Achterdeur zit potdicht voor Nederlanders

Geen medaille en dus gefaald, in een hete stad met niets om handen. Ze zouden via de achterdeur willen vertrekken, maar dat mogen de Nederlandse atleten niet.

Hij zou hoorndol geworden zijn bij de aanblik van de enorme mensenmassa die, vooral 's avonds, door de binnenstad van Athene schuifelt om maar niets te missen van de vele straatoptredens. Ook juichende menigten in de stadions zouden Epictetus – die leefde van 55 tot ongeveer 135 na Chr. – met afgrijzen hebben vervuld. Al in zijn tijd moest hij niets hebben van het olympische spektakel: ,,Word je daar niet verschroeid door de zinderende hitte? Word je daar niet verpletterd door de massa? Raak je daar niet tot je huid toe doorweekt en word je geterroriseerd door het lawaai, geraas en andere ongemakken zoals het niet eens een behoorlijk bad kunnen nemen?'', tekende hij in zijn Dissertationes op.

Zijn tijdgenoten zouden afgelopen zondag, toen de lichte mannen vier tijdens de finale roeien net naast het brons grepen en geen moeite deden hun tranen te verbergen, ook raar hebben opgekeken. In de Oudheid immers werd alleen gestreden om de eerste plaats, wie die niet bereikte was een verliezer over wie de gelegenheidsdichter Pindar (518-440 v. Chr.) schreef: ,,Zij vluchten terug naar hun moeders, maar hoorden geen vrolijk gelach als welkom thuis: integendeel, zij slopen door de achterdeur naar binnen, verslagen en gebeten door de pijn van het verlies.'' Niks `meedoen is belangrijker dan winnen', zoals het credo van de moderne Olympische Spelen luidt.

Echte olympische helden hadden een naam, zoals Diagoras of Rhodes of, zoals nu Phelps of Van den Hoogenband. Hun namen staan nog heel lang in het geheugen gegrift. Maar wie herinnert zich over een aantal jaren nog één of ander team van hockeyers of volleyballers? Ook de prijzen waren dus individueel en in eerste instantie bescheiden: een krans van olijftakken. Maar de triomf bracht wel privileges met zich mee zoals: vrij logeren, eten en drinken en vrijkaartjes voor allerlei festiviteiten.

De atleten werden soms wel gesponsord door hun stad of door een Maecenas, maar die stelden niet zulke strenge eisen zoals nu bijvoorbeeld het NOC*NSF doet door atleten, die vinden dat zij niets meer te zoeken hebben in Athene te verbieden af te reizen, want ,,dat zou de teamgeest niet ten goede komen.''

Daar sta je, zonder medaille en dus gefaald, in een hete stad met niets om handen, maar contractueel verplicht om op 30 augustus met elkaar in hetzelfde vliegtuig naar Nederland te vertrekken. Het lijken wel lijfeigenen, de hedendaagse atleten. Zo worden de Nederlandse bijvoorbeeld ook geacht zich, onder strenge regie, te laten huldigen in het Holland House wanneer een medaille is gewonnen.

Het is al jaren zo dat de heldenstatus niet meer het individu wordt toegerekend, maar zijn land van herkomst. Dus komen Nederlandse atleten uit voor het Nederlans olympisch team. De medailleoogst wordt niet op naam, maar per land gerubriceerd. Sinds een etmaal staan nu de Verenigde Staten bovenaan, gevolgd door China – alsof deze landen collectief aan de Spelen meedoen in plaats van hun individuele atleten wier prestaties in feite de doorslag hebben gegeven.

Alsof de twee Zwitserse medailles door hun bescheiden aantal minder waard zijn dan de achttien van Nederland. Zo klaagde Selena Roberts in The New York Times over de veel te bescheiden opstelling van de Amerikaanse atleten: ,,In de eerste week van de Spelen werd er ternauwernood `U-S-A! U-S-A!' geyelled door de deelnemers. De oorzaak was angst voor anti-Amerikaanse reacties vanuit het publiek.'' Volgens haar ging dit achterwege blijven van een nationalistische opstelling ten koste van de scherpte van de atleten.

Het is de vraag of Nederlandse atleten die met lege handen thuis komen in hun sas zijn met de door het NOC*NSF geprogrammeerde vreugdevolle collectieve terugkomst in Nederland. Hen wacht op Schiphol en voor de tv-camera's het lot dat Epictetus de verliezers tweeduizend jaar geleden reeds toedichtte: ,,In de Spelen kun je niet zomaar worden verslagen en weer naar huis gaan. Je wordt eerst aan de schandpaal genageld, niet alleen ten overstaan van de burgers van Athene en Sparta, maar van de gehele [uiteraard Griekse, red.] wereld.''