Ze zullen zien dat ik gelijk heb

Anderhalf jaar is de Somalische Ayaan Hirsi Ali nu Kamerlid voor de VVD. Haar shock-and-awe-techniek bij de integratiepolitiek heeft haar doodsbedreigingen opgeleverd. Maar bewaakt door bodyguards en rijdend in een gepantserde auto, ging ze de laatste zes maanden onverdroten verder met haar opruiende politiek, in en buiten de Tweede Kamer. Haar nieuwste provocatie is de film `Submission' die ze samen met cineast Theo van Gogh maakte. `Ik leg de wreedheid van de islam letterlijk bloot', zegt ze.

De film begint met oosterse fluitmuziek. We zien de voeten van de hoofdrolspeelster die haar gebed aanheft: `Allahu Akbar'. We zien een gebedsmatje en een blauwgepleisterde moskee.

Dan horen we de stem van Ayaan Hirsi Ali, die het openingsgebed uit de koran in het Arabisch uitspreekt. We zien borsten door een sluier heen. De camera gaat langs koranteksten die op het lichaam van de biddende vrouw zijn geschreven, langs haar borsten, haar navel. Terwijl de vrouw in het Engels vertelt over een verliefde vrouw die wordt mishandeld, klinken er zweepslagen en trommels. We zien flitsen van een liggende vrouw met rode striemen op haar lijf.

De fluiten zwellen aan. We zien een bruid op haar rug. Een schokkende rug. We zien een toegetakeld gezicht. Weer zweepslagen, een elektrische gitaar jankt. De vertelster heeft nu een schalkse blik. Ze wiegt haar lichaam en vertelt het verhaal van de oom die zijn nicht zwanger maakte. Gezang, gejodel, een zweepslag. Haar conclusie luidt: ,,Ik heb in mijn leven niets anders gedaan dan gehoorzamen.' Ze buigt, knielt, helt voorover. Nog even zien we haar borsten van de zijkant. Het gebed is afgelopen.

Dit is het verhaal van de korte film die Ayaan Hirsi Ali afgelopen maand in het geheim maakte met regisseur Theo van Gogh. Een politieke film. Submission is de titel, overgave aan Allah. Maar van overgave is helemaal geen sprake, het is een aanklacht tegen de koranteksten die geweld tegen vrouwen goedkeuren. Slaag na ongehoorzaamheid aan de echtgenoot. Honderd zweepslagen als straf voor seks voor het huwelijk, voor vrouwen én mannen.

Ook de vorm maakt deze film gewaagd. De hoofdrolspeelster is gekleed in een doorzichtige sluier. De koranteksten, gekalligrafeerd op de naakte lichaamsdelen van de acteurs, verbeelden de ongehoorzaamheid aan Allah. Om de acteurs en de crew te beschermen tegen represailles worden hun namen niet bekendgemaakt.

Ayaan Hirsi Ali zit anderhalf jaar voor de VVD in de Tweede Kamer. Dankzij VVD-prominent Neelie Kroes en de toenmalige lijsttrekker Gerrit Zalm was ze op lijstnummer 16 geplaatst. Ze werd gekozen met 30.758 stemmen (Jozias van Aartsen, die op de achtste plaats stond, kreeg er 4.534). De portefeuille integratie van niet-westerse allochtonen eiste ze – via deze krant – op toen die haar neus voorbij dreigde te gaan. In grote Kamerdebatten over islamitische scholen en ontwikkelingssamenwerking werd ze tegelijk geroemd om haar Somalische krijgshaftigheid en bekritiseerd om haar onervarenheid en slechte voorbereiding. In haar eerste jaar schreef ze 22 ingezonden stukken in Nederlandse dagbladen.

Gevolg van haar shock and awe-techniek is dat ze in en buiten het parlement voortdurend onder vuur ligt en door moslimgroepen met de dood wordt bedreigd. Vorig jaar juli kreeg ze een brief van `Al Qaeda namens alle moslims ter wereld'. Daar stond in: ,,Zij vernedert ons. (...) Ze wordt op het Binnenhof geliquideerd voor het eind van het jaar als ze haar lidmaatschap van de Tweede Kamer niet opgeeft.' Sinds november 2002 wordt ze beveiligd door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB).

Politiek is provocatie, volgens de wet van Hirsi Ali, en daarbij zijn alle wettelijke middelen geoorloofd. Hoe doet ze dat precies en waarom? Is het conflict effectief? Een half jaar in de nabijheid van een politieke ster.

Maart

In de Troelstrazaal schuift ze donderdagmiddag 11 maart als vijfde aan. Er is een commissievergadering over huiselijk geweld. Alle aanwezige partijen zijn geschokt over de omvang van het probleem, dat groter is dan uit de notitie van 2002 blijkt. Het is vooral een allochtoon probleem. Ze bieden tegen elkaar op in hun voorstellen de agressors aan te pakken. Het CDA wil daders uit huis plaatsen en therapeutisch laten behandelen. GroenLinks wil dat de politie registreert of de dader een allochtoon is of een autochtoon. De LPF wil dat de strafmaat omhooggaat.

