Dubbele crash: toeval of terreur

In Rusland stortten gisteravond vrijwel gelijktijdig twee vlietuigen neer. Alle 89 inzittenden, allen Russen, kwamen om. Het kan bizar toeval zijn, maar menigeen vermoedt terreur.

In de Verenigde Staten zouden direct alle programma's zijn onderbroken. Het hele land zou op zijn kop staan. In Rusland geen 24-uursverslag van het vrijwel simultane neerstorten van twee vliegtuigen. Een van de tv-stations toonde zijn normale ochtendprogramma: `Hoe bereid ik gebakken kip in geklopt eiwit'.

Rusland heeft leren leven met aanslagen. Of de daders nu politieke doelen willen bereiken, zakenpartners uit de weg willen ruimen of gewoon ongelukkig zijn, geregeld ontploffen er bommen, worden er schoten afgevuurd en vallen er doden. Soms een paar, soms enkele honderden tegelijk.

Vers in de herinnering ligt natuurlijk nog de gijzeling van honderden toeschouwers van de musical Nord-Ost, twee jaar geleden in een Moskous theater. Honderdtwintig gijzelaars en alle gijzelnemers kwamen om, nadat veiligheidstroepen het theater hadden volgespoten met gas om de terroristen in slaap te krijgen. Het was een van de weinige aanvallen waarvoor Tsjetsjeense opstandelingen de verantwoordelijkheid hebben opgeëist.

Enkele maanden voordat de huidige president Vladimir Poetin op 1 januari 2000 aan de macht kwam, ontploften er twee flatgebouwen in het land. Twee in Moskou, een in Volgodonsk. In totaal vielen er 246 doden en ongeveer duizend gewonden. Hoewel twee van de vermeende daders, mede op basis van een gedeeltelijke bekentenis, begin dit jaar achter gesloten deuren tot levenslang werden veroordeeld, is er altijd twijfel blijven bestaan over de werkelijke achtergrond van deze aanslagen. Velen zien er nog steeds de hand van de FSB, Ruslands machtige geheime dienst, in. Poetin, ooit zelf leider van de dienst, zou de gelegenheid met beide handen hebben aangegrepen om Tsjestenië met zwaar geweld aan te vallen.

Tsjetsjenië genoot in die tijd een grote mate van autonomie. Sinds de voormalige president Boris Jeltsin er niet in was geslaagd de rebellen in de opstandige republiek te verslaan, had hij het gebied min of meer aan zijn lot overgelaten. Aslan Maschadov, momenteel de belangrijkste rebellenleider, was president tussen 1996 en 1999. Hij was er niet in geslaagd de voortdurende interne twisten in Tsjetsjenië het hoofd te bieden.

De afgelopen twee jaar hebben de Tsjestjeense opstandelingen zich voornamelijk geconcentreerd op de strijd op eigen grondgebied. De Russische veiligheidstroepen zijn er hun leven niet zeker, net zo min als de troepen van Ramzan Kadyrov, de zoon van de in mei vermoorde president Achmad Kadyrov. De zogenoemde kadyrovtsi worden gezien als collaborateurs, die slechts naar de pijpen van Moskou dansen. Ze staan bekend om hun gewelddadige optreden, ook tegen de burgerbevolking.

Enkele weken na de dood van Kadyrov kondigde Maschadov echter aan zijn acties weer te willen uitbreiden naar Russisch grondgebied. Een eerste teken daarvan was de uiterst gewelddadige aanval op het naburige Ingoesjetië. Videobeelden toonden hoe Ruslands meest gezochte Tsjetsjeense terrorist, Sjamil Basajev, daar persoonlijk leiding gaf aan de verovering van een wapendepot. De aanval kostte tientallen mensen het leven, voornamelijk leden van het openbaar ministerie en politiefunctionarissen.

Zondag wordt er een opvolger voor Kadyrov gekozen. Het lag in de rede dat de Tsjetsjenen die gelegenheid zouden aangrijpen de wereld te tonen dat zij nog bestaan. En hoewel er geen concrete aanwijzingen zijn dat zij betrokken zijn geweest bij het neerstorten van de twee vliegtuigen, werd daar in de eerste uren na beide crashes wel vrij algemeen rekening mee gehouden – ondanks ontkenningen van de zijde van Tsjetsjeense opstandelingen. Nog vier dagen. Niemand kan uitsluiten dat er in die dagen nog meer slachtoffers zullen vallen.