De heilige schoolweek

Leraren en ouders in Italië verzetten zich tegen plannen om basisscholieren minder uren per week op school te laten doorbrengen.

EEN HETE zomeravond in een Florentijns buurthuis. Vanuit de hele regio zijn bezorgde ouders en docenten toegestroomd om nieuwe stakingen en demonstraties te beramen voor het komende schooljaar. Grootste klacht: de minister gaat de schoolweek verkorten. ``Werkende moeders gaan hiervoor de prijs betalen. Wij kunnen straks minder lang werken als de kinderen eerder uit school komen'', vreest Sophie Heimes, moeder van de 7-jarige Julia.

De Italiaanse minister van Onderwijs, Letizia Moratti, wil de lesweek op basisscholen terugbrengen tot 27 uur. De kans is groot dat scholen vanaf 2006 geen geld meer krijgen voor een langere schoolweek. Het kabinet heeft de nieuwe wet goedgekeurd. Het hele afgelopen schooljaar hebben docenten en ouders geprotesteerd.

Er is meer aan de hand, onderstrepen de aanwezigen in het aftandse buurthuis. ``We worden op alle fronten afgeknepen'', zegt een oudere Florentijnse die al dertig jaar docent is. ``De bezuinigingen vormen een bedreiging voor de kwaliteit van het onderwijs. Er is geen geld meer om iets extra's te doen voor probleemleerlingen.'' In drie jaar tijd hebben de Italiaanse basisscholen 2,1 miljard euro minder ontvangen en is het aantal docenten volgens de onderwijsvakbond met 34.000 afgenomen.

wachtlijsten

En nu wil de regering de lesweek inkorten. Sinds 1971 krijgen Italiaanse basisscholieren 30 uur per week les (een kwart van de scholen geeft 40 uur). In Nederland is dit gemiddeld 25 uur. Veel meer ouders zouden gebruik willen maken van zo'n volle schoolweek maar het aantal scholen dat die aanbiedt is beperkt. In sommige grote steden bestaan hiervoor lange wachtlijsten. Het gebrek aan plaatsen op de kleuterscholen is nog nijpender. Duizenden kinderen kunnen niet naar school vóór hun zesde jaar, wanneer ze leerplichtig zijn. In tegenstelling tot Nederland is het beroep van docent in Italië onverminderd populair, maar door de jarenlange bezuinigingsoperaties worden veel juffen – de meerderheid is vrouw – niet meer vervangen als ze met pensioen gaan.

Voor wie is het nu werkelijk erg als een dergelijk lange lesweek wordt verkort? Voor de kinderen – vijf dagen van half negen tot half vijf naar school – of voor de ouders? Sophie Heimes, moeder van Julia en voorzitter van het Toscaans actiecomité `Verdediging van de publieke school', meent: ``Nu hebben we tenminste een keuze. Als die straks wegvalt, komen veel kinderen en ouders in de problemen.'' Uit onderzoek is gebleken dat vooral kinderen met leerstoornissen en leerlingen uit achterstandsgezinnen baat hebben bij een langere schooldag. In het facultatieve middagprogramma oefenen de kinderen de lesstof op een luchtiger manier en er is ook veel tijd voor ontspanning.

De bezorgdheid is volgens Heimes ook groot omdat de kinderopvang in Italië in gebreke blijft. ``Babysitters en particuliere overblijfinstanties zijn duur.'' Heimes en haar man werken allebei. Als haar dochter Julia in de toekomst minder lang op school zit, moet zij werkuren inleveren. Maar in Italië zijn parttime banen nog niet zo gebruikelijk als in Nederland. Daarom stoppen veel vrouwen met werken als ze kinderen krijgen, of krijgen ze die maar helemaal niet. Het land van de heilige moeder heeft inmiddels een van de laagste vruchtbaarheidscijfers ter wereld: 1,2 kind per gezin.

Hoewel premier Silvio Berlusconi eerder dit jaar de bezwaren afdeed met `leugens zoals Goebbels die vertelde', heeft de tegencampagne van ouders, docenten en linkse politici wel effect. Onder druk van de protesten heeft minister Moratti haar plannen afgezwakt – vooralsnog alleen voor het komend schooljaar. Er geldt straks een minimum verplicht aantal van 27 uur (de bovenbouw levert drie uur in) en daarnaast kunnen openbare scholen toch nog maximaal 10 extra uren aanbieden die ze aan `maaltijden en recreatie' kunnen besteden.

contract

De vakbonden en ouderorganisaties nemen echter geen genoegen met deze uitgeklede variant die bovendien slechts één jaar meegaat. Silvia Battini, docente op een lagere school in het Toscaanse plaatsje San Piero Asieve en stuwende motor achter het actiecomité `We stoppen Moratti': ``De positie van leraren staat onder druk.'' Battini werkt inmiddels zes jaar op een basischool en heeft, net als veel van haar collega's, geen vast contract. ``Elk jaar is het afwachten of ik weer voor de klas mag staan. Of ze nemen me pas een paar maanden na aanvang van het schooljaar in dienst.''

Van de ferme verkiezingsbeloften van Berlusconi in 2001 – meer geld, meer informatica, meer Engels en meer ondernemen – voor het onderwijs is volgens de tegenstanders niets terechtgekomen. Hoewel tenminste 92 procent van de kinderen openbaar onderwijs volgt, sluist de regering geld naar particuliere, hoofdzakelijk katholieke, scholen. Dit zet kwaad bloed omdat het ten koste gaat van het budget voor openbare scholen die zitten te springen om investeringen om het verouderde onderwijs te veranderen. Klassikaal onderwijs viert in Italië nog hoogtij.

De fanatieke alliantie van docenten, ouders en linkse politici tegen minister Moratti is inmiddels tot een heuse beweging uitgegroeid die niet rust eer de voorstellen worden teruggedraaid én het onderwijs wordt verbeterd. Ze heeft al één succes geboekt. Eerder dit jaar wilde minister Moratti de evolutieleer van Darwin schrappen uit het lesprogramma. Na felle protesten en ingezonden brieven van vooraanstaande professoren, trok ze de plannen in en bleef Darwin voor de biologielessen behouden. ``De hoop'', zegt Siliva Battini nadat de protestaganda voor het komend schooljaar is besproken, ``is gevestigd op een ware evolutie van de minister zelf.''