Avontuurlijke ruïnes op Zuiderzeebodem

Het Waterloopkundig Laboratorium is vertrokken uit de Noordoostpolder. Stuwen en golfmakers bleven achter in een donker bos. Avontuurlijke natuur komt ervoor in de plaats.

Het nieuwe land is oud geworden. Deze week zijn de sloopwerkzaamheden begonnen van een groot aantal gebouwen in het Waterloopbos, op de grens van de Noordoostpolder en Overijssel. Het bos werd na het droogvallen van het jonge land aangelegd en heeft vanaf 1952 gediend als domein van het Waterloopkundig Laboratorium (WL). Enkele jaren geleden werd het bos verlaten. Het kennisinstituut heeft zijn activiteiten geconcentreerd in Delft. Natuurmonumenten, de nieuwe eigenaar, wil er nu een `droom van een bos' van maken, waarin natuur én cultuurhistorie op avontuurlijke wijze worden beleefd. De opening is volgend jaar, als Natuurmonumenten het honderdjarige bestaan viert.

,,Hier kunnen straks kikkers hun gang gaan'', zegt boswachter Jan Akkerman, staande naast een omvangrijk overkapt waterbassin, een voormalige golfbakloods waar ingenieurs van het Waterloopkundig Laboratorium kunstmatig golven maakten en bestudeerden hoe deze golven stuksloegen op materialen als riet, biezen of stenen. Het gebouw is vervallen en bewerkt door graffitispuiters. Tot verdriet van de boswachter. ,,Je ziet wat de jeugd met dit soort gebouwen doet'', zegt hij, wandelend langs een tientallen meters lange, overdekte wind- en stroomgoot, grotendeels vernield en hier en daar tot skatebaan omgebouwd.

Het Waterloopbos maakt deel uit van een aaneengesloten natuurgebied van in totaal negenhonderd hectare op de voormalige Zuiderzeebodem. In dit bos werden ideeën over de Deltawerken op hun toepasbaarheid getoetst. De Maasboulevard bij Venlo werd nagebootst, de havens van Lagos en Vlissingen. Na jarenlange discussies besloot het Waterloopkundig Laboratorium in de jaren negentig definitief te vertrekken.

Ron Thiemann, woordvoerder van het WL: ,,We hebben jarenlang twee locaties gehad, in Delft en in de Noordoostpolder, en dat werd te duur. Aanvankelijk was het plan om met financiële steun van de Europese Unie te kiezen voor de Noordoostpolder. Maar uiteindelijk bleek er toch te weinig geld beschikbaar te zijn. Toen bovendien de gemeente Delft ons financieel tegemoet kwam, is het moeilijke besluit genomen om voor Delft te kiezen.'' Ook al, vertelt Thiemann, een deel van de grootschalige proefopstellingen waarin stukken zee worden gebouwd, niet meer nodig zijn, door nieuwe computersimulaties. Voor waterloopkundige proeven ten behoeve van havens en rivieren zijn nog wel schaalmodellen nodig, daarvan getuigen de huidige faciliteiten bij WL Delft Hydraulics.

Het Waterloopbos biedt romantiek van het duistere soort. Langzaam stroomt het water uit het Vollenhoverkanaal het bos in en zoekt z'n weg langs de tochten, sloten en stuwen die hun oorspronkelijke functie hebben verloren. Een kersenboom heeft een sluismuurtje opzij gedrukt, de stenen liggen in het mos. Elders de restanten van een kantoorkeet, een afzuiginstallatie is overwoekerd met mos. Even verderop stroomt het water in de voormalige nabootsing van de splitsing van Rijn en IJssel bij het Gelderse Westervoort. In de oevers van de stroomgeulen zitten nog de tegels die de vervalste weerstand moesten tegengaan. Ron Thiemann vertelt ,,als anekdote'' nog dat ,,de grote frustratie'' van vele WL-medewerkers vooral werd gevormd door parende eenden. ,,Die zaten elkaar achterna in het water. En wij maar wachten tot het voorbij was.''

Natuurmonumenten heeft het Waterloopbos twee jaar geleden aangekocht na een deal met een projectontwikkelaar. Die wilde het gebied met vakantiebungalows bebouwen, aanvankelijk met steun van de gemeente Noordoostpolder en de provincie Flevoland. Na protesten uit de regio en een juridische procedure sprak de Raad van State zich uit tegen een recreatieve bestemming, en werd de bestemming `laboratoriumdoeleinden' gewijzigd in `natuurdoeleinden'. Ymte Loff, die voor Natuurmonumenten in deze regio gronden verwerft: ,,Het Waterloopbos ligt midden in de Ecologische Hoofdstructuur en had alleen een andere bestemming doordat het Waterloopkundig Laboratorium er werkte. Nu dat voorbij is, ligt het voor de hand om er natuur van te maken.''

Met de sloop en inrichting van het gebied, inclusief de aankoop van omliggende percelen, is in totaal negen miljoen euro gemoeid. Het geld komt van het Nationaal Natuur Offensief van het laatste paarse kabinet, van subsidieregelingen van het ministerie van LNV, van de Postcodeloterij en van Natuurmonumenten zelf.

De komende maanden wordt het Waterloopbos opnieuw ingericht. Er zal een beek worden aangelegd. Er komen wandelpaden langs de ruïnes, fietsroutes en rolstoelpaden. De fundamenten van de bouwsels blijven liggen, evenals de stuwen en onderdelen van machines zoals golfmakers. Het gebied zal in z'n totaliteit natter worden, zodat het aantal planten- en diersoorten zal toenemen. Nu al zitten er ijsvogel, boommarter en ree, en ook een van de onlangs geïntroduceerde otters is gesignaleerd. En er groeien planten als tongvaren, sleutelbloemen en zeldzame orchideeën. Een diepe waterput wordt vleermuiswoning. En er komt een uitzichtpunt, waar bezoekers kijken over de klif van Vollenhove, ooit de fraaie kustlijn van de Zuiderzee, maar inmiddels wel bebouwd met een elektriciteitsverdeelstation.

    • Arjen Schreuder