Fout goud zit Zwitserland dwars (Gerectificeerd)

Zwitserland weet zich geen raad met een deel van zijn aanzienlijke goudreserve die onder dubieuze omstandigheden werd opgebouwd.

De Zwitserse regering zit in haar maag met 1.300 ton goud. Wat moet Zwitserland met dit bezit, dat ruim 20 miljard Zwitserse frank (13 miljard euro) waard is?

Het monetaire goud bleef over na een herwaardering van de goudstandaard voor de Zwitserse munt in de jaren negentig. Het in de grondwet verankerde systeem, waarbij het geld gedekt werd door een tegenwaarde aan goud tegen een soort bodemprijs uit 1971, was niet langer van deze tijd. Dus kon de Zwitserse nationale bank SNB de echte waarde van haar 2.600 ton goud berekenen, waardoor de helft verkocht kon worden.

Onder normale omstandigheden zou er niets aan de hand zijn geweest. Winst van de SNB wordt, zo staat het in de wet, verdeeld tussen kantons en federatie. De kantons krijgen tweederde, de rest gaat naar de landelijke regering die daarmee geacht wordt staatsschulden te vereffenen. Maar de omstandigheden waren niet normaal in het midden van de jaren negentig. Zwitserland zat internationaal in het nauw, omdat het werd beschuldigd van collaboratie met nazi-Duitsland. Het woord `goud' viel daarbij herhaaldelijk. Zwitserland zou door de nazi's gestolen goud hebben gekocht, zelfs goud van sieraden en uit tanden van slachtoffers van de holocaust. Verder zouden Zwitserse banken voor miljarden aan geld, goud en andere bezittingen van mensen die in concentratiekampen omkwamen nooit hebben teruggegeven aan nabestaanden.

De Zwitserse regering, niet erg gewend aan kritiek, stond met de rug tegen de muur en besloot tot een gebaar. President Arnold Koller kondigde in 1997 in een historische toespraak een `solidariteitsfonds' aan. Het geld uit dit fonds ter waarde van 7 miljard frank, te betalen uit de goudreserve, zou mede ten goede komen aan slachtoffers van de holocaust.

Hoewel een groot deel van het geld ook aan andere noden in de wereld, zowel die in Zwitserland als daarbuiten, besteed zou worden, had Kollers voorstel het beoogde effect en werkte het als een formidabele bliksemafleider. Al spoedig verdween het woord `nazi-goud' in relatie met Zwitserland uit de internationale media.

Nu was er nog maar één probleem. De Zwitserse bevolking moest haar steun geven aan Kollers voorstel. Dat leek haalbaar, want het fonds werd niet betaald met belastinggeld. Maar onder aanvoering van de rechts-populistische Christoph Blocher groeide de weerstand.

Blocher wist het voorstel te presenteren als een vorm van buitenlandse chantage. Zwitserland was in de oorlog neutraal en kon daarom in Blochers ogen nooit iets fout hebben gedaan. De regering was gezwicht voor druk uit het buitenland. Veel Zwitsers waren het met Blocher eens en hadden het gevoel dat ze onschuldig in de beklaagdenbank zaten.

Blochers Zwitserse Volkspartij (SVP) stelde voor de 20 miljard frank van de goudreserve te besteden aan een nationaal pensioenfonds, waaraan dringend behoefte was met het oog op het groeiende aantal ouderen. De regering deed onmiddellijk een tegenvoorstel: het geld moest worden verdeeld tussen pensioenfonds, kantons en – mede uit vrees voor internationaal gezichtsverlies – een solidariteitsfonds. De voorstellen werden in september 2002 in een referendum aan de Zwitsers voorgelegd en allebei verworpen.

Sindsdien is onduidelijk wat er met het goud moet gebeuren. De regering talmt, mede doordat Blocher er inmiddels deel van uitmaakt. Afgelopen week hebben de zeven ministers opnieuw over het goud gesproken, maar zonder met een nieuw idee te komen.

De Nationalrat, het federale parlement, probeerde in juni uit de impasse te komen met een eigen voorstel: geef tweederde aan de pensioenen, de rest aan de kantons. Maar de Ständerat, een soort Eerste Kamer waarin de kantons vertegenwoordigd zijn, voelde daar niets voor omdat de kantons dan maar de helft krijgen van waarop ze wettelijk recht hebben.

Een commissie van de Ständerat buigt zich deze week over de kwestie. Als die bij het `nee' tegen de federale plannen blijft, rest alleen nog de mogelijkheid om het goud gewoon volgens de wettelijke criteria te verdelen tussen kantons en federatie. Dat er nog een solidariteitsfonds zal komen, lijkt uitgesloten.

Rectificatie

Zwitsers goud

Kop en intro van het artikel Fout goud zit Zwitserland dwars (31 augustus, pagina 5) wekken de indruk dat Zwitserland goud wil verkopen dat op dubieuze wijze is verkregen. Het desbetreffende goud is een overschot op de goudreserve, waarvan de herkomst onomstreden is.