Speculanten in olie

Waarom is de olieprijs de afgelopen negen maanden van 30 naar 43 dollar per vat gestegen? Het is uiteraard een kwestie van vraag en aanbod, maar wiens aanbod en welke vraag? Het antwoord wordt steeds duidelijker: economische en sectorgebonden factoren mogen de ontwikkeling in gang hebben gezet, speculanten bepalen de afloop ervan.

Speculanten houden van de oliemarkt. Het is een perfect speelveld groot, met veel liquiditeit en een goed ontwikkelde termijnmarkt. In fundamentele zin duurt het lang voordat uitwassen op de oliemarkt gecorrigeerd worden.

Dat komt doordat een hogere olieprijs het gedrag slechts langzaam beïnvloedt. Het duurt een paar jaar voordat iedereen gelooft dat een prijsstijging blijvend is, en nog iets langer voordat dat geloof omslaat in acties om de prijs omlaag te brengen.

Speculanten kunnen de olieprijs dus langere tijd controleren. Er zijn weinig harde bewijzen, maar dat lijkt ook nu het geval te zijn.

De fundamentele factoren wezen in de richting van een hogere prijs. De wereldwijde vraag naar olie zal volgens Deutsche Bank in 2004 met zo'n 3 procent stijgen. Dat is ongeveer 1 procent meer dan de bedrijfstak aan het begin van het jaar verwachtte. Het aanbod is toegenomen, maar niet genoeg om gelijke tred te houden met de vraag. Er zijn ook knelpunten geweest bij het transport en de raffinage.

Als er geen speculanten zouden zijn, zou een onverwacht tekort aan olie van 1 procent de prijs op de spotmarkt waarschijnlijk met zo'n 10 procent omhoogstuwen. Maar er zijn wel speculanten, een groot aantal zelfs. En zij neigen ertoe het spel scherp te spelen. Daarom is de uiteindelijke sprong veel hoger uitgevallen. De olieprijs is sinds begin 2004 met 45 procent gestegen.

De oliemaatschappijen nemen deze prijsexplosie niet serieus. Zij weten dat een duurzame olieprijs van 45 dollar per vat tot een groot olieoverschot zal leiden. Hun behoedzaamheid is goed voor de langere termijn, maar stelt speculanten in staat wilde beweringen te doen over toekomstige tekorten.

Speculanten bekommeren zich uiteraard niet om de langere termijn. Maar zij moeten wel beseffen dat de stemming heel snel kan omslaan. Een combinatie van een inzinking van de vraag en een productieverhoging in Irak of Rusland zou daartoe al volstaan. De speculanten zouden dan gaan praten over een overschot, en de belachelijk hoge olieprijs zou wel eens snel kunnen veranderen in een belachelijk lage.

Onder redactie van Hugo Dixon.

Voor meer commentaar:

zie www.breakingviews.com.

Vertaling Menno Grootveld.