Na al die retoriek is Ayaan Hirsi Ali aan de beurt. Ze zit met haar armen over elkaar en kijkt als een tijger naar minister van Justitie Donner. ,,Er zijn jaarlijks 800.000 tot 900.000 slachtoffers', zegt ze ,,dat is een nationale ramp! Wilt u met een plan van aanpak komen vóór de behandeling van de voorjaarsnota? En wilt u eerwraak laten registreren?'

,,Ik wil graag huiselijk geweld registreren waar er gegronde redenen voor zijn', antwoordt Donner. ,,Is dat een toezegging?', vraagt Hirsi Ali scherp. ,,Ja, dat zegt de minister toe', antwoordt CDA-kamerlid Marleen de Pater, die de vergadering voorzit, geïrriteerd. Maar Donner denkt niet over een plan van aanpak. Hij zegt: ,,Het plan van aanpak ís de notitie. We zijn bezig die uit te voeren.' Hirsi Ali: ,,Maar u geeft zelf aan geschokt te zijn door de omvang van huiselijk geweld. Het is onverkroppelijk dat u dit niet met enige prioriteit behandelt.' Donner: ,,Er ís een plan van aanpak.'

Hirsi Ali kijkt Donner boos aan. ,,Ik zie geen andere weg dan aanstaande dinsdag een spoeddebat aan te vragen', zegt ze. ,,Ik vind het heel erg overdreven', zegt LPF-woordvoerder Kraneveldt opgewonden. ,,Gisteren wilde u al een interpellatiedebat aanvragen. Vandaag ook nog een spoeddebat.'

Als ze even later buiten de Troelstrazaal staat, zegt Hirsi Ali: ,,Ik ben zó onervaren! Ik ben zo woest dat ik op moet letten dat ik niet opsta en vertrek! Donner heeft een neerbuigende houding naar de Kamer. Híj moet het probleem van het huiselijk geweld oplossen.' Dan ziet ze dat Donner even verderop omgeven is door camera's. ,,Hij wordt toch niet hierover geïnterviewd?', vraagt ze.

Donner blijkt commentaar te geven op de terroristische aanslag die is gepleegd op de stations Atocha en El Poso in Madrid. De afscheidingsbeweging ETA is belangrijkste verdachte. ,,Ik geloof niet dat de ETA hierachter zit', zegt Hirsi Ali in de lift. ,,Het is Al-Qaeda. Ik herken de handtekening.'

De volgende ochtend zoekt Ayaan Hirsi Ali met een boos gezicht Kamerlid Frank de Grave (VVD) op om te klagen over Donner. Zij heeft hem begin vorig jaar gevraagd als coach. Nu ruimt hij achter zijn bureau zijn spullen op. Over een maand verlaat hij de fractie. ,,Een spoeddebat?', zegt hij verbaasd. ,,Moet dat wel? Begin met een motie, probeer andere fracties mee te krijgen. Kijk het aan.'

Toen De Grave haar voor het eerst ontmoette, had ze een notitieblok bij zich. ,,Ze klaagde over veertig interviewaanvragen die op haar lagen te wachten', zegt De Grave nu. ,,Ze werd overspoeld door Kamerstukken. Welke stukken moest ze lezen, welke niet? Er was een discrepantie tussen haar publicitaire marktwaarde en haar ervaring.

,,Ik vroeg: `Hoe was het vroeger in Kenia?' Ze antwoordde: `Ik vond die mensen zo laf.' Ze bedoelde: Somaliërs zeggen direct wat ze vinden, Kenianen zijn serviel, luisteren naar hun baas. Haar omgeving denkt dat ze de Nederlandse taal beheerst. Technisch is dat zo, maar de nuances kent ze nog niet. Toen ze in Trouw zei: Mohammed is pervers, bedoelde ze eigenlijk: je moet hem plaatsen in zijn tijd. Vandaag de dag is het niet normaal te trouwen met de 9-jarige dochter van je beste vriend.'

,,Ze vindt procedures maar niks', zegt haar collega Geert Wilders. ,,Helaas is dat het belangrijkst van het Kamerwerk. Procedures zijn álles. Als je een debat op één punt verkeerd aanvraagt, kun je het daarop verliezen.'

Op dinsdag 16 maart praat de fractie tijdens de wekelijkse fractievergadering Ayaan Hirsi Ali het spoeddebat uit haar hoofd. Als de Kamer een maand later over huiselijk geweld debatteert, is net de Turkse mevrouw Gül voor het Blijf-van-mijn-lijfhuis in Zaanstad doodgeschoten. Ze is slachtoffer van eerwraak. Donner legt Hirsi Ali's verzoek om de beschikbare budgetten voor huiselijk geweld en straatgeweld opnieuw te verdelen naast zich neer.

,,Het klinkt hard', zegt Hirsi Ali, ,,maar Gül is koren op mijn molen. Zij maakt cultureel geweld publiek. Ik zou alleen nog maar huiselijk geweld willen doen.' Dit jaar? ,,Altijd.'

