Hollands dagboek

Het regende veel tijdens het zevende Grachtenfestival in Amsterdam. Toch trok het 49.000 bezoekers en had Grachtenfestival-directrice Alma Netten (54) nog nooit zo vaak kippenvel als deze keer. Netten is dertien jaar getrouwd met Ad 's-Gravesande, sinds deze week géén directeur meer van de AVRO. Zij delen vier zoons en stiefzoons.

Woensdag 18 augustus

Vandaag begint het zevende Grachtenfestival. We hoeven steeds minder vaak uit te leggen dat het, nee, niet het Prinsengrachtfestival is, maar ja, dat het Prinsengrachtconcert er wel bijhoort.

Het zit zo: het onvolprezen Prinsengrachtconcert bestaat al 23 jaar en begon met een piano (die uit de hijskraan op een auto viel) op een dekschuit. Al lang werd er in Amsterdam gesproken over de wenselijkheid van een zomers, hoogwaardig, laagdrempelig muziekfestival voor een gevarieerd publiek. Toen de gemeente Amsterdam en ING Groep acht jaar geleden de koppen bij elkaar staken en toezegden een dergelijk festival elk voor een gelijk deel te willen financieren, was het `nu of nooit' en zijn we begonnen.

In 1998 sloeg het eerste Grachtenfestival, met `meer dan 70 concerten op ruim 20 bijzondere locaties' meteen aan. De pijlers kunnen niet Amsterdamser zijn: water, monumenten en (klassieke) muziek. Grote namen en aanstormend jong talent. `Een podium voor jonge honden' schrijft nl20. Niks stoffige klassieke muziek. Muziek en kippenvel, daarom gaat het.

Vanaf vanmorgen 6 uur is er gebouwd aan de ponton in de Prinsengracht. Daar horen we, twaalf uur later, de eerste noten van het Grachtenfestival 2004: een paar van de jonge honden, die een voorproefje laten horen van wat er verder deze week te beleven valt. Ik stap op de fiets en ga naar de ponton. Eindelijk!

Ik negeer het weer en al helemaal de weerberichten tijdens het Grachtenfestival. Er zijn veel buitenconcerten en voor elk is een regenscenario. Vanavond lijkt dat voor de opening in werking te moeten treden. Er is een moment dat er zenuwachtig wordt gebeld met `Weather News'. Dat voorspelt exact hoe laat en waar de buien vallen. Ik wil het niet horen. Ik wil dat het droog blijft, ik wil buiten op de ponton. Daar hoort het festival te beginnen, met alle vrienden van het Grachtenfestival, musici en gastvrije buurtbewoners erbij. Ik blijf hardnekkig volhouden dat we gewoon naar buiten gaan.

Het gaat goed. Het blijft droog.

Als ik tijdens mijn welkomswoord het pubiek inkijk, zie ik het gezicht van mijn zoon Jim. Ik moet lachen, want hij kijkt alsof hij zich doodschaamt. Maar later zegt hij dat hij het ontzettend goed vond! Het is een bekend verschijnsel, maar toch verbazingwekkend, dat ook kinderen van 31 jaar zo heel erg voelen als je kind. De kunst om dat steeds minder te laten merken, om ze niet krankzinnig te maken, beheers ik bijna. We hebben een samengesteld gezin met allemaal andere achternamen, net als het gezin waaruit ik zelf kom. Desondanks een groot gevoel van verbondenheid. Nooit ben ik tevredener dan als ze naar het maandelijkse `familiediner' komen. Pjotr, Jochem, Jacob, Jim, Ruud, Harm, Sarah en iedereen die ze meenemen. Mijn hart loopt over als ik ze zie. Wat zijn ze allemaal verschillend en wat zijn ze heel erg leuk.

Terug naar de opening, waar ik aanhaal wat Sieuwert Verster, vriend en lid van onze artistieke denktank, vorig jaar zei: het Grachtenfestival is een gelukkig festival. Zo is het, en het Grachtenfestivalpubliek is het leukste publiek van de wereld.

Ik introduceer ons nieuwe bestuurslid Henriëtte Prast. Zij is econoom en werkzaam bij De Nederlandsche Bank. Haar specialiteit is de `emotie-economie', waarover zij twee boeken schreef. Dat en haar fascinatie voor mooie schoenen namen haar sterk voor mij in. Ook het Grachtenfestival beweegt zich op het terrein van gevoel en economie. Het kost geld, maar genereert het ook. En het Grachtenfestival raakt ons allemaal recht in het hart.

