Herstel uit een pakje

Via zwemster Inge de Bruijn wil chemieconcern DSM zijn nieuwe hersteldrank aan het brede publiek gaan verkopen. Of het drankje de sportprestatie echt verbetert, zoals het bedrijf beweert? ,,Dat is moeilijk te meten.''

Via slimme marketing heeft chemieconcern DSM een geheimzinnige sfeer weten te creëren rond zijn nieuwe sportdrank PeptoPro. De afgelopen weken tijdens de Olympische Spelen in Athene kregen alleen de Nederlandse sporters de drank, daarmee suggererend dat alleen zij er hun voordeel mee konden doen. Maar welk voordeel?

,,Dit drankje kan in theorie het verschil maken tussen een zilveren en een gouden medaille'', zegt fysioloog Luc van Loon. Hij is onderzoeker aan de Universiteit Maastricht, en heeft de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan aan hersteldranken. Onder andere voor DSM, maar ook voor concurrent Quest uit Naarden. Een hersteldrank, legt Van Loon uit, versnelt het herstel van de uitgeputte energievoorraden in de spieren, na een zware inspanning. Sporters die binnen een dag na een zware, langdurige inspanning weer moeten presteren, hebben daar baat bij. Normaal zijn de spieren dan nog niet volledig opgeladen, maar met de hersteldrank hebben de spieren binnen enkele uren toch alweer een flinke voorraad koolhydraten aangelegd. Maar of dat in de praktijk ook tot betere prestaties lijdt, is moeilijk te bewijzen, aldus Van Loon. ,,Dan moet je prestatievermogens gaan meten. Dat is ondoenlijk, want specifieke prestaties zijn afhankelijk van omstandigheden die niet te controleren zijn, zoals de vorm van de dag, kleine blessures en het omgaan met spanning voor een wedstrijd.''

Voor de fabrikanten van sportdranken zou de hersteldrank een nieuwe markt kunnen vormen. Naast de sportwaters, die bedoeld zijn om na een lichte inspanning – bijvoorbeeld een half uur tot een uur fietsen of tennissen – het verloren vocht aan te vullen. En ook naast de dorstlessers, die bedoeld zijn om tijdens een wat langduriger inspanning zowel vocht als energie te leveren. Maar grote fabrikanten zoals Coca-Cola (Aquarius) en United Softdrinks (AA Drink) vinden het concept van een hersteldrank te lastig, meent André Siemensma van het Naardense bedrijf Kerry Bioscience. Het concern heeft afgelopen maart de divisie die hersteldranken ontwikkelt overgenomen van buurman Quest. ,,Het concept van de hersteldrank is niet breed uitrolbaar'', zegt Siemensma. ,,Het lijkt daarom beter te passen bij gespecialiseerde bedrijven.''

Kerry Bioscience heeft zijn eigen hersteldrank de afgelopen jaren getest bij tal van professionele duursporters, zo vertelt Siemensma. ,,Ze zeggen bijvoorbeeld dat ze minder last hebben van spierpijn.'' Maar dat zijn anekdotes en geen gepubliceerde studies, geeft hij toe. Ook DSM ontbreekt het daaraan. Vorige week meldde het bedrijf dat sporters die PeptoPro gebruiken gemiddeld 5 procent beter presteren dan degenen die een sportdrank op suikerbasis gebruiken. Op de honderd meter sprint zou dat een verschil van maar liefst een halve seconde zijn, bij polsstokhoogspringen zo'n 30 centimeter. Maar desgevraagd zwakt Richard Calk, die bij DSM verantwoordelijk is voor PeptoPro, die bewering af. ,,Dat resultaat was statistisch niet significant, omdat bij een te kleine groep sporters is gemeten.''