Ayaan Hirsi Ali ontmoet haar PvdA-rivale Khadija Arib 16 maart in de sociëteit van het perscentrum Nieuwspoort in Den Haag. ,,Jij valt mij vaak af in interviews', vindt Arib. ,,Zonder argumentatie.' Ze zet grote ogen op. ,,Dat is niet zo', zegt Hirsi Ali. ,,Jaha', zegt Arib. ,,Je gebruikt mij om te polariseren en dat vind ik erg.'

,,Op één punt verschillen we van mening', zegt Hirsi Ali: meisjesbesnijdenis. ,,En dat zou niet moeten.' Arib: ,,Dat zou niet moeten omdat we uit dezelfde cultuur komen, bedoel je?' Hirsi Ali: ,,Nee, omdat je weet dat ik gelijk heb.'

Arib heeft onlangs een succesje geboekt met een motie waarin in Nederland wonende meisjes een verplichte periodieke controle (eens in de drie jaar) moeten ondergaan om zo kindermishandeling en besnijdenis te kunnen voorkomen. Hirsi Ali is het niet met de motie eens, omdat ze vindt dat alleen meisjes uit risicolanden Somalië, Soedan en Egypte eens per jaar moeten worden onderzocht op besnijdenis. ,,Alleen met die regelmaat kun je het probleem bij de wortel aanpakken en alleen zo is het betaalbaar.' Arib: ,,Dan schend je de integriteit van het lichaam van zo'n meisje. Je selecteert een groep.' Hirsi Ali: ,,Ik vertel je een verhaal. Een Somalische man wil trouwen. Hij zet zijn zus in om te onderzoeken of de bruid die hij op het oog heeft maagd is. Maagd is niet zomaar maagd. De toekomstige bruid moet dichtgenaaid zijn. Is dat niet zo, dan verstoten de toekomstige bruidegom en zijn familie haar en haar familie. Dan is haar eer aangetast. Eer is in Somalië hetzelfde als hier goede naam, reputatie, gezicht. Besnijdenis houdt die mentaliteit in stand.'

Arib knikt. ,,Zo gaat dat', geeft ze toe.

De Marokkaanse Arib en de Somalische Hirsi Ali kussen elkaar bij het afscheid. Een verzoeningskus. Als Arib is vertrokken, zegt Hirsi Ali: ,,Zo gaat het met de meeste allochtone Kamerleden: als ik een borrel met ze drink, zijn ze het met me eens. De volgende ochtend niet meer. Ze kunnen niet, omdat ze hun achterban dan verliezen. Ik ben heel veel Somalische vrienden en familieleden kwijtgeraakt.'

,,Zij kiest voor de polarisatie, ik voor de dialoog', zegt Khadija Arib later. ,,Ze zegt: `Ik ben de enige die het opneemt voor allochtone vrouwen. Ik ga die vrouwen emanciperen, ze zijn gekooid.' Maar er is nog nooit iemand van bovenaf geëmancipeerd. Ze is niet echt liberaal, ze is normatief. Ze laat zich vaak uit over privé-zaken: besnijdenis, huiselijk geweld, in Marokko achtergelaten vrouwen. Tegelijkertijd blijft ze afzijdig over het terugsturen van 26.000 asielzoekers. Daar zitten ook meisjes tussen die bij terugkomst besneden gaan worden.'

,,Het is een dilemma', zegt Hirsi Ali over haar normatieve liberalisme. ,,Enerzijds wil je verdraagzaam zijn tegenover een geloofsgemeenschap of een etnische minderheid en anderzijds wil je de rechten van het individu waarborgen in een liberale democratie. Waar dit dilemma zich voordoet, kiest mijn partij voor het individu.'

April

Op de achterbank van haar zwaar gepantserde auto leest Ayaan Hirsi Ali het rapport Bruggen bouwen van de commissie-Blok. Morgen, 6 april, debatteert de commissie met de fracties over dertig jaar integratiebeleid. Ze moet lachen. ,,De commissie-Blok, het is net een Desmond Tutu waarheids- en verzoeningscommissie! Hoe kun je dan discussie verwachten?' Dan serieus: ,,Er is zestien miljard euro uitgegeven aan integratie en toch is het integratiebeleid mislukt. Het hele parlement heeft gefaald, de VVD voorop, want de VVD heeft altijd meegeregeerd. De politiek heeft zich die dertig jaar alleen gericht op: hoe voorkomen we dat de Centrum Democraten groot worden?'

De dagen daarna leveren VVD en CDA kritiek op Blok, omdat de commissie concludeerde dat de integratie niet is mislukt. Ayaan Hirsi Ali beschuldigt de VVD ervan dat die heeft `zitten slapen' en roept ook de andere partijen ter verantwoording. Maar deze wijzen haar kritiek van de hand.

,,U wekt de indruk dat u het altijd bij het goede eind hebt gehad en dat de rest heeft zitten slapen', klaagt Boris Dittrich (D66) tegen Hirsi Ali. En Mirjam Sterk (CDA) interrumpeert haar: ,,U doet hetzelfde wat Bolkestein in het verleden deed: een boel roepen buiten de Kamer, maar in de Kamer niet tot daden komen.'

