Rebellen Darfur vormen geen front

De twee rebellengroepen in het Soedanese Darfur – de SLM en de JEM – genieten in het buitenland grote sympathie. Onderling verschillen ze sterk en intern zijn ze verdeeld.

,,Onze overwinning zullen we behalen in Khartoum, niet in Darfur.''

De ondergrondse vertegenwoordiger van het Soedanese Bevrijdingsleger (SLA) in de hoofdstad blinkt van zelfvertrouwen: zijn beweging gaat niet alleen de westelijke provincie Darfur overnemen, heel Soedan zal worden bevrijd.

Het SLA heeft in korte tijd opmerkelijke successen geboekt, op militair maar vooral ook op diplomatiek terrein. ,,De regering is door de internationale druk in het verdomhoekje terecht gekomen vanwege haar relatie met de moorddadige Arabische militie de Janjaweed'', zegt een diplomaat in Khartoum. ,,De rebellen kunnen in hun leunstoel toekijken hoe de situatie zich ten gunste van hen ontwikkelt. Ze worden nu zowel internationaal als door de Soedanese bevolking als de good guys gezien.''

De SLA-vertegenwoordiger in Khartoum studeerde samen met Abdel Waheed Mohamed, de leider van de SLA-rebellen in Darfur. ,,We discuseerden avondenlang over de marginalisering van Darfur en begonnen onze medestudenten te recruteren voor een opstand'', vertelt hij. ,,Ons enige doel was een einde maken aan de onderdrukking van de Furs.'' De Furs zijn de grootste bevolkingsgroep van Darfur en de oorspronkelijke stichters van het Fur-sultanaat dat in de vijftiende eeuw werd opgericht en pas begin vorige eeuw bij Soedan werd ingelijfd.

Al snel nadat begin vorig jaar de eerste schoten waren gevallen, kreeg de opstand een ander karakter dan de studenten hadden voorzien. Dat gebeurde onder invloed van de oorlog in het zuiden die al in 1955 begon, en door de oppositiekrachten in het noorden. ,,We ontdekten dat niet alleen de Furs werden onderdrukt maar ook andere bevolkingsgroepen'', zegt de SLA-vertegenwoordiger. De regionale strijd kreeg een nationale dimensie.

Het SLA streeft geen onafhankelijkheid na, zoals de opstandelingen in Zuid-Soedan. De beweging wordt ook niet geleid door gedeserteerde militairen of overgelopen regeringspolitici. Verder onderscheidt het SLA zich binnen het mozaïek van Soedanese rebelenbewegingen doordat zijn strijders over het algemeen jong zijn en goed geschoold.

Rebellenbewegingen in Soedan steunen van oudsher op stammen en de regering heeft deze tribale sentimenten bij de oprichting van Aarabische milities uitgebuit. ,,De machthebbers hebben de stammen tegen elkaar opgezet en vele tribale leiders lieten zich gebruiken voor deze verdeel-en-heers-politiek.''

Het SLA steunt op de Furs en andere Afrikaanse bevolkingsgroepen in Darfur maar benadrukt voor alle Darfuri's te strijden, ook voor de Arabieren. ,,De regering bewapende Arabische stammen tegen ons Afrikanen en slaagde erin een raciaal conflict te creëeeren'', zegt de SLA-vertegenwoordiger. ,,Maar we vormen al eeuwenlang een eenheid in Darfur en dat kan niet door één jaar oorlog teniet worden gedaan.''

Vrijwel alle Darfuri's zijn pikzwart en de meeste Arabieren in Darfur lijken meer op Afrikanen dan op hun soortgenoten in het Midden-Oosten.

Het SLA voelt zich meer verbonden met het gearabiseerde Noord-Soedan dan met het louter Afrikaanse zuiden. ,,We komen historisch veel meer overeen met de bewoners van de Nijlvallei dan met het zuiden. We horen bij het noorden, door onze islamitische geloof, door onderlinge handel, door cultuur en door gemengde huwelijken. Daarom eisen wij geen onafhankelijkheid.''

De nationale doelstellingen van het SLA hebben alleen kans van slagen als verzetsgroepen elders in het noorden zich aansluiten. Daarmee is eerder dit jaar een begin gemaakt door een alliantie tussen het SLA en de strijdgroep het Beja Congres in het noordoosten die onder leiding van buurland Eritrea tot stand kwam. Diplomaten in Khartoum achten het waarschijnlijk dat binnenkort een nieuw front wordt geopend in het oosten, waarmee de SLA-uitspraak dat ,,we onze zege in Khartoum behalen'' een reële mogelijkheid wordt.

De grootste bedreigingen voor het SLA zijn: interne verdeelheid, de steeds grotere rol die Eritrea speelt bij het conflict in Darfur en de relatie met de andere verzetsbeweging in Darfur, de Beweging voor Gerechtigheid en Gelijkheid (JEM). Bij eerder vredesoverleg in de Tsjaadse hoofdstad N'djamena in april sloten SLA-onderhandelaren een wapenstilstand met de regering, waarna andere SLA-medewerkers de bereikte overeenkomst enkele uren later afwezen. ,,Er bestaat een verschillend niveau van ambities'', beaamt de SLA-vertegenwoordiger in Khartoum. ,,Sommigen van ons streven alleen regionale doelen na.''

De strategie van de verschroeide aarde die de Soedanese regering toepaste in Darfur, leverde de rebellen behalve internationale sympathie ook vele nieuwe recruten op onder de door Janjaweed en regeringsleger verdreven Afrikaanse bevolking. Maar de snelle groei van de jonge beweging begint steeds meer problemen op te leveren. De rebellen kunnen geen uitgewerkt politiek programma presenteren bij het vredesoverleg in de Nigeriaanse hoofdstad Ajuba dat deze week begonnen is.

Het SLA en de andere rebellengroep in Darfur, de JEM, hebben naar schatting 40.000 man onder de wapens, van wie het meerendeel tot het SLA behoort. De JEM beschikt over meer geld dan het SLA. De JEM ontvangt steun van leden van de Afrikaanse stam de Zaghawa, die veel geld bezit door hun rol in de handel in Soedan en Tsjaad. Hoge politieke leiders in Khartoum staan de JEM ten dienste.

Die steun is onderdeel van een al langer durende machtstrijd tussen de Soedanese president Bashir en zijn in 2000 ontslagen medewerker Hassan al-Turabi, de toenmalige islamitische ideoloog van het regime.

JEM-leider Khalil Ibrahim was minister toen Turabi nog de sterke man in de regering was. De JEM dient mogelijk een geheime agenda van de islamitische fundamentalisten rond Turabi, een vorm van de traditionele Soedanese politiek waartegen het seculiere en moderne SLA zich verzet.

Deze verschillen binnen de rebellengroepen zal de regering ongetwijfeld proberen uit te buiten, zoals het eerder deed tijdens de oorlog in het zuiden.