Minister Laurens-Jan Brinkhorst voelt vervolgens haarscherp aan wat de juiste toon is voor deze opening en knipt samen met de musici (10 scharen) het lint door, waarna het Grachtenfestival 2004 begint.

Donderdag

Christa belt om 7 uur dat de sprookjesparade door de grachten door de harde wind een aangepaste route zal volgen. Sinds vijf jaar is er ook een Kindergrachtenfestival. Dat wordt vanmiddag geopend: boten door de grachten met sprookjestaferelen door leerlingen van de Amsterdamse jeugdteJAterschool en muziek van de Harmonie Sint Michaël van Thorn. Twee kinderen waaien in hun enthousiasme bijna in de gracht.

Sipke Jan Bousema opent vanaf de boot het Kindergrachtenfestival per megafoon. Hij is niet alleen een populaire televisiepresentator van kinderprogramma's maar ook `vriend van Unicef', de organisatie waarmee wij sinds dit jaar samenwerken. De kade van de Keizersgracht staat vol kleine roze prinsesjes en stoere ridders, die naar de opening komen. We schieten vol. Beetje moe!

Vlak voor de première van Mee-eetconcert `De Kleine Amadeus' loop ik in een gang vol kinderen tegen Bill van Dijk aan. Hij zag zich door overgrote drukte gedwongen zijn rol als Vader Mozart terug te geven. Hij heeft zijn armen vol bloemen en gelukstoi's voor Julia en Diamanda, wonderkinderen van deze tijd, die Amadeus en Nannerl spelen, voor regisseur Geert Kimpen en voor Bart Poulissen, die op indrukwekkende wijze Bills rol overnam. Het wordt gewaardeerd. Ik zie een moeder in het publiek haar baby de borst geven. Mee-eetconcert.

Vrijdag

Gwenoele Trapman en ik begonnen samen zeven jaar geleden en het hele festival zat in ons hoofd. Maar als je met drie dochters nooit op zomervakantie kunt, houdt het op een gegeven moment op. Zij leidt nu bij de Theaterschool nieuwe producers op. Onze organisatie is inmiddels veranderd en uitgebreid. Er is iets meer geld, er wordt veel meer van ons verwacht. De situatie in kunstenland vraagt schaken op verschillende borden. Hoe houden we het Grachtenfestival in leven? Wie schaart zich aan de zijde van de muziek, van de musici en van het publiek?

We hebben nog nooit zoveel regen gehad als dit jaar. Ook het Peutermonumentenconcert verhuist uit de tuin van het Theater Instituut naar binnen. Tientallen druipnatte peuters met regencapes aan steken vol vertrouwen handjes uit naar wie hen verder naar boven helpt. Wat duurt dat lang, tweehonderd beentjes twee trappen op. Neef Casper (1,5) komt naar zijn eerste Grachtenfestivalconcert.

In het eerste Babymonumentenconcert zingt Machteld Baumans wiegeliedjes voor baby's. Zij nam dit concert over van sopraan Francine van der Heijden, die moest afzeggen omdat ze in verwachting – en misselijk – is. Baumans is de misselijkheid voorbij, haar zoon is al drie maanden. Alle baby's zijn opgetogen.

Het thema van dit Grachtenfestival is Blauw Bloed. Het dient als inspiratiebron voor de musici. Tijdens `De Nacht van Blauw Bloed' in De Rode Hoed leest Gijs Scholten van Aschat – die stem! – het hartbrekende gedicht voor dat Gerrit Komrij schreef voor het huwelijk van Willem Alexander met Máxima en dat begint met: `Straks trouwt mijn zoon. Mijn hart danst, er is geen mooier dag voor een moeder.'

En zo eindigt het: `Ze noemen me gekke Elisa. Wie verbiedt een moeder te dromen? Kijk, de storm in zijn zwarte lokken. Aan zijn zijde een prachtige meid. Feest, Elisa! Zo'n trouwdag verdien ik. Ik kan niet wennen aan zijn dood.'

In het Anne Frank Huis het Matangi Kwartet en een voorproefje van `100 jaar samen', vier televisiefilms die mijn zoon, Jim de Groot, maakt over dit talentvolle en hechte strijkwartet. Op het moment dat u dit leest, zijn ze in Banff, Canada, waar de Matangi's strijden om internationale erkenning in het belangrijke muziekconcours. Jonge musici moeten alles: altijd studeren, proberen naam te maken door aan concoursen mee te doen en concerteren om te kunnen eten.

