Metamorfose van Griekse mentaliteit

Athene heeft een metamorfose ondergaan. ,,De Spelen zijn niet het omega, maar het alfa'', weet de adviseur van de burgemeester.

Hij heeft maanden voor de Spelen zwetend van angst door de stad gelopen, Dimitrios Katsoudas, adviseur van burgemeester Dora Bakoyiannis. Kwam hij terug op het stadhuis om haar te zeggen dat sommige zaken nog steeds niet in orde waren, was haar reactie: ,,Houd op. Vertel me niks, blijf kalm, het komt goed.''

Haar gelijk is elke dag zichtbaar en ook Katsoudas is halverwege de Spelen een totaal ontspannen man. Toen zijn bazin, die zich moest laten excuseren, in januari 2003 in functie trad, had zij één doel: van Athene een stad maken van wereldformaat. ,,Haar grote probleem was dat het gevoel van urgentie ontbrak. De urgentie kwam met haar'', zegt hij in het perscentrum in Athene.

Zelf zei zij vorig jaar augustus in een interview: ,,De dag na de Spelen zal Athene veel mooier zijn en ook veel schoner.'' Er is niet alleen 250 kilometer weg gerenoveerd, en niet alleen is het voor blinden en gehandicapten makkelijker geworden over straat te gaan, de burgers van Athene hebben – aanvankelijk mokkend – er nu mee ingestemd een sociaal disciplineringsproces te ondergaan. Waarom zou je in de metro je lege flesje water achterlaten? Waarom je troep op straat gooien als om de twintig meter een afvalbak staat? Omdat daar sinds de Spelen boetes voor worden uitgedeeld. ,,Heeft u enig idee hoe duur het is om kauwgom van de straat te verwijderen?'', zei Bakoyiannis in april in The Guardian.

Haar adviseur ontkent bij hoog en bij laag dat de stad alleen door de Spelen een hersteloperatie heeft ondergaan: ,,De Spelen zijn niet het omega, maar het alfa – het begin.'' Hij kent de klachten van Atheners die jarenlang hun voeten hebben stukgelopen op niet geasfalteerde straten. ,,De arm van de bureaucratie reikt ver. Tussen overheid en burgers bestond geen wederzijds respect, de belastingen waren en zijn hoog en mensen kregen er niets voor terug. Daar begint nu een kentering in te komen. Als Grieken zien dat iets geld waard is, willen ze ervoor betalen en het ook schoon houden. Er er is iets in gang gezet dat zich niet meer laat terugdraaien.''

De burgemeester beroept zich bij de noodzaak van de schoonmaakacties op studies waaruit zou blijken dat ruim 70 procent van de Atheners meer dan genoeg heeft van de viezigheid waarin ze decennialang hebben moeten leven. Ze zijn al gewend hun sigarettenpeuk niet op straat te gooien en als het aan Bakoyiannis ligt blijft dat zo. Ze heeft ook recht van spreken, want haar verkiezingszege was mede te danken aan haar herhaaldelijk gedane belofte van Athene een schonere, groenere en vriendelijker stad te maken. Zo'n stad trekt minder criminaliteit aan.''

Ook op een ander vlak is een mentaliteitsverandering zichtbaar. In een land dat bevolkt wordt door individualisten volgens wie de wereld om hen draait, meldden zich 165.000 vrijwilligers om de Spelen tot een succes te maken.

Ook wordt massaal gebruik gemaakt van het openbaar vervoer, niet in de laatste plaats omdat bus en metro nu tot drie uur 's nachts rijden. En dus worden optredens in de open lucht, die tot ver na middernacht doorgaan, ook massaal bezocht. Eind vorige week bijvoorbeeld trok een concert in de Romeinse agora 7.000 bezoekers. De gemeente heeft een overweldigend cultureel programma in elkaar gezet, waaraan toeristen, atleten en Atheners zich gratis laven.

Gevraagd naar het lot van de vijftienduizend zwerfhonden die voor de Spelen door gemeentelijke hondenvangers zijn `opgepakt' en volgens berichten niet meer terugkeren, zegt Katsoudas: ,,Ze komen straks terug. De burgemeester is een hondengek. Ze pikt ze zo van de straat op en neemt ze mee naar huis. En zo iemand zou toestaan dat euthanasie wordt gepleegd op zwerfhonden? Ze heeft verordonneerd dat wanneer de politie hoort van dierenmishandeling, de pleger moet worden gearresteerd.''

De argeloze bezoeker zou denken dat Grieken gewone mensen worden. Die illusie wil Katsoudas niet in stand houden, want dan doet hij de waarheid geweld aan: ,,Het karakter van de natie verandert niet. Maar een stootje in opwaartse richting was hard nodig.''