Goedmoedig

De Oostenrijkse zakenman Christian R. Skrein kreeg in 1969 een goed idee dat we allemaal hadden kunnen krijgen als het niet zo moeilijk was om goede ideeën te krijgen. Hij begon her en der oude amateurfoto's te verzamelen. Hij heeft er inmiddels één miljoen. Daarvan laat hij er 500 uit de eerste helft van de vorige eeuw zien op een tentoonstelling in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.

Over één foto uit die kolossale collectie wilde ik het graag even hebben. Zij is de eerste foto uit de categorie van oorlogsfoto's. De foto is genomen in een militair ziekenhuis in het Duitsland van 1943.

We zien drie mannen naast elkaar voor een gordijn staan. Ze zijn geheel of gedeeltelijk naakt. Wat in ieder geval onbedekt is, en daar gaat het deze soldaten en hun fotograaf om, dat is hun penis. Kijk de kleine Hans of Heinrich daar eens vrolijk wapperen!

Niets aan de hand toch, wij hebben nog reuze schik in alles. Dat is de suggestie die van deze foto uitgaat en die ook collectioneur Skrein graag op ons overbrengt. ,,Een opgewekt mens met gevoel voor humor'', schreef Merel Bem over hem in haar recensie in de Volkskrant. ,,Zelfs wanneer de Tweede Wereldoorlog aan bod komt, is de ellende ver te zoeken.''

Sterker nog, de ellende is zo goed mogelijk verborgen. Vooral op de oorlogsfoto's doet iedereen alsof het leven hem nog volop toelacht.

Neem de drie blote soldaten die zo trots zijn op hun penis. Als je goed kijkt, zie je dat deze mannen een ramp is overkomen. Twee van hen leunen op een in wit doek omwikkeld kunstbeen, bij de derde lijkt een onderbeen afgezet. Zij zijn voor de rest van hun leven zwaar gehandicapte mensen. De kleine Hans of Heinrich zal nog heel veel verdriet moeten compenseren.

Zou het kunnen dat Skrein deze foto juist met psychologische meesterhand heeft gekozen? Om het schrijnende van de situatie des te beter te laten uitkomen?

Het kan, maar ik geloof het niet, gezien de rest van zijn tentoonstelling. Geef Skrein maar de zonnige kant van het leven, narigheid is er al genoeg. Daarom veel vrolijk lachende en schijtende militairen en de Führer, die op foto's van een van zijn bedienden in Berchtesgaden weer eens een klein meisje goedmoedig tegen zijn gulp aandrukt.

Goedmoedig, ja, dat is ook het woord dat bij Skreins verzameling past. Goedmoedige lieden zijn, volgens mijn woordenboek, mensen die zich door fraaie woorden om de tuin laten leiden. Skrein laat zich graag door vrolijke mensen om de tuin leiden. Hij kijkt niet door hen heen, hij wil liever betoverd worden door de idylle van het moment. Jammer alleen dat er op zo'n manier geen waarachtig beeld van de vorige eeuw ontstaat.

In de hal van het museum stuitte ik na afloop op een fotoboekje van de Rotterdamse fotograaf Kees Molkenboer. Met prachtige zwartwitfoto's uit het Rotterdam van 1945 tot 1953. Op een van zijn foto's laat hij zien hoe drie NSB'ers, onder wie een keurig-burgerlijk echtpaar van middelbare leeftijd, op straat wordt afgevoerd. Er is geen tumult, alleen wat nieuwsgierige burgers op de stoep. Een hoogst dramatische foto.

Molkenboer was geen amateur, maar een vakman. Soms heb je gewoon vakmensen nodig om te laten zien wat er aan de hand was.