Zaterdag

's Morgens 22 Huis-, Tuin- en Dakterrasconcerten met onder meer de winnaars van het Grachtenfestival Conservatorium Concours. Violistes Frederieke Saeijs (prijs vakjury) en Sanne Hunfeld (prijs jeugdjury). Voor haar rapte jurylid Yes-R: ,,we hebben gekozen voor een winnaar die origineel kwam, alleen kwam, d'r noten waren woorden, dus we wisten van de winnaar, meteen toen we het hoorden, een winnares met hoge planne, geef het op iedereen, want de winnares is Sanne.''

Dit is de dag van de gewaardeerde collega's van AVRO Klassiek en het Prinsengrachtconcert. Vesselina Kasarova triomfeert.

Zondag

De laatste dag. Op de nu weer lege ponton in de Prinsengracht de solisten van Opera Studio Nederland. Elders een dansworkshop met achttien prinsesjes en een jonge prins; Opera Trionfo op het bijna Zuid-franse Platanenhof en minstens tien andere concerten en masterclasses. De hele dag kom je mensen tegen die de grachten af fietsen op weg naar of van een concert.

Ik ben altijd blij als ik Ad in een flits voorbij zie komen. Van hem leerde ik veel over muziek. Door hem weet ik dat er ook goede huwelijken zijn. Hij is mijn held en mijn aller-allerbeste vriend. Hij denkt dat ik alles kan, soms is dat dan zo. Ik ken niemand die zo loyaal en ruimhartig is. Hij kent geen naijver en bij anderen interesseert het hem niet.

De Koninklijke Militaire Kapel, die niet mag worden opgeheven, speelt onder leiding van Jacob Slagter een sterk slotconcert. Bij het slotfeestje ben ik ongelooflijk tevreden. 49.000 bezoekers. Volle zalen en grachten. Ik kon dit festival meer kippenvel krijgen dan ooit, doordat de organisatie zo goed liep en ik veel concerten kon bijwonen. Henriëtte, Katinka, Riek, Christa, Gijs, Annemarie, Catherine, Idi, een diepe, diepe buiging.

Maandag

Opruimen. Hoe kan er 8,5 lessenaar zoek zijn? Bedanken. Evaluatieformulieren rondsturen. Telefoon opnemen.

Vertellen wanneer het volgende Grachtenfestival is (17 t/m 21 augustus 2005). Altijd behulpzaam zijn aan de telefoon, ook als mensen vragen op welke gracht het Prinsengrachtconcert wordt gegeven. Foto's bekijken. Brief schrijven aan jokkebrok-festivalhuisbaas. Bestuurslid en advocaat Jaap Versteeg bellen over huisbaas. Denken over volgend jaar. Een groot concert aan de IJ-oevers, als vooraankondiging van onze komst naar dat nieuwe gebied.

Dinsdag

De kogel is door de kerk. Ad verlaat de AVRO. Hij en het AVRO-bestuur verschillen van mening over de te volgen koers in een zieltogend publiek bestel. Ik denk aan wat ik iemand ooit hoorde zeggen tegen een machtsbeluste portier: ,,Let jij nou maar op de deur, dan let ik wel op de wereld.'' Heel langzaam maar zeker verscheen er een nieuwe AVRO. Krachtstroom, Najib en Julia, Medea, Hoge Bomen, Allemaal theater, ZaterdagMatinee. Het was prettig weer naar de AVRO te willen kijken. Nooit meer de AVRO-bode!

Woensdag 24 augustus

Evalueren, financiering veiligstellen, het voorbereiden van `inspreken' bij de gemeente, omdat de Amsterdamse Kunstraad zo kortzichtig adviseerde het festival te houden zoals het is (doe maar gewoon, dan doe je...). Het Grachtenfestival blijft in de binnenstad, maar heeft meer publiek dan het aankan. In het Grachtenfestival-IJ (en Kindergrachtenfestival-IJtje) willen we doen waar dat gebied om vraagt en wat in de binnenstad letterlijk niet past: grotere ensembles, nog meer eigen producties. Ramen open: licht, lucht en ruimte. Aan de slag.

Ik zie een moeder in het publiek haar baby de borst geven. Mee-eetconcert