`Ik heb het gevoel dat het veranderingsgezinde elan dat Pim Fortuyn ons in 2002 heeft gebracht, wegebt'

't Is een gevoel dat ik bij de Nederlandse culturele discussie, voor zover Nederland een culturele discussie kent, bedenkelijk vaak heb: dat de conversatie niet strookt met de werkelijkheid. Dat de beweringen over een zaak niet slaan op de zaak waarop ze heten te slaan.

De vlag in Nederland kent een andere dynamiek dan de lading.

't Komt waarschijnlijk omdat kanselredenaars in Barneveld en de Alblasserwaard eeuwenlang orakelden over olijftakken, ezelskakebenen en kamelen, terwijl buiten de dakpannen kraakten en de regengoot lekte. Het woord klopte nooit met het uitzicht.

Of de Nederlander maakt zich druk over een toestand die geen seconde heeft bestaan, of hij ontdekt een probleem dat zich in nog geen duizend jaar zal aandienen. Geen wonder dat het land zoveel waarzeggers en dichters telt.

Alle politici in Den Haag gedroegen zich de laatste twee jaar of ze de plaatsvervanger van Pim Fortuyn op aarde waren. Pim was dood en zij waren de erfgenaam. Pim werd te vroeg in de knop geknakt en zij zouden de beloften waarmaken. Pim had de briljante aanzet gegeven en zij zouden een nog briljanter kroon op het werk zetten. Geen politicus of hij was Pim aan het overpimmen. Was dit echt vernieuwingsdrang? Het was traumaverwerking, meer niet.

Lieve Boris, je moest zo nodig ook een duit in het zakje doen. Een D66-duit in het Haagse zakje, dat komt neer op een scheet in een netje. Je had het gevoel dat het veranderingsgezinde elan aan het wegebben was, zei je. Een raadselachtige uitspraak. Ten eerste is het veranderingsgezinde elan allang, hoog en breed, compleet en wel, gisteren en eergisteren weggeëbd. Ten tweede is het veranderingsgezinde elan er nooit geweest.

,,Het risico bestaat'', beweerde je ook nog, ,,dat er buiten de gevestigde partijen weer iemand opstaat die de hele politiek op een hoop gooit en heel veel mensen achter zich krijgt.'' Lieve Boris, wat maak je me nu? Je bent een schat, sportief en gezellig en reuzeknap, maar wil dat zeggen dat ook jij verbaal moet gaan luchtfietsen? Je wilt Fortuyn na-apen en bent bang voor een nieuwe Fortuyn. Je betreurt het wegebben van een veranderingsgezind elan en waarschuwt voor het aanstormen van een veranderingsgezind elan. Wat wil je precies? Over welke wereld heb je het?

Je zingt met de radeloosheid van de stervende zwaan, Boris. Een waanzinsaria hoor ik, hemelhoog juichend, ten dode bedroefd. Je wilt de mensen bereiken en hebt een hekel aan demagogen die de mensen bereiken. Je wilt het grote verhaal en zit opgescheept met de suffe details van Haagse Jan Salies. Je wilt geen regent zijn en bent een regentje. Je denkt dat je het licht ziet maar het ware leven speelt zich een planeet verder af. Tussen droom en daad worden je laatste restjes D66 geniepig fijngemalen. Goed geraaskald, Boris.