Ze wordt 39 keer geïnterrumpeerd. Aan het einde van haar betoog is Hirsi Ali haar tekst kwijt. Ze draait haar blaadjes om en om. ,,Waar ben ik, uhm, uhm. Ik vraag u of ik mijn slotbeschouwing in tweede termijn kan doen.' Ze gaat zitten, wrijft langs haar slaap, ze wist zweet weg. ,,Ik ben doodmoe', zegt ze even later in de wandelgang. ,,Ik heb geen suiker in mijn hoofd. En ... oh hier is het laatste deel.' Ze vist een gelinieerd blaadje uit haar papieren.

Op de tweede dag van het debat neemt Kamerlid Jan Rijpstra (VVD), coördinator integratiebeleid, plaats naast Ayaan Hirsi Ali. Voortdurend fluistert hij in haar oor. Hij voelt zich, zo blijkt later uit drie getuignissen uit de fractie, ongelukkig over haar uitspraak over de slapende VVD. Tussen 1994 en 1998 was hij woordvoerder integratie- en immigratiebeleid. ,,De periode dat de VVD geen werk van die portefeuille heeft gemaakt', zegt een fractielid, ,,is te wijten aan Dijkstal en Rijpstra.' ,,Achteraf probeert hij nu zijn gelijk te halen', zegt een andere collega, ,,terwijl zij in het debat niet eens zijn naam heeft genoemd.'

De problemen tussen Hirsi Ali en Rijpstra begonnen toen zij vorig jaar voorstelde een fractiecommissie integratie op te richten. Dat vond Rijpstra aanvankelijk geen goed idee. Tegen Trouw zei hij vorig jaar december echter dat de commissie was opgericht om Hirsi Ali `aan banden te leggen'. ,,Stampvoetend ging ik mijn gelijk opeisen bij Van Aartsen', zegt Hirsi Ali nu. Sindsdien heeft ze Rijpstra gemeden.

,,Je moet erboven staan', zei fractieleider Van Aartsen. ,,Dat zegt hij bij elke ruzie, maar dan moet ik opletten dat ik er niet boven ga zwéven', zegt Hirsi Ali nu.

,,Je moet een succes worden', zei De Grave. ,,Wat is dat, een succes?', vroeg Hirsi Ali. ,,Je moet de rit uitzitten. Je moet de eerste zwarte staatssecretaris worden', antwoordde hij.

,,Ik moet altijd voorbereid zijn', zegt Hirsi Ali nu. ,,Er zijn fractieleden met gevoelens die niet helemaal zakelijk zijn. Ze zeggen: `maar je bent toch op een andere manier op de lijst gekomen' of `binnen de VVD doen we het niet zo'. Mensen die heel erg op de persoon spelen. Ze zeggen het in mijn gezicht of in de fractie of achter mij om. Dat gaat met golven.'

Coach Frank de Grave zei tegen haar: ,,Doe alsof je een vervelende opmerking helemaal niet hebt gehoord, maar laat af en toe met een grapje merken dat je het wél hebt gehoord. Als mensen je willen tackelen, betekent dat dat je een serieuze bedreiging bent. Onthoud alles!'

,,Iedereen heeft zijn manier om tegenvallers te verwerken', zegt Ayaan Hirsi Ali. ,,Bij mij doet het even pijn. Ik heb een paar keer gescholden in de fractie: godverdomme, behandel je mij zo? Wat vals en oneerlijk. Wat laf! En dan ben ik erover heen. Dan vergeet ik het weer. Voor mijn psyche is dat goed, het werkt reinigend, maar politiek is het niet goed.'

Een week later moet een nieuwe voorzitter worden gekozen van de Commissie Nederlands-Antilliaanse Zaken in de Tweede Kamer. De vorige was Frank de Grave. Kandidaten zijn Jeltje van Nieuwenhoven (PvdA) en Jan Rijpstra. Vijf VVD-commissieleden, onder wie Ayaan Hirsi Ali, worden opgetrommeld om op Rijpstra te stemmen. Beide kandidaten houden een wervend verhaal. Van Nieuwenhoven wint met negen stemmen. Rijpstra heeft er vijf.

,,Hé', zegt commissielid Boris Dittrich tegen de VVD'ers. ,,Ik heb op Jan gestemd. Dat betekent dat één van jullie dat niet heeft gedaan.' Hirsi Ali haalt haar schouders op. De verdenking rust op haar, commissielid Klaas de Vries plaatst het bericht op zijn weblog. ,,Hoe zit dat?', vraagt Rijpstra later. ,,Ik vind het merkwaardig', antwoordt Hirsi Ali ,,om mij aan te spreken op iets waarover een geheime stemming is geweest.' ,,Jeltje had gewoon een beter verhaal', zegt ze later.

Vroeger

Ze denken vast dat ik wakker lig als een debat niet goed is gegaan', zegt Hirsi Ali op een ochtend eind mei in het Kamerrestaurant. ,,Ik ben daar ongevoelig voor. Dat is een nomadeneigenschap. Alles achter je kunnen laten. Niet blijven treuren over een gebeurtenis. Alleen de lessen onthouden, niet de pijn.'

