`Macbeth' met Jan Klaassen en Katrijn

Poppenkast, een zelfmoordenaar, een boze Tunesische Vlaming en twee goudvissen, dat is de oogst van een theaterdagje op festival Noorderzon in Groningen. Wie door het Noorderplantsoen loopt, ziet dat die dag ook heel anders had kunnen zijn. Behalve alle voorstellingstenten zijn er wonderlijke acts, er is decor dat op gezette tijdstippen tot leven komt en in een container zit een kluitje dichters-op-bestelling te wachten op klanten. Je kunt er gedichten afhalen, maar dat vinden de Groningers nog een beetje eng.

Bier vindt wel gretig aftrek. Een stel dronken mannen kruipt tijdens de Macbeth-poppenkast van het Noord Nederlands Toneel onder het zeil van de voorstellingstent door. Ze giechelen van herkenning bij het zien van de kunstig opgemaakte Macbeth en zijn vrouw, want de acteurs lijken zeer op Jan Klaassen en Katrijn. Net als de poppen ruziet ook het echtpaar van Shakespeare heel wat af, terwijl op de achtergrond doden vallen. Bloederige ambitie gebracht als een klucht; waren de dronkelappen wat langer gebleven, dan had het ontnuchterend kunnen werken. Maar hun luidruchtigheid zorgt ervoor dat de gordijntjes toe gaan en bewakers de boosdoeners uit de tent verwijderen. ,,Ik dacht dat het erbij hoorde'', fluistert het publiek.

Wat er wel of niet bij hoort weet ook de Tunesisch-Vlaamse acteur en historicus Chokri Ben Chikha in de voorstelling De Leeuw van Vlaanderen niet goed, als hij boos tegen zijn toeschouwers roept dat ze `dat muziekje' moeten uitzetten. Het blijkt van buiten te komen, uit de jazztent, maar het had een mobieltje kunnen zijn. Ben Chikha is boos om wel meer zaken, die allemaal met vreemdelingenhaat en integratie te maken hebben. Hij wordt fijn begeleid door twee muzikanten die het publiek zelfs zo ver krijgen dat het bij een liedje volmondig mee `lalalaat', maar misschien is dat ook van opluchting, omdat er eindelijk iets begrijpelijks wordt gevraagd. In Vlaanderen werd de voorstelling hevig geprezen, hier slaat ze dood. Soms komt Vlaams theater niet voorbij de landsgrens.

En dan zijn er nog de goudvissen en de zelfmoordenaar. De goudvissen krijgen ook te maken met vreemdelingenhaat en schrikken daar erg van, in hun oranje mantelpakjes en hun klassieke ronde vissenkom, inclusief kistje met goud. Elien van den Hoek en Fransje Boelen maakten de charmante voorstelling Korte termijn geluk, waarin de vissen eindeloos naar tevredenheid rondjes draaien tot een indringer de rust verstoort. De oplossing voor het probleem – doodslaan die vreemdeling – was me wat simpel, maar als goudvis zijn de dames ontwapenend, zelfs zonder dat er water aan te pas komt.

Dat water ligt wel enkelhoog op de vloer bij 62 days van de Hongaarse theatermaker György Arvai. Het publiek wordt gedwongen óf met blote voeten óf met natte schoenen de theatrale installatie te betreden. De ruimte is donker, vanaf het plafond hangen lichtbakken die om en om oplichten. Arvai maakte de installatie naar aanleiding van een man die zich in 62 dagen dood hongerde. De grootste bak in het midden toont de projectie van Arvai die kronkelt en half-danst, een poëtische verbeelding van het zelfdoden. Het publiek waadt er eerbiedig naar toe. Het is de poëzie die het project tegen het einde opbreekt, ongeveer op het moment dat engelengezang opklinkt. Wat beklijft zijn de sfeer en de vraag waarom mensen zichzelf of anderen doden. Tegen het einde van de avond blijkt de poppenkast van Macbeth daar minstens zoveel over te vertellen.

Noorderzon festival. 1. Macbeth door het Noord Nederlands Toneel. 2. De Leeuw van Vlaanderen door Union Suspecte. 3. Korte termijn geluk door Elien van den Hoek en Fransje Boelen. 4. 62 days door The Collective of Natural Disasters. Gezien: 25/8, Groningen. Nog te zien t/m 29/8. Inl: www.noorderzon.nl