Misbruikte vrouwen vluchten in rollenspel

Uit het donker doemt een vrouw op die rondjes loopt. Dwangmatig alsof de duvel haar op de hielen zit. Een andere vrouw probeert haar aan te houden, maar ook zij is in paniek en zo hollen de arme zielen uitgeput achter elkaar aan: twee psychiatrische patiënten die mensen worden omdat Eric De Volder zich voor hen interesseert.

De Gentse theatermaker kreeg volgens eigen zeggen eens een pakketje brieven. Het was een correspondentie tussen twee vrouwen die elkaar hadden leren kennen in een kuuroord waar ze allebei voor een depressie in behandeling waren. De vriendschap werd verstikkend en op een dieptepunt in het leven van de ene vrouw verbrak de andere vrouw het contact. De voorstelling Achter `t eten, te zien op het Theaterfestival dat gisteren in Amsterdam begon, is op die briefwisseling gebaseerd. Alleen veranderde De Volder de vriendinnen in een moeder en een dochter.

Door hun verleden zijn ze aan elkaar vastgeklonken en wat er in dat verleden gebeurd is, daar komen we gaandeweg achter. Of misschien toch niet helemaal. Misschien zijn de herinneringen van die vrouwen toch niet zo betrouwbaar. Dat is nu juist hun probleem. Ze doen hun best om van de rotzooi die hun leven was een verhaal te maken, maar aangezien het ook in hun hoofden een puinhoop is krijgen ze amper grip op de feiten.

Dus grijpen ze naar een dubieus redmiddel: het rollenspel. Waarbij de dochter op de ergste momenten een blonde pruik opzet. Ze is dan het meisje dat door haar vader wordt misbruikt. Pa geeft haar die pruik om de dingen naar zijn hand te zetten. Doelbewust deelt hij regieaanwijzingen uit die de dochter als een brave actrice in praktijk brengt. Het is een rollenspel in het rollenspel dat aangeeft hoezeer men de realiteit vervormt: iedereen schept zijn eigen fictie, iedereen heeft theater nodig om zichzelf en de anderen van zijn aanvechtbare gelijk te overtuigen.

De moeder speelt vaak de vader en de dochter beeldt behalve zichzelf ook wel eens een kennis uit die haar, omdat ze toch al bezoedeld is, huppetee verkracht. Door in de huid van de daders te kruipen zijn die vrouwen even de baas, hoe anders dan in het echte leven waar bovenop het misbruik het onbegrip van de omgeving komt. Afschuwelijk om te zien hoe de moeder haar man bij de politiecommissaris aangeeft die haar botweg aanraadt om zich eens goed te laten nakijken. En wanneer zij dat advies uiteindelijk opvolgt zet ook de dokter haar weg als een wijf dat je niet serieus hoeft te nemen.

Spelen de dames zichzelf, dan drukken ze zich uit in een stamelend idioom. Spelen ze de daders, of de autoriteiten, dan wordt hun grammatica ineens rechtlijnig en helder. Zo krijgen ze toch nog een nieuwe kans. Dat ontroert, te meer daar de actrices Ineke Nijssen en Marijke Pinoy hun groteske spel met subtiliteit presenteren.

De dikke lagen grime weerhouden hen er niet van om door de maskers heen te breken. De uitvergrote gebaren ontnemen niet het zicht op de kleinheid en de kwetsbaarheid daarachter. Het sensationele thema, tot en met kindermoord, wordt een integere tocht door het duister, met minimale rode lichtstralen op de blauwe plekken. Waar ze het echt niet meer weten barsten de vrouwen in zingen uit en dan wordt het bijna vrolijk. Uit de pas lopende marsen en schots en scheve carnavalsschlagers componeerde Dick van der Harst voor hen: afwijkend muziektheater dat het Theaterfestival terecht met een vertoning beloont.

Voorstelling: Achter `t eten, door Ceremonia etc.. Gezien: 26/8 Minardschouwburg, Gent. Vanavond Bellevue, Amsterdam: 020-5305301 of www.theaterfestival.nl.