Ayaan Hirsi Magan werd op 13 november 1969 geboren in Mogadishu als tweede dochter bij de tweede vrouw van Hirsi Magan, telg uit de koninklijke Osman Mahamoud-subclan die deel uitmaakt van de Darod-clan. Voordat de Britten en de Italianen Somalië aan het einde van de 19de eeuw koloniseerden, was haar voorvader Ali Suleeman Somalische koning. Hij was krijgshaftig en krijgslustig.

Haar vader was niet bij de geboorte. Hij verbleef in de gevangenis van Mogadishu en voerde in de jaren daarna oppositie tegen de communistische dictator Siad Barre. Hij was voortdurend op de vlucht. Op haar vijfde jaar werd Ayaan besneden.

Op haar zesde – de burgeroorlog in Somalië was net afgelopen – verhuisde ze met haar moeder, haar broer, haar zusje en haar oma achtereenvolgens naar Mekka in Saoedi-Arabië, naar Riad, naar Djedda, naar Khartoum in Soedan. Daar werd het gezin niet toegelaten. Ze weken uit naar Addis Abbeba in Ethiopië en kwamen na anderhalf jaar in Nairobi in Kenia terecht. Daar woonde Ayaan tien jaar, tot 1991.

Haar vader kwam af en aan, maar was nooit permanent bij zijn gezin. ,,Als mijn vader ergens binnenkwam', herinnert ze zich ,,stonden de mensen op. Hij was een prinsje.' ,,Zij neemt mijn plaats in', zei hij tegen zijn vrouw en hij wees naar Ayaan. ,,Dat was uitzonderlijk, want als vrouw ben je minderwaardig.' Zo ging het volgens Ayaan Hirsi Ali. Maar haar moeder zei tegen haar zoon: ,,Jij vervangt je vader voor mij.' Dat was ingewikkeld.

Ayaan moest het huis schoonhouden. Ze stond 's morgens om half 7 op om voor het gezin pannenkoeken op houtskool te bakken. ,,Mijn zusje zei: `ik help je, ik doe de zitkamer'. Maar om half vijf 's middags was de zitkamer nog niet gebeurd. `In mijn hart wil ik je helpen', zei mijn zusje schuldbewust. `Ik wilde helpen.' In mijn woede zag ik dat ze het meende, maar ze kon het niet. Maar mama slaat me, zei ik. Ze antwoordde: `Doe je ogen dicht en voordat je het weet is het over.' Ik hield erg veel van mijn zusje.

,,Ik was bang, langzaam. Ik wilde dat het vreedzaam was. Ik stortte me op mijn examens op de Moslem Girls Secondary School – dankzij mijn vader mocht ik naar school – en op de koranles op zaterdag. Ik sluierde me, dat was de wens van mijn moeder. We schreven koranteksten op een houten bord. Ik weigerde omdat het schrijven met zelfgemaakte inkt me zoveel tijd kostte. Toen sloeg de koranleraar mijn hoofd zo hard tegen de muur dat ik met een schedelbasisfractuur naar het ziekenhuis moest.'

Van haar dertiende tot haar twintigste in Kenia was ze boos op alles en iedereen. Ze las

Dickens en Dostojevski op school. Ze schreef haar vader brieven. ,,Mijn broer ontspoorde, mijn zusje was tegendraads', zegt ze nu. ,,Die brieven waren een aanklacht tegen mijn vader. `Jij bent er niet', schreef ik. Hij bewaarde al mijn brieven en antwoordde: `Ik vind je handschrift zo mooi'.'

Met haar zusje liep het niet goed af. Ze ging als secretaresse werken bij het kantoor van de Verenigde Naties in Nairobi. ,,Met haar was ik het intiemst', zegt Ayaan Hirsi Ali nu. ,,Ze droeg korte rokjes, die mijn moeder verscheurde. Mijn moeder schold haar uit voor `hoer' en mijn zusje antwoordde: `Als je me uitscheldt, word ik echt een hoer'. Mijn zusje was zo dwars dat ze het eigenlijk psychisch niet aankon. Ze is in 1998 aan uitputting als gevolg van haar psychoses overleden.

,,Strijden daar, weet ik nu, heeft geen zin. Het gaat om één ding: overleven. De dood is niet zo bijzonder als in Nederland.'

Ayaan Hirsi Ali werd uitgehuwelijkt aan een in Canada wonende Somaliër. Ze trouwde met hem in 1991 in Nairobi, maar tijdens haar reis naar Canada vluchtte ze in Duitsland naar Nederland. De naam Magan verving ze door Ali om in Nederland onherkenbaar te blijven. Soms komt ze verre familie tegen in Nederlandse asielzoekerscentra. ,,Dan omhelzen ze me eerst', zegt Hirsi Ali. `Ahhh, de dochter van Hirsi Magan, ons bloed'. `Welke dochter?', vragen ze dan. 'Oh, Ayaan'. En dan wenden ze zich af.'

