.10 uur, Ned.3.

    • Dirk Limburg