Da Vinci was een knoeier

Leonardo da Vinci: De man die alles wilde weten. Teleac/NOT, morgen, Ned.1, 16.07-17.00u.

Leonardo da Vinci was een genie, dat staat vast, maar het zou leuk zijn als er nog mensen waren die er anders over dachten. Vijftig jaar geleden was er de wetenschapshistoricus E.J. Dijksterhuis die weinig van Da Vinci hebben moest. Hij vond hem een chaoot die geen samenhangend betoog kon opzetten, steeds vastliep in tegenstrijdigheden en nooit iets afmaakte. In de stromen van woorden weet de meester zijn gedachten beter te verbergen dan dat hij ze erdoor uitdrukt. Het is veelzeggend dat Da Vinci er nooit in slaagde zijn ideeën tot een boek te verwerken, meende de historicus. De wetenschap heeft aan Da Vinci bijna niets te danken, afgezien van wat beschouwingen op het gebied van de statica. Wel moest Dijksterhuis in zijn kribbige analyse toegeven dat Da Vinci de eerste was die de techniek zijn nuttige plaats in de wetenschap gaf.

In de twee uitzendingen die Teleac/NOT aan Da Vinci wijdt (in de reeks Grote geesten over genieën van de Renaissance) is van enige kritische zin geen sprake. In een kostuumfilm met veel flakkerend kaarslicht, ondersteund door fluit- en harpspel en een enkel gemengd koor, galoppeert de BBC (de producent) door het leven van de in 1452 geboren kunstenaar die misschien wel niet eens helemaal heteroseksueel was.

De film is slechts het vehikel voor nieuwe proeven van `experimentele archeologie' waar de Britten een zwak voor lijken te hebben. Eerder werden de krijgstoestellen van Archimedes en de duikboot van Cornelis Drebbel nagebouwd. Nu heeft men de vage, haastige schetsjes van Da Vinci op ware grootte uitgevoerd. Alweer wordt pijnlijk duidelijk dat de oude ontwerpen niet deugen. Da Vinci's parachute, die 90 kilo woog, had geen ventilatieopening, zijn tank had een verkeerde aandrijving en liep vast in elke molshoop en in het duikerspak-met-snorkel was geen rekening gehouden met de tegendruk van het water en met de ophoping van kooldioxide. Maar het BBC-team komt juist tot een heel andere conclusie: Da Vinci was nog veel genialer dan we dachten. Hij nam met opzet fouten op in zijn ontwerpen, anders had iedereen ze immers zomaar kunnen namaken! Er had een Dijksterhuis in het team moeten zitten.