Knikkende hoofden

Er zijn in Hilversum ruimten waar via tientallen monitoren televisiebeelden te zien zijn die vanuit alle uithoeken van de wereld binnenkomen. Ze worden door zwijgzame technici in de gaten gehouden. Soms communiceren ze kort in een voor een pure alfa als ik onbegrijpelijke geheimtaal. Toen ik er als late roeping in de media voor het eerst binnentrad, werd ik bevangen door een hevige angst. Zou mij ook gebeuren wat zich voor mijn ogen afspeelde?

Op al die monitoren zag ik hoofden ritmisch bewegen in een vreemde choreografie. Als je je zo aan tafel zou gedragen, zouden je kinderen bezorgd vragen of er iets met je aan de hand was. Maar nieuwslezers en presentatoren, want van hen waren die hoofden, gedragen zich over de hele wereld met een geheel eigen motoriek. Ze lijken allemaal sprekend op elkaar. Al die knikjes, het even wegkijken, het imponerend naar voren komen, het is ze geleerd door mensen die vinden dat het zo moet. Zoals ze ook een handvol stembuiginkjes en klemtoontjes aangereikt hebben gekregen. Al voor men er in laboratoria geslaagd was mensen te klonen, deed men dat in tv-studio's over de hele wereld al lang. En men gaat er vrolijk mee door, want er worden elk seizoen weer nieuwe blikken presentatoren opengetrokken, omdat de kijker behoefte zou hebben aan nieuwe gezichten.

Ik moest aan die ervaring denken toen ik gisteravond Paul Rosenmöller in gesprek zag met mr. Ewald Kist, de voormalige ING-baas. Het onderwerp was beladen. De forse salarisverhoging van de raad van bestuur. Geaccordeerd door de `linkse' commissaris Wim Kok. Kan dit grote graaien zomaar in een land waar zovelen de broekriem moeten aanhalen?

In deze zelfde rubriek las ik onlangs dat Rosenmöller het als nieuwbakken presentator aardig doet. Maar hij moest nog veel leren. Nou, ik hoop vurig dat de GroenLinks-coryfee van weleer zijn vingers in zijn oren stopt als hem verteld wordt hoe hij zich op de buis moet gedragen. Ik weet hoe moeilijk het is te ontsnappen. Juist daarom wil ik hem toeroepen: laat je niet kloneren! Anders ben je straks net zo'n knikkend hoofd als al die anderen in die controlekamer. Het zal niet makkelijk zijn.

Er zijn er gelukkig die ontsnappen. En het gekke is dat al die coaches en begeleiders niet begrijpen dat we nu juist de televisie aanzetten voor degenen die hun adviezen in de wind hebben geslagen en zich dus niet hebben laten kloneren. We leven in een wereld waarin alles wordt gestandaardiseerd en zijn daardoor bijna wanhopig op zoek naar authenticiteit. Naar `eerlijke' producten. En vooral naar mensen die zichzelf zijn gebleven.

U mag over de politieke denkbeelden van Rosenmöller denken wat u wilt, maar authentiek is hij altijd geweest. Alleen al door het uiterlijk, dat moeder natuur hem heeft meegegeven. Die authenticiteit was zijn kracht en is dat op de buis gelukkig nog steeds.

Maar goed, als je dan toch over techniek wilt praten, kun je stellen dat in een gesprek als dat met Kist de gast zich allereerst moet openen. Met je wil praten, anders ketsen zelfs de scherpste vragen af. Dat deed Rosenmöller perfect. Hij schiep de juiste sfeer, en vervolgens zag je hem naar voren schuiven om de vragen te stellen waar het echt om draaide. En godzijdank niet met dat moraliserende ondertoontje van Marcel van Dam of Felix Rottenberg. De kijker mag oordelen.

Maar het gaat niet alleen om openheid en vervolgens de juiste vragen. Belangrijker nog is het alert en snel toetsen door de interviewer van de consistentie van wat er geantwoord wordt. Dat is in feite het moeilijkste. Dat vereist scherp luisteren en vooral analytisch vermogen. Die eigenschappen heeft Rosenmöller in huis. Je zou alleen kunnen zeggen dat het abstractieniveau wat te hoog bleef. Op dat niveau kun je gratuit allerlei uitspraken doen. Uitspraken terugbrengen naar handelingsniveau, naar eigen verantwoordelijkheid dus, is de `proof of the pudding'. Daarin zijn Van Dam en Rottenberg nog zijn meester. Dat ziet de presentator van Spraakmakende zaken thuis op de bank ook wel als hij de band nog eens terugkijkt.

Voorlopig was dit het laatste optreden van Rosenmöller. De serie zit erop. Ik hoop dat er een vervolg komt, want ik kijk liever naar echte mensen dan naar gekloonde.