Haar vader, die zich uiteindelijk neerlegde bij haar vlucht, wil geen contact met haar sinds ze zich van de islam heeft afgewend en haar geloof politiek bestrijdt. ,,Ik heb tegen hem gezegd: `Nu ik jouw plaats heb ingenomen, zoals je me hebt gevraagd, accepteer je mijn strijd niet. Ik ben net als jij. Ik vecht tegen onrecht.' Hij lijdt aan zijn eer.' Tegen haar moeder heeft ze een paar jaar geleden gezegd: `Ik geloof niet meer in Allah.' Hirsi Ali: ,,Ze antwoordde: `Wat wil je van mij? Verwacht je dat ik aanvaard dat mijn dochter naar de hel gaat?''

,,De hardheid in haar politieke standpunten wordt bepaald door haar jeugd', zegt haar coach Frank de Grave. ,,Ze heeft lang geen veilig nest gehad.' ,,Dat haar zus overleed! En niet zijzelf!', zegt Neelie Kroes, die haar binnenhaalde in de VVD. ,,Ze zei: `Ik ben het liefste wat ik had verloren door dat afgrijselijke systeem.' De Grave: ,,Ik maak me wel zorgen om haar. De taak die ze zichzelf oplegt, de eisen die ze stelt, het tempo. Dat houdt niemand met passie vol. Ze geniet niet van dit werk. Ze moet een balans vinden, anders slaat de motor af.' Kroes: ,,Ze is ook ijdel natuurlijk, ijdelheid zit in iedere politicus. Al ben je lid van de wijkraad. IJdelheid is een drijfveer.'

Juni

In haar column in het Algemeen Dagblad beschrijft Ayaan Hirsi Ali op 3 juni een incident in het Haagse café Dudok. Een Tilburgse student geschiedenis zei tegen haar dat hij hoopte dat de mujahedeen haar zouden `pakken en doodmaken'. Vervolgens pakte zij haar tafelmes en bood hem dat aan. Hij weigerde het. Ze doet geen aangifte.

Op hetzelfde moment circuleert de raptekst `Hirsi Ali diss' van de Haagse rap-groep Den Haag Connection op het internet. `Met je dichtgenaaide snee bij de VVD', rapt DHC. En even verderop: `We zijn bezig met het voorbereiden van een liquidatie op Hirsi Ali', `Ik snij je in tweeën en dump je in 1 van de zeven zeeën'. Ayaan Hirsi Ali wordt later door Nova op de raptekst gewezen en dan aangifte. Twee bandleden van DHC zijn nog in afwachting van het proces.

Het is warm de avond dat ze de Amsterdamse VVD-afdeling toespreekt in café De Heeren van Aemstel, maandag 14 juni. Het café is vol, de sfeer is gespannen. Beveiligers met zenders in hun oor cirkelen om het podium. ,,Niemand is zo gehaat als jij', houdt de interviewer haar voor. ,,Ik vind het heel vervelend als mensen mij haten', antwoordt ze. ,,Ik heb honderden vrouwen gesproken', roept een Marokkaans VVD-lid. ,,Ze kunnen je bloed wel drinken. Als je zegt dat Mohammed pervers is, trap je op de ziel van de islam.' ,,Die uitspraak is heftig en emotioneel', antwoordt ze ,,maar er is in elk geval discussie. De feministes uit het begin van de twintigste eeuw hadden ook niet meteen algemene bijval toen zij pleitten voor vrouwenkiesrecht.'

Aan de bar zit een man met een baardje en een wit overhemd aan. Hij draait met een koordje in zijn hand. Hij kijkt nerveus. Als het interview is afgelopen, gaat hij in de hoek zitten op het overdekte terras. Hirsi Ali vertrekt met haar assistent naar het terras aan de overkant. De man trekt zijn jas aan en loopt haar richting op. Drie DKDB-beveiligers volgen hem en roepen de politie op. Twee agenten in uniform komen de hoek om van het Rembrandtplein.

De man loopt langs haar tafel en wordt aangehouden. ,,Wie ben jij?', vraagt één van de beveiligers. De beveiligers maken zijn zakken leeg en vinden een Koerdisch paspoort. De politie raadpleegt een IND-register en weet binnen tien minuten dat hij hier illegaal is. Hij wordt meegenomen en later op de avond weer losgelaten. Ayaan Hirsi Ali heeft niets van de consternatie gemerkt.

Eind vorig jaar is haar DKDB-beveiliging versterkt. Per post, per telefoon en per e-mail komen regelmatig bedreigingen binnen, vaak als reactie op uitspraken van Hirsi Ali in de pers. De meeste zijn afkomstig van islamitische groepen in Nederland, maar ook in Duitsland.

Juli

Er staat iets groots te gebeuren en niemand weet ervan. Ayaan Hirsi Ali drinkt espresso in het Haagse café Casa Caroni en fluistert opgewonden. ,,Dit wordt erger dan `Mohammed is pervers'.' Ze vertelt de portee van de film die ze tijdens haar optreden in Zomergasten, 29 augustus, voor het eerst uit wil zenden. ,,De hele moslimwereld zal over me vallen. Karl Lagerfeld heeft in 1994 een jurk uit de handel laten nemen die bedrukt was met koranteksten omdat hij na de show werd bedreigd.' Wat vindt Van Aartsen ervan? ,,Tegen hem heb ik gezegd: `Dit doe ik en ik ben er niet vanaf te brengen.' Hij zei: `Dit idee klinkt mooi! Maar je moet het niet doen om te provoceren'.'

