Über- en Untermensch

Dit is slopend werk. Elke avond verplicht televisie kijken. Ik begin er van te dromen. Flarden van programma's, gezichten van presentatoren tuimelen door mijn hoofd terwijl ik onrustig over het matras wentel. Gelukkig is het einde van de week in zicht.

Maar heel Nederland zit 's avonds toch voor de buis. En dat lijkt geen bedreiging voor onze volksgezondheid. Je zult van nature wel labiel zijn, hoor ik u zeggen. Dat valt mee. Maar ik denk dat mijn vermoeidheid te maken heeft met de manier waarop ik nu verplicht ben te kijken en de wijze waarop het gemiddelde gezin gewoonlijk rond de buis geschaard zit. Televisie is big business geworden en in steeds meer gezinnen staat altijd wel een van toestellen, die we inmiddels door het hele huis hebben, te blazen. Maar we gaan met het enorme aanbod veel nonchalanter om dan vroeger.

Mijn vader bepaalde streng waar we in het halfduister naar keken. En we namen hongerig en geconcentreerd het aanbod op Nederland 1 en 2 en later ook op 3 tot ons. Je sloop op je tenen naar de wc om niemand te storen. Op school en het werk werd er gepraat over Willem Duys en Mies Bouwman, waar we als natie massaal naar hadden gekeken. Maar de 45 zenders die ik nu in huis heb zijn gedegradeerd tot een soort behang.

Als je nu huiskamers binnengluurt, zie je mensen een boek lezen bij de televisie. Er wordt lustig gekletst of ruzie gemaakt, kinderen zitten met Lego te spelen, de een staat op om wat te drinken te halen, de ander ploft neer. Pas als er weer iets voorbij komt dat de aandacht trekt, wordt er weer echt gekeken.

Onderzoek heeft uitgewezen, dat kinderen die 's avonds in de woonkamer veel tv kijken het beter op school doen dan kinderen die minder kijken. Je zou het tegenovergestelde verwachten. Maar gezinnen fragmenteren steeds meer. Ieder heeft zijn eigen plek en doet zijn eigen dingen. 's Avonds kruipt men bij de tv weer bij elkaar. En dan geeft men elkaar aandacht. Ouders vragen naar de schoolprestaties, kinderen vertellen over leraren waar ze niet mee door de bocht kunnen. En die communicatie werkt stimulerend op de schoolprestaties.

Maar goed, ik moet deze week dus weer op de ouderwetse wijze televisie kijken. Dat ben ik verleerd en dus vermoeit het me.

Gisteravond zwoegde ik wanhopig langs de tien publieke en commerciële zenders die we rijk zijn. Op wat actualiteiten en sport na was het werkelijk niks. Blikvoer en ook nog slecht opgewarmd. Met lange tanden at ik uiteindelijk Jambers op. Deze Belg met zijn schorre stem staat voor een soort televisie dat steeds meer terrein wint. Misschien komt er ooit nog wel eens een apart kanaal voor. Naast een sportkanaal krijg je dan een stumper of wrakkenkanaal. Want dat brengt Jambers: stumper tv.

Hij voerde er deze keer vier op. Door het leven getekend, misvormd door alcohol en drugs, seksueel misbruikt en op of over de rand van verstandelijk gehandicapt. Ik was terug in de Middeleeuwen, toen we ons vermaakten met zotten en dwazen. We sarden en pestten hen en hun handicap zagen we als een straf van God. Ik keek naar een schilderij van Jeroen Bosch.

Na Jambers kwam ook nog even Dr. Phil voorbij, met een paar geestelijk misdeelden die als vee over een podium werden gedreven. We hebben ook nog Jerry Springer en straks krijgen we de Tokkies in een real life soap. En ik vergeet ongetwijfeld nog een handvol soortgelijke programma's, want nogmaals, er komen er steeds meer.

Waarom, vraag je je af. Het antwoord vinden we natuurlijk in de wet van vraag en aanbod. We zijn kennelijk sinds de Middeleeuwen in ons ontwikkelingsproces als mens niet veel opgeschoten. We verlustigen ons nog altijd aan materieel en geestelijk misdeelde stumpers, die zelf niet beseffen dat ze worden misbruikt. We voelen ons er superieur door. De aanbieders weten dat het goedkope televisie is. Je zet gewoon een camera op een partij ellende. Ik stelde in het begin van dit stukje dat veel televisie kijken niet schadelijk voor de volksgezondheid lijkt. Maar ik vrees de Übermensch-gevoelens die door dit soort programma's worden opgewekt op den duur wel.