Namaakmedicijnen lucratief voor criminelen

Voor het eerst lagen er vervalste pillen in een Nederlandse apotheek. Hoe konden deze medicijnen in de strak gereguleerde markt terechtkomen?

Een uiterst professioneel nagemaakte pil. In de stem van medisch-directeur Folkert Roossien van de farmaceutische groothandel Fisher Farma uit Lelystad klinkt bewondering door. De pil zelf, maar ook de bijsluiter, pillenstrip, verpakking, het gestanste lotnummer, alles is perfect in orde.

Fisher Farma, dochteronderneming van biotechnologiebedrijf Fornix Biosciences, is de Nederlandse groothandel die zonder het te weten vijftienhonderd doosjes van de vervalste erectiepillen van het merk Cialis doorverkocht aan Nederlandse apotheken en andere groothandels. Honderd doosjes van het middel, alleen op recept verkrijgbaar, vonden in de afgelopen maand hun weg naar zeventien apotheken. Het was voor het eerst dat vervalste medicijnen in de Nederlandse apotheek terechtkwamen. De vervalste partij is inmiddels van de markt gehaald.

,,Die pillen zijn niet op een zoldertje gemaakt'', verzekert Roossien. De kwaliteit van de vervalsing wijst volgens hem op een uitstekende organisatie, met goede en dure apparatuur. Maar hoe de vervalste Cialis in de goed bewaakte keten van de reguliere medicijnverstrekking terecht kwam, is hem een raadsel.

Fisher Farma is de enige zogenoemde parallelimporteur in Nederland van de betrekkelijk nieuwe erectiepil van Cialis. De groothandel betrok de namaakpillen van een Zweedse groothandel. Die kocht het middel waarschijnlijk weer van een Engelse groothandel. Het was ook een Engelse klant die ontdekte dat de pillen in zijn handen uit elkaar vielen. De klant nam contact op met Eli Lilly, de fabrikant van Cialis, die de vervalsing bevestigde.

Parallelimport, alleen toegestaan binnen de Europese Unie, ontstaat omdat sommige medicijnen in andere EU-landen goedkoper zijn dan in Nederland. Door die pillen in te kopen bij groothandels uit die landen – in plaats van bij de producent van het middel – kunnen Nederlandse groothandels ze voor een lager bedrag op de Nederlandse markt brengen.

Groothandels mogen niet zomaar van elkaar medicijnen kopen. ,,Bij een bedrijf dat we niet kennen, zoals die Zweedse groothandel, moeten we eerst op bezoek'', legt Roossien uit. Daarnaast moet Fisher Farma een kopie van de handelsvergunning van het bedrijf opvragen, en controleren of het bedrijf ingeschreven staat in het register voor handelaren in medicijnen. Bedrijven in zo'n register staan onder toezicht van de nationale geneeskundige inspecties.

Medicijnenproducenten zijn verplicht bij elke partij van een bepaald middel een ,,hele batterij'' documenten op te stellen. Deze zijn op aanvraag voor de aankopende groothandel beschikbaar. Een van de reguliere taken van de inspectie is het controleren van deze documenten. Producenten die die verplichting niet naleven, kunnen hun vergunning kwijtraken.

Hoe is de namaak-Cialis in die goed gereguleerde handel terecht gekomen? ,,Er moet op grote schaal gefalsificeerd zijn'', vreest Roossien. Je kan zo'n pil wel namaken, maar wil je hem via de reguliere handel verkopen, dan moet daar toch een groothandel tussen zitten.''

Marcel Moester, inspecteur van de gezondheidszorg en betrokken bij het onderzoek naar de vervalsing, onderschrijft die gedachte.

Van goede trouw kan geen sprake zijn. ,,Ergens in de keten zit een crimineel.''

De vondst in Australië van vervalste Cialis met hetzelfde lotnummer op het doosjes, in april, lijkt op het bestaan van een internationaal netwerk te duiden. De Australische versie bleek slechts de helft van de normale werkzame stof te bevatten. Of dat ook voor de aangetroffen vervalsing geldt, en of het medicijn schadelijk is, is voorlopig onbekend. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu onderzoekt het middel.

Voor Moester is deze internationale spreiding een van de belangrijkste aspecten van het incident. Hij bepleit een intensiever toezicht van de verschillende nationale inspecties op de werking van de distributie, aandacht voor de kwaliteit van middelen alleen is niet genoeg.

Het incident heeft hem niet verbaasd. De praktijk leert dat groothandels regelmatig partijen opkopen van tussenhandelaren van buiten de EU ,,puur vanwege de lage prijs''. Die partijen zijn vaak afkomstig van Europese fabrikanten die restpartijen buiten de EU verkopen. Dat is legaal, maar het terugimporteren voor de Europese markt mag dan niet.

Dit soort praktijken maakt de groothandel gevoelig voor infiltratie van vervalste middelen, denkt de inspecteur. ,,Groothandels moeten nee zeggen als onbekenden hen partijen geneesmiddelen aanbieden, zeker als de herkomst niet bekend is'' vindt Moester.

Verontrustend, noemt apotheker R. de Jong uit Aalsmeer de vervalsing. Hij wil ervan uit kunnen gaan dat wat bij hem binnenkomt ook veilig is. ,,Alle medicijnen die wij krijgen zijn verzegeld, dat moet ook van de wet.'' Het zal niet bij een incident blijven, denkt De Jong. Voor een pillenvervalser zijn de ontwikkelingskosten laag. Zeker wie merkmedicijnen goed vervalst kan daarom een hoog rendement verwachten. De Jong: ,,Je kan in illegale medicijnenhandel misschien wel meer verdienen dan in de drugshandel.''