Haar oorspronkelijke idee was een kunstwerk te maken van de vrouwenlichamen met koranteksten, maar ze kon niet de juiste poppen vinden en toen suggereerde Wim van Krimpen, directeur van het Haags Gemeentemuseum, dat een video de oplossing zou zijn. Ze is naar cineast Theo van Gogh gegaan en die wilde Submission verfilmen. ,,Hij luisterde naar mijn idee en zei toen: `Ben je niet bang? Oké, fantastisch.' Van Gogh is de graadmeter voor de tolerantie in Nederland. Als moslims niet zo heftig op hem reageren, zou Nederland pas tolerant zijn.'

Als Hirsi Ali een paar dagen later met Theo van Gogh afspreekt op zijn kantoor in de Amsterdamse Concertgebouwbuurt, heeft hij net de eerste versie van Hirsi Ali's script gelezen. ,,Het eindigt wel als een symphonie pathétique hoor!', roept hij als zij binnenkomt. Ze kijkt verbaasd. Hij kijkt haar glunderend aan. ,,Sorry Theo', zegt Hirsi Ali ,,maar ik begrijp niet wat je bedoelt. Wat is een symphonie pathétique? Mijn Frans is erg slecht.'

Van Gogh maakt een wegwerpgebaar en doet in een paar minuten tijd een voorstel voor de hoofdrolspeelster en de figuranten. Een voorstel voor de lengte van de film: zeven minuten is het maximum. En een indicatie van het budget: 18.000 euro (7.000 voor het decor, 6.000 tot 5.000 voor de acteurs en de crew en 6.000 voor de afwerking en de montage).

Hirsi Ali: ,,Zeven minuten? Dat is 800 woorden tekst. Dat is heel weinig. Ik heb op 15 minuten gerekend.'

Van Gogh praat eroverheen: ,,De sprekende vrouw kijkt in de camera. Ik wil haar bam voor mijn kanus hebben. Ze is geen doetje. Moet jij die sprekende vrouw niet zijn?'

Hirsi Ali: ,,Ikkeltje?' Ze denkt na: ,,Ik denk dat ik dat beter niet kan doen.Ik ben de bedenker al en ik wil niet naakt zijn. Ik ben zo preuts als mogelijk is. Ik wil ook geen tepels en schaamhaar zien.'

Van Gogh: ,,Het moet heel decent zijn. Dit is voor het eerst van mijn leven dat ik iets politieks doe.'

Hirsi Ali: ,,Weet dan waar je aan begonnen bent. Ik zie deze film als een begin, part 1.'

Van Gogh: ,,Bij part 12 leef je niet meer.'

Hirsi Ali: ,,In part 12 zeg ik: beste kijkers, Allah bestaat niet eens.'

,,Mag ik nog een griezelig scenario voorleggen?', zegt Van Gogh. ,,Wat nou als er geen moslim aanstoot aan neemt? Als ze zeggen: het is het product van twee ongeleide projectielen: jij en ik.'

Hirsi Ali met een hoge lach: ,,Dan ga ik trouwen en kinderen krijgen.'

Twee dagen later heeft Van Gogh een studio gehuurd, een actrice en een kalligraaf gevonden en een decor laten bouwen. Op de laatste julidag zijn de opnamen in een kleine studio in Amsterdam-Noord. Ayaan Hirsi Ali draagt een witte, wijd wapperende broek en loopt opgewonden rond. In de grimeerstoel zit een Eindhovense figurante van Molukse afkomst. Zij verbeeldt de vrouw die niet naar haar man luistert. Haar ogen zijn dik rood en blauw dichtgeschminkt. Haar lindegroene kaftan is gescheurd.

,,Is zij niet wat te veel toegetakeld?', vraagt Van Gogh die net binnenloopt. ,,En die vrouwen van wie je ontrouw en slecht gedrag vreest', reciteert Hirsi Ali ,,vermaan hen eerst, weiger dan hun bed nog langer te delen en sla hen ten slotte, staat er in vers 34. Tussen haakjes staat `lichtelijk'. Maar er is ook sprake van de vuist van de man.' Het vriendje van de Eindhovense kijkt toe. ,,Wat vind jij er als gewone Hollandse jongen van?', vraagt Hirsi Ali. ,,Ik vind het nogal extreem allemaal, het hele project', antwoordt hij. ,,Staat dat allemaal in de koran?' Hirsi Ali knikt. ,,Poeh', zegt de jongen.

,,De humor ontbreekt aan deze film', sist Van Gogh in het belendende halletje. ,,Het is kunst, hè', zegt hij spottend. ,,Dan moet ik alles opvangen met dynamiek in de opnamen.'

