`Transnistrië is tot alles in staat'

De `schoolstrijd' in het separatistische Transnistrië loopt uit de hand: de sluiting van Transnistrische scholen, waar het Latijnse schrift wordt gebruikt, heeft al geleid tot een economische blokkade door Moldavië, het land waarvan Transnistrië zich heeft afgescheiden, en tot veel internationale protesten.

Het valt niet mee om het terrein van het kindertehuis in Benderi op te komen. Leden van de Transnistrische militie blokkeren de ingang en de straat die daar toegang toe geeft. Maar de Moldavische politie, die een ring om de blokkade heeft gelegd, weet raad. Een behulpzame agent in burger loodst het bezoek door een gat in het hek, uit het zicht van de militie.

Het tehuis van directeur Maria Ungureanu moet dicht omdat de school op het terrein het Latijnse alfabet gebruikt bij het onderwijs van het Moldavisch (Roemeens). De autoriteiten van de zelfverklaarde republiek Transnistrië vinden dat er met gebruikmaking van het cyrillische alfabet onderwezen moet worden, zoals dat gebruikt wordt in het geschreven Russisch. Het conflict over de scholen heeft de verhoudingen in het toch al verdeelde Moldavië volledig verziekt.

,,Al onze schoolprogramma's zijn goedgekeurd door het ministerie van Onderwijs'', zegt Ungureanu. ,,Ze zijn modern, volgens de Europese standaard.''

Met het ministerie van Onderwijs bedoelt ze het Moldavische ministerie van Onderwijs in Chisinau, de hoofdstad van het land. Tiraspol, de hoofdstad van het separatistische Transnistrië, erkent de programma's helemaal niet en daar ligt nu net het probleem.

Op 26 juli kwam de Transnistrische militie het terrein van het kindertehuis in Benderi op. Agenten verzegelden de meeste gebouwen en blokkeerden de ingang. Voor die tijd mochten in ieder geval mensen wier namen op een lijst stonden de poort nog door, maar sindsdien mag er niemand meer binnen. ,,Het personeel blijft hier nu vierentwintig uur per etmaal'', vertelt Ungureanu. ,,Ze gaan niet naar huis en ook de kinderen blijven op het terrein.'' In het tehuis wonen driehonderdtwintig kinderen. Water en elektriciteit zijn afgesloten en de laatste paar dagen zijn zelfs watertanks en voedselleveringen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) tegengehouden, zegt de directeur.

Een eindje verderop in Benderi haalt de dertienjarige Mihai, leerling van de zevende klas van School Nummer Twee, het hangslot van de ketting aan de poort, maar eerst voert hij een zorgvuldige identiteitscontrole uit. De tuin van de school ligt bezaaid met slaapzakken en dekens. Op een gebouwtje staat geschreven ,,Jullie vechten tegen kinderen'' en: ,,We hebben genoeg van de terreur tegen Moldaviers''. In het Russisch. Ook hier dreigt sluiting en ook hier `verdedigen' leraren, ouders en leerlingen de gebouwen.

,,Ik wil mijn school bewaken'', zegt Mihai verlegen, onder instemmend gemompel van de rond hem heen verzamelde moeders. ,,Mijn ouders zijn Moldaviërs, geen Russen. We willen leren in onze eigen taal en daar is deze school echt goed voor.''

De een jaar oudere Alexandra valt hem bij. Was het aanvankelijk nog wel spannend om de school te verdedigen, die lol is er voor haar al lang vanaf. ,,Denk je dat het leuk is om geen vakantie te hebben zoals andere kinderen'', vraagt ze. ,,Zij gaan naar zee, naar vakantieparken. Zij kunnen lekker uitrusten en zich voorbereiden op het nieuwe schooljaar. Wij moeten hier blijven om onze toekomst te verdedigen.''

De schoolstrijd in Transnistrië heeft tot hevige protesten geleid, in Moldavië zelf, maar ook internationaal. De Amerikaanse ambassadeur in het land veroordeelde de ,,provocatieve acties van de separatistische autoriteiten'' in Tiraspol, net als vertegenwoordigers van de Europese Unie.

De OVSE sprak zelfs van `linguïstische zuivering'. Moldavische gezinnen in Transnistrië zouden erdoor worden gedwongen te verhuizen naar de `Roemeense' kant van Moldavië of zich moeten schikken naar de eis hun taal in het cyrillisch te schrijven.

Benderi ligt als een soort enclave op de rechteroever van de grensrivier, de Dniestr (Nistru), waar Chisinau het voor het zeggen heeft. Dit is weliswaar Transnistrië, maar ook weer niet helemaal. De Moldavische politie is hier actief en Chisinau controleert de spoorweg. Dat is niet geval in Tiraspol, op twintig minuten rijden. Daar hebben de Moldaviërs niets te vertellen.

Daar ook staat School Nummer Twintig, eveneens een Moldavische school. Het handjevol `verdedigers' staat op de stoep. Als ze het terrein op gaan, zou de naburige Russische school de militie wel eens kunnen bellen, vrezen ze.

Tatiana Andries is de directeur. Zij ziet 1 september, het begin van het nieuwe schooljaar, met rasse schreden naderen, wetende dat er onder de huidige omstandigheden geen sprake kan zijn van hervatting van de lessen. De school is niet geregistreerd. Andries wil niet overstappen op het daarvoor vereiste Transnistrische curriculum.

Waarom het zo belangrijk is om het Latijnse alfabet te gebruiken? ,,Het Roemeens wordt al eeuwen zo geschreven'', antwoordt Andries. ,,Alle schrijvers, alle dichters gebruikten het. Het cyrillisch is pas na de Tweede Wereldoorlog ingevoerd.''

Maar het gaat niet alleen om het alfabet. ,,Het gaat om het hele Transnistrische programma'', zegt Andries. ,,Dat is ouderwets, Sovjetstijl. Het zit vol met ideologie, propaganda, het gaat over communistische pioniers en dat soort dingen. De leerlingen moeten de geschiedenis van de Sovjet-Unie leren.'' Minstens net zo belangrijk: registratie betekent dat Chisinau de zeggenschap over de school verliest aan Tiraspol.

Is het protest op de twee scholen tot nu toe redelijk vreedzaam verlopen, in en om het kindertehuis in Benderi is al een paar keer gevochten tussen leraren op het terrein en leden van de militie aan de poort. Zelfs kinderen waren betrokken bij een handgemeen toen de tankwagen met water werd tegengehouden.

,,Ik kan nog steeds niet geloven wat er allemaal gebeurt'', zegt directeur Maria Ungureanu. Ze zucht, loopt rood aan. ,,In de oorlog kregen de kinderen in de nazi-kampen zelfs nog wat water, een beetje eten. Maar hier is iets ongelooflijks aan de gang. Ik ben heel erg bang voor het regime in Tiraspol. Ze zijn daar tot alles in staat. Alles.''