Kritiek treft Rumsfeld

Ook de Amerikaanse politieke en militaire top is verantwoordelijk voor de wantoestanden in de Iraakse Abu Ghraib-gevangenis. Dat stelt een onafhankelijke commissie van civiele defensiedeskundigen in een gisteren verschenen rapport.

Het is voor het eerst dat officieel Amerikaans onderzoek, uitgevoerd in opdracht van minister van Defensie Rumsfeld zelf, de verantwoordelijkheid voor de mishandelingen in Abu Ghraib op een zo hoog niveau legt. Tot dusver werden alleen de betrokken militairen verantwoordelijk gehouden. De kwestie werd dit voorjaar wereldnieuws nadat beelden van mishandeling van Iraakse gevangenen door Amerikaanse militairen op internet waren verschenen.

De vierkoppige onderzoekscommissie, onder aanvoering van ex-minister van Defensie James Schlesinger, legt de primaire verantwoordelijkheid voor de mishandeling van de Irakezen eveneens bij de Amerikaanse gevangenbewaarders en hun commandant. Maar ze ziet ,,indirecte'' verantwoordelijken binnen de Amerikaanse defensietop, onder wie minister Donald Rumsfeld. Dat niet duidelijk was welke ondervragingstechnieken mochten worden toegepast, zou mede zijn schuld zijn. Rumsfeld gaf tussen december 2002 en april 2003 toestemming voor scherpere verhoortechnieken in Guantánamo Bay op Cuba, waar de Amerikanen veronderstelde Talibaan-strijders gevangen houden. Zijn richtlijnen golden alleen Guantánamo Bay, maar drongen ook tot Afghanistan en Irak door.

De onderzoekers stellen dat in Abu Ghraib geen sprake is geweest van systematische mishandeling. Het ging, zei Schlesinger, om ,,sadisme door de nachtploeg in Abu Ghraib sadisme dat zeker niet was geautoriseerd. Het was een beetje Animal House'' – een verwijzing naar een film uit 1978 over excessen in een studentenhuis.

De commissie is driehonderd gevallen van mishandeling van gevangenen in Irak, Afghanistan en op Cuba op het spoor gekomen, drie keer zoveel als het ministerie van Defensie tot dusver had erkend.

[Vervolg ABU GHRAIB: pagina 5]

ABU GHRAIB

Rapport toont pijnlijke fouten

[Vervolg van pagina 1]

De commissie maakt er een belangrijk punt van dat de Amerikaanse militaire planners onvoldoende waren voorbereid op het belang van een uitgebreid gevangeniswezen in het oorlogsgebied. De oorlog zou immers snel zijn gestreden, was de verwachting. Op de daarop volgende opstand was niet gerekend. Daarmee heeft de commissie een pijnlijk thema boven tafel gehaald over de slechte voorbereiding op en inschatting door Washington van de oorlog in Irak.

Inmiddels zijn zeven reservisten van de 372ste eenheid van de Militaire Politie door militaire rechtbanken aangeklaagd. Twee van hen hebben gezegd schuldig te zijn.

,,De mishandelingen zijn niet alleen toe te schrijven aan het falen van enkele personen [...], het gaat om meer dan het falen van een aantal leiders die onvoldoende discipline hebben afgedwongen'', aldus het rapport van 92 pagina's.

Ook het leger presenteert vandaag een rapport over het schandaal waarin 35 leden van de militaire inlichtingendienst en defensiecontractanten worden beschuldigd van mishandeling van gevangenen. Volgens informatie over het rapport dat gisteren al in het nieuws kwam, zijn ook dertien leden van de militaire politie bij het schandaal betrokken geweest. De militaire inlichtingendienst zou acht mishandelde Iraakse gevangenen hebben niet hebben getoond toen delegaties van het Internationale Rode Kruis gevangenisinspecties hielden.

In het rapport van de generaals George Fay en Anthony Jones wordt de hoogste Amerikaanse militair in Irak, de inmiddels vertrokken generaal Ricardo Sanchez, verantwoordelijk gehouden voor gebrek aan toezicht binnen het Amerikaanse gevangeniswezen in Irak.

Advocaten voor de inmiddels aangeklaagde militairen noemen het rapport van de commissie van Schlesinger ,,ontoereikend'' omdat de betrokkenheid van de hoogste militaire top wordt ondergewaardeerd.