Onenigheid in ambtelijke top over zbo-advies

De topambtenaren van de departementen zijn verdeeld over een advies dat zij willen geven aan het kabinet over het terugdraaien van een aantal verzelfstandigde bestuursorganen. Een conceptbrief die gisteren voorlag in het beraad van het college van secretarissen-generaal (sg's) is van tafel gehaald, omdat enkele sg's het niet eens waren met de toon van de brief.

Dat hebben bronnen in Den Haag vanochtend bevestigd. De conceptbrief, opgesteld door de hoogste ambtenaren van de ministeries van Algemene Zaken, Justitie, Verkeer en Waterstaat en Volkshuisvesting, maakte korte metten met het rapport van de commissie-Kohnstamm. De oud-D66-senator adviseerde eind juni om zelfstandige bestuursorganen (zbo's) terug te brengen onder de minsteriële verantwoordelijkheid.

Kohnstamm bepleitte het terughalen van de op afstand geplaatste diensten (zoals uitvoeringsinstelling UWV en Staatsbosbeheer) omdat de huidige relatie tussen ministeries en zbo's te veel onduidelijkheid zou laten over die verantwoordelijkheid. Het UWV raakte eerder in opspraak wegens kostenoverschrijdingen bij de verbouwing van het hoofdkantoor. Verantwoordelijk minister De Geus (Sociale Zaken) kwam daarover in aanvaring met de Kamer toen bleek dat hij onvoldoende zeggenschap had over het UWV.

In plaats van een brief te sturen aan het kabinet, willen de topambtenaren nu een discussie met de meest betrokken bewindslieden (Zalm van Financiën en De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing). Volgens een zegsman is er in de ambtelijke top vooral discussie over het moment waarop de rijksoverheid de zbo's zou moeten terughalen. Enkele secretarissen-generaal zouden eerst de rijksdienst willen herzien, zoals voorgesteld in het kabinetsplan Andere Overheid van minister De Graaf en pas daarna beginnen met een evaluatie van de op afstand geplaatste bestuursorganen. Anderen vinden dat de zbo's eerst terug moeten, om daarna de rijksoverheid (inclusief de teruggehaalde diensten) te herzien.

De secretaris-generaal van Financiën, Ronald Gerritsen, schreef eerder deze maand onder de titel Quango-busters in een column op het intranet van het departement dat de crux van de discussie is ,,of de verhouding tussen de minister en de zbo's deugt''. Hij zet een ,,fles (Ierse) whisky op de voorspelling dat het UWV binnen tien jaar een dienstonderdeel van het ministerie van SZW is. Niet vanwege de vermeende marmeren vloeren, maar – ernstiger – omdat beleid en uitvoering daar van elkaar zijn losgezongen.''