Commercieel klokkenluiden

Fons Schirris moest zich voor de Alkmaarse rechtbank verantwoorden voor de manier waarop hij een lek in het systeem van de automatische incasso aantoonde. Klokkenluiden of een promotiecampagne voor een boek?

Fons Schirris is geen crimineel, vindt hijzelf. Hij ziet zichzelf niet alleen als ondernemer, maar ook als een klokkenluider met een toekomst als Tweede-Kamerlid.

Eerder deze maand moest hij de naam van zijn net opgerichte partij Nederland Transparant veranderen. De indruk dat het dezelfde organisatie is als het Europa Transparant van erkend klokkenluider en europarlementariër Paul van Buitenen moet worden vermeden, oordeelde een andere rechter.

Schirris onthulde in oktober 2002 dat iedereen die beschikt over een bedrijf, een incassocontract met de bank en de juiste software, geld kan afboeken van iedere willekeurige bankrekening. Zonder dat de betalende partij daar met een machtiging toestemming voor heeft gegeven. Banken controleren namelijk niet of er een machtiging bestaat voor de automatische overboeking. Alleen het innende bedrijf bewaart een ondertekend machtigingsformulier. Misbruik ligt op de loer, toonde Schirris aan.

,,In plaats van zelf miljarden te verduisteren besloot ik een boek te schrijven. Op die manier wilde ik aan mijn kennis verdienen'', vertelt Schirris aan de rechters van de meervoudige strafkamer. In zijn boek, Het dilemma van 1.158.837.115 euro, schrijft hij over een miljardenverduistering via het lekkende systeem van de automatische incasso. Op de videoband van het RTL4-televisieprogramma Barend en Van Dorp die tijdens de zitting werd getoond, oordeelde Jan Mulder dat het boek ,,abominabel slecht is''. Schirris was te gast als onderdeel van de groots opgezette promotiecampagne voor het boek.

Het initiatief tot de campagne kwam van zijn uitgever. C. de Graaf van Karakter Uitgevers zocht al snel na het lezen van het manuscript contact met het weekblad Panorama. Het weekblad wilde wel meewerken aan het onthullen van het lek in het betalingsverkeer. De televisieprogramma's RTL Boulevard en het praatprogramma Barend en Van Dorp werden ook benaderd. Panorama zou zes weken lang voor de lancering van het boek delen publiceren. De televisieprogramma's moesten extra aandacht trekken, zodat het boek direct na lancering een internationaal succes zou worden. Het is tenslotte een internationaal probleem, dacht Schirris.

Op 15 oktober 2002, onder toeziend oog van de media, boekte Schirris de bedragen over naar een Rabobank-rekening van zijn failliete bedrijf Fons Direct. Niet alle betalingen lukten. Het streven van 1 miljoen euro bleef steken op 739.345 euro en 80 cent. De geplande overboeking van 125.000 euro van de belastingdienst ketste af. Kleinere bedragen lukten wel: er werd iets minder dan 10.000 euro afgeboekt van de rekeningen van VVD, PvdA en D66, en van rekeningen van meerdere grote bedrijven zoals Philips. Ook deze videoband werd in de rechtszaal getoond.

Twee dagen later, op 17 oktober, belde de Rabobank. Een medewerker wilde opheldering over de bedragen die opeens op de slapende bedrijfsrekening stonden. Schirris zei van niks te weten. Hij was ,,onvoorbereid op de vraag en verwachtte nog een paar dagen niks te horen''. Omdat zijn boek pas op 22 oktober zou uitkomen, dook hij onder. Hij wilde per se nog bij Barend en van Dorp aan tafel een promotiepraatje houden. Nog dezelfde dag boekte de bank de bedragen terug naar de eigenaren.

Volgens de officier van justitie ging het duidelijk niet alleen om het onthullen van een `maatschappelijke misstand', maar vooral om het geld dat Schirris dacht te verdienen. Daarom moet Schirris toch gestraft worden, de officier eiste 120 uur taakstraf. De advocaat van Schirris meende dat vrijspraak moest volgen. ,,Mijn cliënt vervulde slechts de waakhondfunctie van de pers. Als hij wordt veroordeeld zal niemand nog maatschappelijke misstanden durven te openbaren. Vergeet niet dat journalisten ook worden betaald voor hun werk.''

De actie van Fons Schirris heeft wel gevolgen gehad. Interpay, de organisatie die het betalingsverkeer regelt, heeft aangekondigd per 8 september 2004 de veiligheidsmaatregelen rond de automatische incasso aan te scherpen.

Gisteren veroordeelden de Alkmaarse rechters Schirris wegens meervoudige valsheid in geschrifte tot 60 uur dienstverlening. Ook kreeg de `klokkenluider' drie maanden voorwaardelijke gevangenisstraf met een proeftijd van twee jaar. Dit deel van de straf was niet door de officier geëist. Schirris tekende direct na de uitspraak hoger beroep aan. Totdat het gerechtshof de zaak behandelt, naar schatting over een jaar, is het strafblad van Schirris schoon.

In Het Geding komen juridische geschillen in het bedrijfsleven aan bod. Reacties: hetgeding@nrc.nl