Niet langer Mugabe's speelbal

De beslissing van de Zimbabweaanse oppositie om niet mee te doen aan verkiezingen is stoer maar riskant. Het lot van de MDC ligt nu in de handen van de Mugabe-gezinde buurlanden.

De beslissing van de Zimbabweaanse oppositiepartij MDC om verkiezingen voortaan te boycotten is ongebruikelijk stoer. Voortzetting van campagnes voor tussentijdse verkiezingen en parlementsverkiezingen in maart volgend jaar heeft volgens de MDC geen zin meer. ,,Onder de huidige omstandigheden is deelname voor ons tijdverspilling'', zegt woordvoerder William Bango.

Zo zelfverzekerd heeft Zimbabwe de MDC niet gezien sinds de presidentsverkiezingen in 2002, die Mugabe volgens zijn tegenstanders won dankzij grootschalige fraude en intimidatie. De partij staat sinds die verkiezingen als aan de grond genageld. Terwijl de MDC bij de rechter vergeefs probeerde de overwinning te claimen, deed Mugabe het grondwerk voor zijn volgende zege in 2005.

Hij joeg jeugdmilities het platteland op om potentiële oppositieaanhangers voor de regeringspartij te leren stemmen. Hij verbood bijeenkomsten van oppositiepartijen. Hij verzon wetten die zowel de onafhankelijke pers als mensenrechtenorganisaties de mond snoeren. En hij kondigde ,,electorale hervormingen'' aan die in heel Afrika de voorpagina's haalden. Slechts in de kleine lettertjes staat te lezen dat de voorzitter van de nieuwe `onafhankelijke' kiescommissie door de president zelf wordt benoemd.

De MDC verraste in 2000 vriend en vijand door bij de verkiezingen 57 van de 120 zetels in te pikken. Ineens leek de partij een serieus alternatief voor Mugabe's Zanu-PF, sinds 1980 aan de macht. Maar door de strafcampagne van de afgelopen twee jaar is de dappere partij van toen een juffershondje geworden. Na een reeks tussentijdse verkiezingen is Zanu-PF nog vier zetels verwijderd van een tweederde meerderheid. Dat is genoeg om eigenhandig de grondwet te veranderen. De regeringspartij kan Zimbabwe niettemin een democratie blijven noemen, juist door de deelname van de MDC aan het parlement.

Het gevoel van machteloosheid bij de partij wordt gevoed door de onverschilligheid in de buurlanden. Ondanks de doorzichtigheid van Mugabe's strategie blijken ze niet bereid de legitimiteit van de Zimbabweaanse regering in twijfel te trekken. Vorige week werd dat opnieuw pijnlijk duidelijk.

Op een bijeenkomst van het regionale samenwerkingsverband in zuidelijk Afrika, de SADC, in Mauritius, namen de leden een protocol aan dat eerlijke verkiezingen in zuidelijk Afrika moet waarborgen. De handleiding roept op tot bescherming van de vrijheid van vergadering, meningsuiting en pers. Op dezelfde bijeenkomst gaven de staatshoofden collega Mugabe een schouderklopje voor zijn `democratische hervormingen', ook al schendt hij de voorschriften van de SADC op alle fronten.

De oppositie hoopt met de boycot de regio met haar dubbelzinnigheid te confronteren. De buurlanden moeten nu een keuze maken tussen de geloofwaardigheid van de SADC en die van Mugabe. Als de buurlanden Mugabe onvoorwaardelijk blijven steunen, moeten ze in maart 2005 de winnaar feliciteren van verkiezingen waar slechts één partij aan meedoet. Als ze zichzelf dat gezichtsverlies willen besparen, hebben ze zeven maanden de tijd om Mugabe tot inkeer te brengen.

Woordvoerders van Zimbabweaanse mensenrechtenorganisaties noemen de zet van de MDC ,,briljant''. ,,Deze beslissing zendt een krachtig signaal over de grens'', zegt John Makumbe van de Zimbabwe in Crisis Coalition. ,,De MDC weigert speelbal te worden in Mugabe's zoektocht naar regionale erkenning.'' Volgens Makumbe heeft de SADC in geval van een boycot door de oppositie geen andere keuze dan de verkiezingen ongeldig te verklaren.

Maar de MDC neemt met haar besluit tot een boycot ook een aanzienlijk risico. Het voortbestaan van de partij hangt nu af van landen waarin de bevolking in toenemende mate Mugabe-gezind is. Uit een onderzoek dat het tijdschrift New African deze maand onder zijn lezers deed, bleek dat Mugabe de meest bewonderde Afrikaan is na Nelson Mandela en Kwame Nkrumah, de eerste president van onafhankelijk Ghana. Een harde aanpak van de Zimbabweaanse president die zegt met de verdrijving van blanke boeren `de koloniale geschiedenis' recht te hebben gezet, kan de presidenten in eigen land populariteit kosten.

,,Een boycot is link voor de regering maar zeker ook gevaarlijk voor de oppositie zelf'', zegt Rindai Chipfunde van het Zimbabwe Election Support Network. ,,Alles hangt af van een goede organisatie. Alleen als de oppositie in staat is Zimbabwe massaal thuis te laten blijven heeft een boycot zin.'' De MDC heeft in het verleden laten zien de bevolking van de grote steden eenvoudig te kunnen mobiliseren. Toegang tot het platteland blijft door de overal aanwezige en regeringsgezinde dorpshoofden problematisch.

De MDC loopt de kans door haar boycot in de vergetelheid te raken. Zimbabwe is moe van de politiek en zakt weg in de onverschilligheid van voor de oprichting van de MDC vijf jaar geleden. De populariteit van president Mugabe is volgens onafhankelijk onderzoek de afgelopen vijf jaar verdubbeld. Niet voor niets bevestigde de regeringspartij gisteren dat de verkiezingen volgend jaar gewoon doorgaan. De MDC heeft behalve de regering ook zichzelf zeven maanden de tijd gegeven om te zien of de nieuwe tactiek werkt. De politiek van Zimbabwe doet nu denken aan het Amerikaanse autospelletje `Chicken'. Wie het eerst van koers verandert, heeft verloren.