`Seksueel misdrijf niet uitsluiten'

Het geschil tussen Aegon en de rooms-katholieke kerk over vergoeding na seksueel misbruik heeft juridische consequenties. Want er volgt nog een reeks van dergelijke schadezaken.

Eind jaren negentig achtte een rechtbank een minderjarige jongen schuldig aan seksueel misbruik van twee kinderen uit één gezin. Hij kreeg niet alleen een straf opgelegd, maar moest na een civiele procedure de slachtoffers in 2002 ook een forse schadevergoeding betalen, omdat ze wegens het misbruik moesten worden opgenomen in een internaat. De dader claimde het schadebedrag bij de maatschappij waar hij een WA-verzekering had, en droeg de vordering vervolgens over op zijn slachtoffers. De verzekeraar betaalde na een schikking een deel van het bedrag.

In het `gevecht' met de assuradeur kregen de slachtoffers steun van het Proefprocessenfonds Clara Wichmann, een landelijk expertisecentrum voor vrouw en recht. ,,Een van de pijlers van ons fonds is het bestrijden van seksueel misbruik'', aldus juriste E. Boor. ,,Als zo'n misdrijf zich tóch voordoet, is het zaak óók een financiële genoegdoening voor elkaar te krijgen. De verdachte heeft vaak geen geld. Wij ondersteunen slachtoffers, die de WA-verzekeraar van de dader aanspreken voor vergoeding van de geleden schade.''

Ruim een week geleden was een dergelijke claim actueel, toen het bisdom Rotterdam in een procedure eiste dat Aegon het bedrag vergoedt dat de rk-kerk heeft betaald aan een meisje dat op twaalfjarige leeftijd door een pastoor seksueel werd misbruikt. Aegon weigert de 100.000 gulden (45.000 euro) te betalen. Het wenst ,,geen premie'' te zetten ,,op het misbruik van minderjarigen''. Bovendien vond Aegon dat het bisdom niet aansprakelijk is voor het seksuele misbruik gepleegd door priesters.

Boor van het Proefprocessenfonds oordeelt daar anders over: ,,Wanneer je vanuit morele gronden naar die zaak kijkt, denk je: laat de rijke rk-kerk maar voor dat geld opdraaien. Maar als je er puur vanuit een juridisch oogpunt tegenaan kijkt, zou Aegon het geld moeten uitkeren. De werkgever heeft zich namelijk verzekerd tegen schade door onrechtmatig gedrag van zijn werknemer aan derden toegebracht.''

Maar er is toch sprake van opzet en dan hoeft een WA-verzekeraar toch niet uit te keren? Boor herinnert aan het `café-ruzie-arrest' (een man raakte aan één oog blind) van de Hoge Raad uit 1998: ,,De Hoge Raad legde in dit arrest de opzetclausule – normaliter opgenomen in de algemene voorwaarden van verzekeringspolissen – zodanig uit, dat een verzekerde die letsel toebrengt zonder dat hij het daadwerkelijk toegebrachte letsel beoogde of zich ervan bewust was dat dat letsel het gevolg zou zijn van zijn handelen, recht heeft op dekking door de verzekering van de schade die hij heeft veroorzaakt.'' Je kunt makkelijk een link leggen naar dat arrest als het om een pleger van seksueel misbruik gaat, meent Boor: ,,Die is doorgaans uit op eigen bevrediging en niet op het toebrengen van letsel aan het slachtoffer.''

Sinds het café-ruzie-arrest staat het Proefprocessenfonds garant bij procedures, waarin slachtoffers van seksueel misbruik de WA-assuradeurs van veroordeelde daders in civiele zaken aanspreken voor een schadevergoeding. A. van Bon-Moors treedt daarbij namens het fonds als advocaat op. Ze zegt dat verzekeraars de schadevergoeding ,,een aantal keren'' keurig betaalden. Als voorbeelden noemt ze de maatschappij van een jongen, die zijn zesjarige buurmeisje jarenlang had misbruikt, en een verzekeraar van een school, waarvan een leraar zich aan een leerling had vergrepen. ,,Maar de laatste jaren reageren de WA-verzekeraars als door een wesp gestoken wanneer het om een schadevergoeding voor seksueel misbruik gaat'', constateert Van Bon-Moors. Dat is niet opmerkelijk, gezien de stap die het Verbond van Verzekeraars na het café-ruzie-arrest zette: het adviseerde zijn leden om polis aan te passen. Het risico van schade door ,,seksuele, of seksueel getinte, gedragingen van welke aard dan ook'' is sinds 2000 van vergoeding uitgesloten.

Een woordvoerder van het Verbond van Verzekeraars zegt dat zijn verbond haar leden heeft aangeraden de `opzetclausule' te veranderen omdat rechters het begrip opzet ,,enger interpreteerden''. Het betrof volgens hem uitspraken in enkele geweldsdelicten. ,,Tegelijkertijd adviseerde het Verbond hun ook de polissen te wijzigen in gevallen van seksueel misbruik. Maar dat stond los van het oude conflict tussen de rk-kerk en Aegon. Overigens, wij vinden dat in dat geval sprake is van opzet. De betrokken priester kwam zelfs in de gevangenis.''

Tegen het aanpassen van de aansprakelijkheidspolissen loopt nu een proefproces, aangespannen door het Proefprocessenfonds. ,,Want'', zegt juriste Boor, ,,volgens een in december verschenen rapport van de wetenschapswinkel van de juridische faculteit in Utrecht mag het Verbond van Verzekeraars zijn leden niet voorschrijven seksueel misbruik uit hun pakket te schrappen. Daarmee vormen ze een kartel, vervalsen ze de concurrentie. De Nederlandse Mededingingsautoriteit NMa buigt zich daar momenteel over.''

Het geschil tussen de rk-kerk en Aegon sleept al zes jaar. Experts op het gebied van verzekeringsrecht sluiten niet uit dat er méér claims volgen. Uit de correspondentie tussen het bisdom en Aegon, in bezit van NRC Handelsblad, blijkt dat de rk-kerk heeft toegegeven dat de afkoopaffaire mogelijk slechts de eerste is van een reeks. In notulen en brieven die de partijen elkaar tussen 1999 en 2001 stuurden, staat dat er verschillende schadezaken waren die tot dan toe niet aan Aegon waren voorgelegd.

www.nrc.nl dossier misbruik