Etsen is vakmanschap en techniek

,,Ik ben vijf jaar geleden met etsen begonnen'', vertelt Gerda Honkoop (60). Ze werkt als secretaresse en woont samen met haar man, kunstschilder Joop Kloos, tweehoog in een portiekwoning aan de Rotterdamse Beukelsweg. ,,Ik wilde met kerst een litho rondsturen. Joop had er geen tijd voor; toen ben ik het zelf gaan doen, maar in Rotterdam kon je alleen cursussen etsen volgen. Zo werd het een ets. Het werkte verslavend. Ik maak er zo'n vijftien per jaar, één tegelijk. Ik ben pietluttig en met een ets zo'n tien uur bezig. Joop had al een lithopers, die heeft hij omgebouwd.''

Het huis hangt vol schilderijen. In de slaapkamer twaalf etsen; de dierenriemtekens, in sepia, oker, sanguine, Pruisisch blauw en in het trappenhuis `De vier jaargetijden', met lammetjes, zonnebloemen, paddestoelen en een houten schip half gezonken in het ijs. De bovenste etage is volledig omgebouwd tot atelier, met centraal de etspers en langs de wanden kasten met doeken, papier, passe-partouts en twee grote schildersezels van Joop. Gerda vertelt dat ze ook etsen maakt met suikerwater- en fototechnieken, vernis mou en aquatint. In de badkamer staat een werktafel, een vierkante wasbak met plastic bakken, een stopwatch, een jerrycan met salpeterzuur (1:10 verdund met water) en een verwarmingsplaat om vernis en inkt soepel te houden. In kastjes bewaart ze materialen en gereedschappen: rollers, latex handschoenen, etsnaalden, inkttubes en een grote loep om de afbeelding op de etsplaat goed te kunnen bekijken. Gerda: ,,Ik heb vijf keer geëxposeerd, onder meer in het Sint Franciscus Gasthuis. Etsen kost me jaarlijks zo'n 250 euro aan materialen. In het begin was het meer omdat je alles moet aanschaffen. Ik verkoop nu per jaar voor een paar honderd euro aan etsen.''

Harolds Grafik is gevestigd bij de Rotterdamse kubuswoningen. Het is een lange pijpenla met kasten vol tubes, kwasten en gekleurd papier, waar alles voor tekenen, schilderen en grafisch werken (zeef- en linodruk, lithografie, monotype en etsen) verkrijgbaar is. Directeur Laurens van der Sluys: ,,We zijn momenteel gigadruk, door het nieuwe seizoen met opleidingen en cursussen die beginnen. Om te kunnen etsen, heb je een etspen, vernis, etsinkt, zinkplaatjes, salpeterzuur en een pers nodig. Een basispakket met kleine pers kost 100 tot 150 euro. Als je begint met een cursus, worden die materialen aangeboden.''

Over het etsprocédé: ,,Dat is nogal ambachtelijk: je brengt een vernislaag op een zinken plaatje aan, dat je eerst met brasso gepolijst en daarna met een schraapstaal hebt afgekant. Met een scherpe pen teken je in die vernislaag. Het zinkplaatje leg je vervolgens tien tot veertig minuten in een bad salpeterzuur. Waar de vernis is weggekrast, bijt het zuur een laagje zink weg. Hoe langer in het zuurbad, des te dieper de groeven. Je verwijdert de vernislaag met wasbenzine, brengt een of meerdere kleuren inkt aan en slaat dat af, ofwel je wrijft het weg met papiertjes, zodat alleen inkt in de groeven achterblijft. Dan druk je het af met een pers op natgemaakt, handgeschept papier. Je kunt tot een paar honderd afdrukken maken. Het is een hele indirecte ambachtelijke techniek. Het vraagt vakmanschap en creativiteit om een goede ets te maken met een mooie afbeelding.''

In een hoek in de winkel staan kleine tot metersgrote etspersen (vanaf 120 euro) met twee rollen en uiteenlopende draaimechanismen, waarmee ets en papier door de pers worden gevoerd.

In een kast bevinden zich tubes etsinkt van Charbonnel. Zwart kost 8,80 euro, kleuren variëren van 8,50 tot 23,75 euro, afhankelijk van de kosten van soms schaarse pigmenten. Op een kleurkaart met gradaties is te zien welke kleurintensiteit je krijgt naarmate je de etsplaat langer in salpeterzuur laat liggen: hoe langer, hoe dieper de kleur.

Uit een andere kast pakt Laurens etsnaalden en burijnen (direct krassen in zink zonder vernislaag) met houten en ijzeren handvaten (vanaf 7,50 euro) en een haakvormige zinksnijder. Bij de op maat gesneden zinkplaatjes is een beschermfolie aangebracht (13x18 cm. kost 2,15 euro). Laurens: ,,Je kunt extra effecten, bijvoorbeeld achtergrondstructuren, bereiken met vitrage en gesmolten was.''

Bij een plank vol flessen: ,,Met deze retoucheervernis kun je foutjes herstellen. Je kunt ook in koperplaat etsen met zoutzuur. In plaats van het toxische salpeterzuur dat je met zinkdampen inademt, kun je tegenwoordig kopervitriool gebruiken, ook geen prettig goedje, maar voor de gebruiker veiliger en er zijn inkten op waterbasis verkrijgbaar.''