Buiten oefent Hirsi Ali het bidritueel met de hoofdrolspeelster. ,,Wacht even', zegt Van Gogh geagiteerd. ,,We krijgen nu twee kapiteins op een schip. Je neemt nu twee minuten de tijd voor de eerste scène. Dat is te lang. Ik wil voorkomen dat de kijkers wegzappen. Je weet geen hol van film maken, dus moet je luisteren.'

Hirsi Ali kijkt nederig. ,,Televisiemensen begrijpen dat niet', zegt ze.

Van Gogh boos: ,,Nu moet je me niet beledigen, want ik bén geen televisiemens. Ik bepaal wat we in beeld brengen.' ,,Ik wil het ook subtiel doen', antwoordt ze. Ze gaat rustig door met haar verrichtingen op het bidmatje. ,,Je zult me wel een lul vinden', zegt hij, ,,maar ik ben niet bezig om jou met een therapie van je jeugd te helpen. Ik maak een film. Jij bent erger dan de ergste actrice.' ,,Maar ik ben juist heel aardig', zegt Hirsi Ali.

Als Ayaan Hirsi Ali de opening van het gebed in het Arabisch heeft ingesproken, is het weer koek en ei tussen schrijver en regisseur. In vijf uur tijd neemt Van Gogh de film op. De editor die later die week de film zal monteren biecht op dat ze eigenlijk niet had mee willen doen aan dit project. ,,Ik houd niet van die westerse statements tegen de islam', zegt ze. ,,Zo houd je de discussie eindeloos gaande. De islam krijgt altijd de schuld.' ,,Wie wil je overtuigen?', vraagt ze even later aan Hirsi Ali. ,,Slimme vrouwen die inzien dat het klopt wat ik zeg', antwoordt ze. ,,Maar ook mannen. Zij zullen uiteindelijk pleiten voor een herziene uitgave van de koran. Ik wil laten zien dat de islam er heel mooi uitziet, maar misleidend is.'

De camera zwenkt door de moskee van piepschuim om de vier mishandelde figuranten in beeld te brengen. Alles ziet eruit zoals Ayaan Hirsi Ali het de eerste dag beschreef. Aan het einde van de middag loopt ze met twee beveiligers het hek van de studio uit. Ineens cirkelen er drie, vier Marokkaanse jongens om haar heen. ,,Ik geloof dat ik dat niet had moeten doen.' Ze doen niets, maar ze voelt zich onveilig.

Augustus

Submission is af. Op 10 augustus levert het productiebureau de band af bij de uitgeverij van Ayaan Hirsi Ali aan de Prinsengracht in Amsterdam. Het is een hete dag. In de hoge vergaderkamer op de eerste verdieping heerst spanning. Hirsi Ali loopt rond op blote voeen. Aan tafel zitten de uitgever en schrijfster Betsy Udink. Udink woont in Islamabad, Pakistan, en zal proberen de film te bekijken vanuit het perspectief van de moslim.

Submission duurt precies elf minuten en 45 seconden. ,,Nou, daar krijg je wel troubles mee', zegt Betsy Udink na afloop. ,,Waarom een naakte vrouw?', vraagt ze. ,,Dat is wel een seksistisch beeld. Die naakte vrouw leidt ontzettend af. Een gelovige vrouw laat zich niet naakt filmen. Ook niet-moslims zullen zich daaraan storen.'

,,Ik leg de wreedheid van de islam letterlijk bloot', antwoordt Hirsi Ali. ,,Alleen verzet daartegen van binnenuit helpt. Ik kom uit de traditie van de islam. Ik ben gevormd door wat ik heb waargenomen. Door het leven van mijn moeder. Een leven dat is vormgegeven volgens de regels van de religie en de cultuur. Ik wilde haar leven niet overdoen.'

Udink: ,,Heb je je voorbereid op de gevolgen? Weet Van Aartsen ervan, word je verdedigd? Je hebt er niet veel aan om te sterven als martelaar voor de andere kant.'

Hirsi Ali: ,,Van Aartsen weet het. Gerrit Zalm zal ik de film laten zien. Ik heb afspraken met Frits Bolkestein en Cisca Dresselhuys.'

,,Ik hoop niet dat ze gaat onderduiken', fluistert de PR-dame van de uitgeverij. ,,Dan hebben we een probleem met de publiciteit van haar tweede boek.' De zon is weg. De regen slaat tegen de achterruiten.

De woensdag daarna bekijken Van Aartsen en Zalm Submission. ,,Dat blote lijf hè', zegt Zalm. Dat zit de twee VVD-leiders niet helemaal lekker. ,,Maar', zegt Van Aartsen, ,,het is binnen de wet.'

Ayaan Hirsi Ali laat haar beveiligde huis zien. Hier heeft ze anderhalf jaar uit een koffer geleefd. Altijd klaar om naar een nieuw onderduikadres te worden gebracht. Sinds vandaag staat er een computer. In de slaapkamer zijn eindelijk gordijnen opgehangen. Vanochtend heeft ze een boekenkast bij Ikea gekocht en in elkaar geschroefd. De boeken moeten er nog worden ingezet. ,,Het is voor het eerst sinds ik in Nederland woon', zegt ze ,,dat ik me wil nestelen.'