DSM gaat PeptoPro vanaf 1 januari 2005 in Europa op de markt brengen. Dat doet het samen met de Duitse firma Haleko, producent van sportvoeding. PeptoPro wordt niet alleen verkocht als drank, maar ook als reep, en als poeder. Zwemster Inge de Bruijn wordt het boegbeeld van de marketingcampagne. Volgens Siemensma van Kerry Bioscience zijn hersteldranken in een aantal Europese landen en in Japan al op de markt. In Athene was het dus niet voorbehouden aan de Nederlanders.

De theorie achter de hersteldrank is complex, legt Van Loon uit. Inspanning kost energie. Het lichaam levert die energie via de afbraak van opgeslagen vetten en koolhydraten. De koolhydraatvoorraden in het lichaam raken uitgeput als de inspanning zwaar is en meer dan een uur duurt. Herstel van de voorraden duurt ongeveer een dag. Maar de opbouw verloopt niet gelijkmatig. In de eerste uren na inspanning kunnen de voorraden alweer voor een flink deel op peil zijn – mits de juiste bouwstoffen aanwezig zijn. Veel sporters nemen een banaan, of een koolhydraatrijk drankje. Maar het herstel verloopt sneller, zo blijkt uit Van Loons onderzoek, als samen met die koolhydraten ook eiwitten en aminozuren (die vormen de bouwstenen van een eiwit) worden ingenomen. Aminozuren bevorderen de aanmaak van insuline. Dit hormoon zet spiercellen aan om glucose (een belangrijk koolhydraat) op te nemen en de afzonderlijke glucosemoleculen vervolgens aan elkaar te koppelen tot glycogeen. Daarnaast stimuleert insuline ook de spieropbouw. Na een zware inspanning is er vaak juist sprake van spierafbraak. Een hersteldrank remt dat proces. Voor sporters die veel trainen en het herstel na training willen versnellen, kan zoiets van pas komen. ,,Denk aan marathonlopers'', zegt Van Loon.

Sporters die een hersteldrank drinken hebben, vergeleken met sporters die alleen koolhydraten innemen, een hogere insulineconcentratie in hun bloed. Bovendien bouwt glycogeen zich sneller op in hun spieren. Zo blijkt uit Van Loons onderzoek. Maar er blijft nog veel werk over, zegt Van Loon. Wat is de optimale samenstelling van een hersteldrank? Welke eiwitten of aminozuren, of een mengsel ervan, werkt het beste? Welke samenstelling stimuleert de glycogeenopbouw het meest, en welke het spierherstel? ,,Er zijn ontelbare combinaties mogelijk'', zegt hij.

Volgens Van Loon is de hersteldrank met name bedoeld voor sporters die veel trainen en daarbij het spierherstel willen versnellen. En ook voor sporters die binnen een dag na een zware inspanning weer moeten presteren. Van Loon: ,,Anderen kunnen gewoon toe met koolhydraatrijke voeding. Pasta's, bruin brood.''

Maar DSM wil de markt voor PeptoPro niet beperken tot toegewijde sporters. Via fitnesscentra, body shops, drogisterijen en apotheken hoopt het een breed publiek te bereiken. Zoals sportdranken, eigenlijk bedoeld voor de duursporter, inmiddels ook door stilzittende autobestuurders en tv-kijkers worden gedronken. ,,Ja, dat is een dilemma'', zegt Siemensma van Kerry Bioscience. ,,Daarvoor waren die drankjes niet bedoeld. Ze werken zo mee aan het overgewichtsprobleem, en dat is niet goed. Als reactie zie je nu weer light-sportdranken op de markt verschijnen.'' DSM ziet geen schade in zijn aanpak. Volgens Van Loon draait het vooral om suggestie. De consument denkt: `als ik een sportdrank drink, dan moet ik wel goed bezig zijn'. En als Inge de Bruijn zegt dat ze PeptoPro gebruikt, dan zal het wel werken. Van Loon: ,,De suggestie van de werking is voor verkoop aan het brede publiek altijd belangrijker dan de echte werking.''