Hitler-film ook in Nederland

De Nederlandse filmdistributeur A-Film heeft de controversiële Duitse film Der Untergang van Oliver Hirschbiegel aangekocht en wil deze zo snel mogelijk laten zien in de Nederlandse bioscopen. Vanwege ,,plaatsgebrek'' in de bioscopen zou dit begin 2005 kunnen worden, zo meldt een woordvoerder. In Duitsland, waar de film 16 september uitkomt, leiden voorvertoningen al tot heftige debatten in de media. De film toont de laatste dagen van Hitler en zou een invoelend, menselijk en sympathiek portret tekenen. Hitler is geen Engels sprekend monster, maar een Beiers ratelende oude man, opgesloten met getrouwen in een ondergrondse bunker, die zijn wereld ziet instorten. De gruweldaden van de nazi-leider komen niet prominent aan bod.

Joachim Fest, gerenommeerd Hitler-expert en adviseur bij de totstandkoming van de film, zei over de 63-jarige hoofdrolspeler Bruno Ganz: ,,Dit ís werkelijk Hitler, als je hem ziet, begin je te bevriezen.''

,,Als er iemand is die door deze film gaat denken dat Hitler niet meer dan een oude, verwarde man was die het beste voor had met zijn land, dan zou dat een trieste zaak zijn'', zegt Gidi Markuszower (26), woordvoerder van het Joods Jongeren Verbond. Of de film sympathie wekt voor de man die de dood van tientallen miljoen mensen op zijn geweten heeft, moet nog maar blijken, zegt hij. Hij rekent op ,,de intelligentie van de kijker''. ,,Maar als er sympathie voor Hitler komt, dan zat die al in de kijker. Films veranderen niets. Ik denk niet dat grote Bush-fans hun opvattingen bijstelden na het zien van de anti-Bush-film van Michael Moore.''

Dat de nazi-misdaden buiten beeld blijven deert Markuszower niet. Hij gaat er niet vanuit dat zijn leeftijdgenoten over voldoende achtergrondkennis beschikken om de persoon van Hitler goed te plaatsen. ,,Uit onderzoeken in Nederland en Engeland blijkt dat jongeren nauwelijks weten wat zich in de oorlog heeft afgespeeld. Dat is schrikbarend.''

Hadassa Hirschfeld van het Centrum Informatie en Documentatie Israël wil eerst de film zien. ,,Maar het zou goed zijn als er een debat komt over hoe kunstenaars omgaan met de Holocaust.''

Producent Bernd Eichinger acht het mogelijk dat de film ,,momenten van identificatie'' oplevert. Maar het publiek is volwassen genoeg om de juiste conclusies te trekken, zegt hij. Volgens acteur Ganz is Hitler ook in deze film duidelijk een ziekelijke figuur met veel zelfmedelijden en beslist geen sympathieke leider die in de steek wordt gelaten.

Tal van Duitse commentatoren juichen de film toe als een ommezwaai. De tijd van films met Hitlers die uitsluitend duivelse plannen smeden, is voorbij. ,,Eindelijk beginnen we met onszelf in het reine te komen en zien onze geschiedenis gespeeld door acteurs waar we ons mee kunnen identificeren.''