Molière en Lully in het kaarslicht

Tientallen kaarsen verlichtten op de openingsavond van het Utrechtse Festival Oude Muziek de scène bij de opvoering van Le bourgeois gentilhomme in de originele vorm van `ballet-comédie'. Bij het toneelstuk van Molière klonk de muziek van Lully, er werd gezonden en gedanst, net als in 1680 in kasteel Chambord, toen de Franse koning Lodewijk XIV drie wereldpremière zag. Deze unieke Frans-Nederlandse co-productie is de komende tijd helaas alleen nog in Frankrijk te zien, maar wordt daar door het label Alpha op dvd gezet.

De vroege vormen van de Franse opera staan na decennia van `authentiek' musiceren eindelijk in de belangstelling. In april dirigeerde Frans Bruggen voorstellingen van Les Indes galantes, een `ballet-héroïque' uit 1735 van Jean-Philippe Rameau. De twee voorstellingen van Le bourgeois gentilhomme, een Frans-Nederlandse co-productie gingen vrijdag en zaterdag officieel zelfs door voor de `moderne wereldpremière' van de complete vorm, al werd die in 1960 ook al eens zo uitgevoerd door het Gymnasium Haganum in de Haagse Koninklijke Schouwburg.

Bij Les Indes galantes waren decor, kostumering en choreografie eigentijds. En al had Le bourgeois gentilhomme niet de pretentie van een geheel exacte reconstructie van het historische origineel, de sfeer was hier zowel in het acteren, musiceren en enscèneren vooral `authentiek', in ieder geval zeer ouderwets in Rembrantiek schemerduister.

Zingen, musiceren en dans in barokstijl zijn vieux jeux, maar `nieuw' was hier de integratie daarvan in een goeddeels gesproken komische toneelvoorstelling. De acteerstijl was extreem ouderwets met alle voorgeschreven gebaren, met de acteurs veelal op rij voor het voetlicht en vooral met een extravagant geaffecteerde spreekstijl. Daarbij werden Franse uitspraakregels consequent overtreden: de meervouds-s werd altijd uitgesproken en `vous' klonk als `voes'. De komedie over de burgerman Jourdain die net als `My fair lady' de omgangsmanieren van de hogere klasse wil leren, werd zo een op alle manieren een absurdistische klucht die ook de adel niet spaart.

Le bourgeois gentilhomme was in originele vorm een 17de eeuws Frans `Gesamtkunstwerk' en had de Wagneriaanse lengte van vier uur. Naar huidige maatstaven was dat veel te lang, ondanks de geanimeerd uitgevoerde muzikale en dansante onderdelen die bij elkaar anderhalf uur duurden. Al werd er in de zaal nog redelijk wat afgelachen, vooral voor de pauze was het stuk eenvormig met relatief weinig muziek. Daarna zorgden de verwikkelingen tijdens het diner en de dubbele bruiloft en het Ballet des Nations voor meer afwisseling.

Voorstelling: Le bourgeois gentilhomme van Molière en J.B. Lully door Le Poème Harmonique, acteurs, zangers en dansers o.l.v. Vincent Dumestre. Decor: Adeline Caron; kostuums: Alain Blanchot; choreografie: Cécile Roussat; regie: Benjamin Lazar. Gezien: 27/8 Stadsschouwburg Utrecht.